Ochiq kirishKonferensiya maqolasi
Tursunov Buston Rakhmonovich, Jurabaeva Midzhgona · Материалы международной научно-практической конференции по «АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ИСТОРИИ ФЕРГАНСКОЙ ДОЛИНЫ» · 2025
Arxeologik ma‘lumotlar, yozma manbalar va tarixiy adabiyotlarni taqqoslash asosida Sirdaryo havzasidagi aholi punktlarining genezisi va urbanizatsiya jarayoni tahlil qilinadi. Chust va Qayroqqum madaniyatlari haqida qisqacha ma‘lumot berilgan bo‘lib, unda ularning qo‘shni viloyatlar bilan o‘zaro aloqasi, vodiyda ilk dehqonchilik vohasi – aholi punktlari: Eylatana, Dalverzin, Chinband-tepa, Xontepaning paydo bo‘lishi ko‘rsatilgan. Qadim zamonlardan qolgan aholi punktlari haqidagi dastlabki yozma ma‘lumotlar zardushtiylikning muqaddas kitobi “Avesto”da ko‘p uchraydi, unda qadimgi Xo‘jand shahri tilga olinadi. Keyinchalik ilk shahar-davlatlarni tashkil etgan va ularning birlashishi natijasida O‘rta Osiyoda ilk davlatlar vujudga kelgan ittifoqlar haqida ham ma‘lumotlar mavjud. Ahmoniylar davrida aholi punktlari soni ortdi. Vodiyning g‘arbiy qismi oriylar avlodlari tomonidan tuzilgan birinchi global imperiya tarkibiga kirdi. Bunjikat va Xo‘jand oralig‘ida erksevar mahalliy aholining yunon-makedon bosqinchilariga qarshi kurashida yettita shahar tilga olinadi. Ellinizm davrida va Farg‘ona—Davonda davlatning tashkil topishi bilan vodiyda shaharlar soni sezilarli darajada ko‘paydi. Bu davrdagi aholi punktlarini chuqur o‘rgangan A. M. Bernshtam ko‘pchilik yangi aholi punktlari eskilari o‘rnida paydo bo‘lganligini qayd etgan. Qadimgi va o‘rta asrlarning so‘nggi bosqichlari — xitoy, pahlaviy, turkiy, arab, fors-tojik tillariga oid yozma manbalarda Sirdaryo havzasidagi urbanizatsiya jarayoni haqida ma‘lumotlar berilgan. Ushbu manbalar tufayli havzadagi urbanizatsiya jarayonini kuzatish mumkin.