Ochiq kirishMaqola
Шохрат Нусрат Мамедова · Research Focus International Scientific Journal · 2025
XIX asrning so‘nggi choragida ozarbayjon bolalar adabiyotining shakllanishi va qisqa vaqt ichida alohida tarmoq sifatida qaror topishi ko‘p jihatdan ushbu adabiyot turining tarixiy ildizlari bo‘lgan folklor va mumtoz adabiyot bilan bog‘liq. Shu ma‘noda, ozarbayjon bolalar adabiyoti o‘z tarbiyasi va rivoji uchun birinchi navbatda folklorga qarzdor deb ishonch bilan aytish mumkin. Foydalilik chegarasining bunday keng ko‘lami nafaqat bizning mamlakatimizda, balki umuman turli xalqlar bolalar adabiyotining shakllanish jarayonida ham namoyon bo‘ladigan xususiyatdir. "Yuksak idealizmi va estetik boyligi bilan xalq ijodi bolalar adabiyotining asosiy manbalaridan biri bo‘lgan". (3, 9-bet) Bolalar adabiyotida folklordan foydalanish yo‘nalishi XIX asr oxiridan boshlab yanada rivojlana boshladi. O‘sha yillarda folklor mavzusida yozilgan yagona asar S. M. G‘anizodaning "Tulki va Chag-chag-bek" she‘riy ertagi bo‘lib, syujet asosiga "Nokli tulki" xalq ertagi olingan. 1893 yilda u "Ey shafqatsiz, shafqatsiz inson" (1921) deb nomlangan qisqa she‘riy hikoya yozdi. Muallif ikkala asar mavzusini ham xalq folkloridan olgan. Bu asarlarning har ikkisi bolalarda mustahkam do‘stlik, mehribonlik, bilimga intilish va boshqa tuyg‘ularni tarbiyalaydi. XX asrning dastlabki o‘n yilliklaridan boshlab ushbu folklor mavzulari bolalar ijodidagi eng sezilarli mavzulardan biriga aylandi, shu ruhda yangi bolalar asarlarini yaratish tamoyili esa davrning eng iste‘dodli bolalar shoirlari (yoki bolalar asarlarini ham yozgan taniqli san‘atkorlar) ijodida hatto muhim o‘rin egalladi. S. A. Shirvoniy, M. A. Sobir, A. Sahhat, A. Shoiq, S. S. Oxundov, M. Dilboziy, T. Elchin, I. Tapdiq va boshqalar o‘z asarlarida allalar, sanoq she‘rlari, ashulalar va shu kabi bolalar folklori namunalaridan foydalanganlar, shuningdek bu janrda original asarlar yaratganlar.