Мақолада дунёдаги энергетика тизимларида энергияни тўплашусулларининг асосий техник ва иқтисодий кўрсаткичлари таҳлили, тўпланадиган энергиянинг ҳажми бўйича прогноз кўрсаткичлари натижалари келтирилган. Энергия тўплаш тизимлари орасида гидротўплаш электр станцияларининг афзалликлари ва самарадорлиги кўрсатиб ўтилган, Республикамиздагидротўплаш электр станцияларидан фойланиш шартлари, энергетикатизимининг кунлик энергия юкламаси графигини барқарорлаштиришдауларнинг иш режимлари ва прогноз қувват кўрсаткичлари тўғрисида таҳлилиймаълумотлар берилган.
Ushbu maqolada faza rotorli asinxron mashinani generator rejimidaishlashi ko‘rib chiqildi. Bunda, ayniqsa, kam shamol tezligida rotor zanjirga qo‘shimchaqarshilik ulash orqali, kam shamol tezligida ham ma‘lum miqdorda elektr energiyasi olishimkoniyati ko‘rsatilgan. Tadqiqotda faza rotorli asinxron generatorning elektromagnitva elektromexanik o‘tkinchi jarayonlari nazariyasi, matematik aproksimatsiya,2-3 darajali differensial tenglamalarni yechishning Runge-Kutta usuli, faza rotorliasinxron generatorning ish rejimlarini MatLab Simulink dasturida modellashtirish ishlarikeng yoritilgan.
Мазкур мақолада ҳозирги кунда энг долзарб масалаларданбири бўлган каналлардаги ортиқча сув йўқотишлар ва уларни келтирибчиқараётган асосий омиллар ўрганиб чиқилди. Шу жумладан, ортиқча сувйўқотишларга сабаб бўлаётган каналларнинг бетон қопламаларида юзагакелаётган нуқсонларни келтириб чиқараётган ташқи ва ички омиллар таҳлилэтилди. Шундан келиб чиққан ҳолда, бетон қопламаларининг сув ўтказувчанлигини камайтириш учун боғловчи ва бошқа компонентларни тўғри танлаш учункеракли формулалар келтирилди. Бетон қопламаларида юзага келадиганкиришиш деформациялари ўрганилиб, уларни камайтириш учун арматуратўрларидан фойдаланиш тавсия этилди. Бетон қопламаларини арматуралашучун А-111 ва AKP-SP синфидаги арматуралар тавсия этилиб, уларнинг физикмеханик хоссаларини қиёслаш кўрсаткичлари келтирилди. Қиёслаш жадвалигаасосланган ҳолда бетон қопламалари учун композицион арматураларданфойдаланишнинг мақсадга мувофиқлиги кўрсатиб берилди.
Aziz KAZAKOV, Shohrux TURG‘UNOV · “O‘ZBEKGIDROENERGETIKA” ilmiy-texnik jurnal · 2025
Suv ombori to‘g‘onlarida siljish deformatsiyasi, ularning barqarorligi va xavfsizligiga ta‘sir qiluvchi omil hisoblanadi. Ushbu maqolada siljish deformatsiyasining mexanizmlari, uni vujudga keltiriladigan omillar va ushbu deformatsiyalarnikuzatish va tahlil qilish metodologiyalari o‘rganiladi. Siljish deformatsiyasini tushunib,muhandislar to‘g‘on nosozliklari bilan bog‘liq xavflarni kamaytirish uchun samaraligeodezik kuzatuv va texnik strategiyalarni amalga oshirishlari mumkin.
Ushbu maqolada qishloq va suv xo‘jaligida foydalaniladiganmexanizmlar aylanuvchi qismlarining burchak siljishini o‘lchashda yuzaga keladiganmuammolar, ularning paydo bo‘lish sabablari, jarayonda hosil bo‘ladigan fzik-texnikhodisalar, ularni o‘lchashda zarur bo‘ladigan turli ishlash rejimiga ega bo‘lgan o‘lchasho‘zgartgichlari tahlil qilingan hamda bu o‘zgartgichlarga qo‘yiladigan asosiy talablarkeltirilgan.
Mazkur maqolada sonli va eksperimental usullardan foydalanib suvomborlari va kanallarning bir xil jinsli qirg‘oq massivlarida yuqori byefdagi suv sathiningpasayishi paytida nobarqaror fltratsiyani aniqlash bo‘yicha ma‘lumotlar keltirilgan.Nobarqaror fltratsiyani modellashtirish usuli va modelni gruntli novlarda o‘rganishuchun o‘xshashlik mezonlari keltirilgan. Hisoblash natijalari eksperimental tadqiqotlarnatijalari bilan taqqoslanadi. Olib borilgan tadqiqotlardan fzik modellarda olingannatijalar va sonli hisoblash usuli natijalari bir-biriga yaqinligi ma‘lum bo‘ldi
Мақола таҳлилий-танқидий ҳисобот мазмунида бўлиб,унда “Ўзбекгидроэнерго” акциядорлик жамиятида 2025 йилнинг биринчичораги давомида электр энергияси ишлаб чиқариш, инвестиция лойиҳалари,маҳаллийлаштириш, саноат кооперацияси ва қурилиш-монтаж соҳаларидаамалга оширилган ишлар рақамли кўрсаткичлар асносида танқидий таҳлилқилинган. Тизимда фаолиятни мақсадли ва самарали ташкил қилиш, давлатдастурлари доирасида белгиланган устувор вазифаларга эришиш зарурати вабосқичлари ёритилган.
Mazkur maqolada gidroto‘plashelektr stansiyalarining asosiy xususiyatlari va ishrejimlari tadqiq etiladi. Manevr (o‘zgaruvchanlik)qobiliyatining yetishmasligi sabablari vayechimlari aniqlanadi. Gidroto‘plash elektrstansiyasining imkoniyatlari va uning energetikatizimiga ijobiy ta‘siri batafsil tavsiflanadi.
Maqolada karbonkompensatsiyalari konsepsiyasi va uning“O‘zbekgidroenergo” AJ faoliyatidagiahamiyati tahliliy yoritiladi. Karbonkompensatsiyalari global iqlim o‘zgarishisharoitida issiqxona gazlari chiqindilarinineytrallashtirish vositasi sifatidako‘rib chiqiladi. Shuningdek, karbonkompensatsiyalari qanday ishlashi,ularni sertifikatlash jarayonida Verra vaGold Standard kabi tashkilotlarning rolihamda qayta tiklanadigan energiya,o‘rmonlarni qayta tiklash va energiyasamaradorligini oshirish kabi mashhurkarbon kompensatsiya loyihalari tahlilqilinadi. “O‘zbekgidroenergo” AJning
КАРБОНОВЫЕ КОМПЕНСАЦИИ И AO«УЗБЕКГИДРОЭНЕРГО»: ТРАНСФОРМАЦИЯК УСТОЙЧИВОМУ РАЗВИТИЮПахлавон НУРМАТОВНачальник офиса реализациитрансформации, внедрения принципов ЭСУи зеленой экономики АО «Узбекгидроэнерго»Аннотация: В статье анализируютсяуглеродные компенсации и их значениев деятельности АО «Узбекгидроэнерго».Компенсация выбросов представляетсякак один из способов нейтрализациипарниковых газов в условиях глобальныхклиматических изменений. Анализируютсямеханизмы работы углеродныхкомпенсаций, роль сертифицирующихорганизаций, таких как Verra и GoldStandard, а также популярные проектыв этой сфере, включая возобновляемыеисточники энергии, лесовосстановлениеи повышение энергоэффективности.Рассмотрены возможности и перспективыАО «Узбекгидроэнерго» по участию впроектах по компенсации выбросов
O‘ZBEKGIDROENERGETIKAУЗБЕKГИДРОЭНЕРГЕТИКАUZBEKHYDROPOWERPRINT ISSN 3060-4672118 VOLUME 6 | ISSUE 2 | 2024IQTISODIY SAMARADORLIK SARIНА ПУТИ К ЭКОНОМИЧЕСКОЙ ЭФФЕКТИВНОСТИ
karbon kompensatsiya loyihalarida ishtiroketishdagi imkoniyatlari va istiqbollari ko‘ribchiqiladi, jumladan, gidroelektr stansiyalarnimodernizatsiya qilish va yangi obyektlarqurish orqali Jamiyatning barqarorrivojlanishga hissa qo‘shish imkoniyatlarimuhokama qilinadi. Shu bilan bir qatorda,maqolada karbon kompensatsiyalariorqali “O‘zbekgidroenergo” AJning jahonbozoridagi o‘rnini mustahkamlash va atrofmuhitni muhofaza qilish bo‘yicha global sa‘yharakatlarga qo‘shilishi mumkinligi qaydetiladi.
Йирик ва ўта муҳим гидротехника иншоотларини хавфсизлигива техник ҳолати ишончлилигини мукаммал назорат-таҳлил қилишда мазкуриншоотларнинг сифат ва миқдор ташхис кўрсаткичлари билан боғлиқ хавфсизликмезонларини ишлаб чиқиш муҳим ўрин тутади. Шунга мувофиқ мақолада йириква ўта муҳим гидротехника иншоотларининг хавфсиз эксплуатациясини назоратқилишда хавфсизлик мезонларининг асосий мазмун-моҳияти ҳамда уларнингмақсад ва вазифалари атрофлича ёритиб берилди.
Мақолада республикамиз гидроэнергетик салоҳиятидансамарали фойдаланиш, кичик ва микроГЭСларни ривожлантириш, бу борадахусусий тадбиркорлик фаолиятини қўллаб-қувватлаш, қурилиш ва модернизацияишларини жадаллаштириш, гидроэлектр станцияларни ишга тушириш орқалиэлектр энергия ишлаб чиқариш кўрсаткичларини ошириш масалалари ёритилади
Inshootlardagi suv harakatiniraqamli modellashtirish oqim parametrlarinianiqlashning asosiy usullaridan biridir.Shuningdek, raqamli modellashtirish fizikmodelda yoki me‘yoriy hujjatlar bo‘yicha hisobkitoblar asosida o‘lchash mumkin bo‘lmaganparametrlarni aniqlashga imkon beradi.
Davron MANSUROV, Bobur KALANDAROV · “O‘ZBEKGIDROENERGETIKA” ilmiy-texnik jurnal · 2024
Мазкур мақолада Ўзбекистон Республикасининг инвестициядастури доирасида “Ўзбекгидроэнерго” АЖда амалга оширилаётган долзарбвазифалар, хорижий инвестицияларни жалб қилиш ва ташқи иқтисодий фаолиятбўйича бажарилаётган амалий ишлар атрофлича ёритилади. Шунингдек, импорттоварларнинг божхона тўловлари расмийлаштируви юзасидан муҳим таҳлилиймаълумотлар тақдим қилинади.
Taraqqiyotning yangi bosqichida boshqa sohalar kabi gidroenergetika sohasida ham tezkor va muhim o‘zgarish-yangilanishlar sodir bo‘lmoqda. Bubevosita o‘zbek tili leksikologiyasiga ham o‘z ta‘sirini o‘tkazmoqda. Sohaga zamonaviytexnologiyalar, xorijiy tajribaning keng joriy qilinishi gidroenergetika atamalari tarkibiniham boyitib, yangilab borayotgani bu boradagi tadqiqotlarga ham ehtiyoj yuzagakelayotganini ko‘rsatmoqda. Shu ma‘noda, mazkur maqolada gidroenergetika sohasigaoid atamalarning o‘ziga xos xususiyatlari, sotsiolingvistik jihatlari yoritib beriladi.
Ushbu tadqiqot shamolenergetikasi texnologiyalaridan foydalangan holda gidroelektr stansiyalarning energiya samaradorligini oshirishimkoniyatlarini ishlab chiqishga qaratilgan.Mavjud GESlar va ularning shamol energetikatizimlarini integratsiyalash imkoniyatlarinitahlil qilish asosida tadqiqot energiya ishlabchiqarishni optimallashtirish va atrofmuhitga salbiy ta‘sirlarni kamaytirish bo‘yichastrategiyalar va texnik yechimlarni taklif qiladi.Tadqiqot natijalari energetika sohasidagimuhandislar, konstruktorlar va qaror qabulqiluvchilar uchun gidroelektr stantsiyalarniyangilash va samaradorligini oshirishto‘g‘risida qaror qabul qilishda foydali bo‘lishimumkin.
Yopiq sug‘orish tarmog‘i suvnimanbadan dalalarga minimal yo‘qotishlarbilan tashish uchun mo‘ljallangan quvurlartizimini anglatadi. Ochiq kanallardan farqlio‘laroq, yopiq sug‘orish tarmoqlari bug‘lanishva infiltratsiya yo‘qotishlarini kamaytirishorqali suv resurslaridan yanada samaralifoydalanishni ta‘minlaydi. Suv yetishmovchiligimuammosi, ayniqsa, dolzarb bo‘lganO‘zbekistonda yopiq sug‘orish tarmoqlarinijoriy etish muhim yechim bo‘lishi mumkin.Ushbu tadqiqot yopiq sug‘orish tarmoqlariningafzalliklarini, boshqa mamlakatlarda ularnimuvaffaqiyatli joriy etish misollarini vaO‘zbekistonda ularni joriy etish bo‘yichatavsiyalarni ko‘rib chiqadi
Bobur SHODIEV, Akmal VOKHIDOV, Aziz BABAEV · “O‘ZBEKGIDROENERGETIKA” ilmiy-texnik jurnal · 2024
Energiya tizimining energiyayuklari grafigini notekislik koeffitsiyentining0,79 dan 0,826 gacha o‘sishi bilan tenglashtirishuchun gidroelektr va issiqlik elektr stansiyalario‘rtasida yuklarning taqsimlanishini hisoblashnatijalari keltirilgan, bu issiqlik elektrstansiyalarining o‘zgaruvchan ish rejimlariningchastotasining pasayishiga olib keladi vashuning uchun agregatlarni ishga tushirishdayoqilg‘i sarfini kamaytiradi, shuningdek, issiqlikuskunalari avariyasi oldi olinadi
Maqolada O‘zbekistonRespublikasining iqlim sharoitida zamonaviyenergiya saqlash tizimini (ESТ) loyihalash vaishlatish xususiyatlari o‘rganiladi. SCE ningtexnik xususiyatlari ochib berilgan, shuningdekularning ulanish sxemalari va ish rejimlaritahlil qilingan. O‘zbekiston Respublikasiningiqlimiy xususiyatlarini hisobga olgan holda,ularning samaradorligini oshirish uchuno‘xshash tizimlarni loyihalash bo‘yichatavsiyalar berilgan.
Alisher SHANAZAROV · “O‘ZBEKGIDROENERGETIKA” ilmiy-texnik jurnal · 2024
Ушбу мақола гидроэлектр станциялар (ГЭС) ва иссиқликэлектр станциялари (ИЭС) фаолиятида ресурслардан самарали фойдаланиш ваэнергия истеъмолини оптималлаштиришга қаратилган. Тадқиқот қисқа муддатлиэнергия тизимларини оптималлаштириш учун оддий, функционал ва интегралчегара шартларини қўллайди. Хусусан, гидроэлектр станцияларида кунлик сувистеъмоли қишлоқ хўжалигини суғориш эҳтиёжлари ва бошқа қишлоқ хўжалигимақсадларини ҳисобга олган ҳолда моделлаштирилган. Резервуар биланбошқариладиган ГЭСнинг иш жадваллари ГЭСда энергия ишлаб чиқаришнингмақбул оралиғида ИЭСда ёқилғи сарфини минималлаштириш, математикдастурлаш ечимлари, шу жумладан, мураккаб чизиқли бўлмаган дастурлаш,турли хил чегара шартларини ўз ичига олган оптималлаштириш муаммолари ҳалқилинган.