LOTIN TILINING ZAMONAVIY TIBBIYOT TA‘LIMIDA TUTGAN O‘RNI

Maqolada  hozirgi  davrda  lotin  tilining tibbiyotdagi  o‘rni  tahlil  qilinadi.  Lotin  tili  katolikdinining  asosiy  tili  bo‘lib,  tibbiyotda  anatomik,  klinikva  farmatsevtik  atamalarni  shakllantirish  uchun  xizmatqiladi.  G‘arbiy  Evropa  tillarining  shakllanishida ,  mashhur  va  professional  iboralar  bilan  boyitishda  lotintilining  roli  juda  kattaligi  va  xilma-xilligini  ifodalabberadi.

LOTIN TILINING ZAMONAVIY TIBBIYOT TA‘LIMIDA TUTGAN O‘RNI Ulmasova Ruxshona Farruxovna Samarqand Davlat tibbiyot universiteti 2-son Davolash ishi fakulteti Normurodova Sohiba Mallayevna Samarqand davlat tibbiyot universiteti https://doi.org/10.5281/zenodo.15132775 Annotatsiya: Maqolada hozirgi davrda lotin tilining tibbiyotdagi o‘rni tahlil qilinadi. Lotin tili katolikdinining asosiy tili boʻlib, tibbiyotda anatomik, klinikva farmatsevtik atamalarni shakllantirish uchun xizmatqiladi. G‘arbiy Evropa tillarining shakllanishida , mashhur va professional iboralar bilan boyitishda lotintilining roli juda kattaligi va xilmaxilligini ifodalabberadi. Kalit so‘zlar: lotin tili, tibbiyot terminologiyasi, o‘lik til, kasbiy iboralar, so‘zlar.

РОЛЬ ЛАТЫНИ В СОВРЕМЕННОМ МЕДИЦИНСКОМ ОБРАЗОВАНИИ Аннотация: В статье анализируется роль латыни в медицине в современную эпоху. Латынь является основным языком Католической церкви и используется в медицине для образования анатомических, клинических и фармацевтических терминов. Роль латыни в формировании западноевропейских языков, в обогащении их народными и профессиональными выражениями весьма велика и многообразна. Ключевые слова: латынь, медицинская терминология, мертвый язык, профессиональные выражения, слова.

THE ROLE OF LATIN IN MODERN MEDICAL EDUCATION Abstract: The article analyzes the role of Latin in medicine in the modern era. Latin is the main language of the Catholic Church and serves to form anatomical, clinical and pharmaceutical terms in medicine. The role of Latin in the formation of Western European languages, in enriching it with popular and professional expressions, is very large and diverse. Keywords: Latin, medical terminology, dead language, professional expressions, words.

KIRISH Lotin tili o‘lik til ekanligi eramizdan avvalgi V-VI asrlardan ma’lum.O‘lik til foydalanishda mavjudbo‘lmagan tildir, deb ishonilsada, lotin tili atamalariqolyozmalarda ishlatilgan va ishlatilib kelmoqaBu’’o‘lik til”siz inson faoliyatining ko‘plab sohalarinitasavvur qilib bo‘lmaydi. Lotin tilining doirasi juda keng va sezilarli xilma-xilligi bilan ajralib turadi. 19-asrda fan sohasida lotin tili oʻrnini milliy tillargaboʻshatib berdi. ASOSIY QISM Hozirgi vaqtda lotin tilining ahamiyati, tabiiyki, tibbiyotda juda katta, ammo u gumanitar ta‘limtizimida ham juda muhim rol o‘ynaydi. Shuninguchun, tibbiy terminologiya xalqaro tibbiy lug‘atbo‘lib, asosan lotin va yunon tillari va ularningshakllari asosida qurilgan. Ushbu lug‘at butun dunyobo‘ylab tibbiyot sohasi vakillari uchun bir xil darajadatushunarli bo‘lishi kerak. Lotin tili, yuqorida aytib o‘tilganidek, zamonaviyroman tillarini o‘rganishda zarurdir, chunki butillarning tarixi, ko‘plab fonetik va grammatik atamalar va lug‘atning xususiyatlarini faqat lotin tilini bilishasosida tushunish mumkin.

Ozroq bo‘lsa-da, grammatik va leksik tizimigalotin tili ham katta ta’sir ko‘rsatgan german tillarini(ingliz, nemis) o‘rganuvchilarga ham tegishli. Lotintili, shubhasiz, har qanday sohaga yordam beradi. Lotin - dunyodagi barcha shifokorlarning ilmiymuloqot tili. Ingliz shifokori tomonidan yozilganretsept Hindiston, Rossiya, Meksika yoki Angoladashifokor tomonidan o‘qiladi. Roman guruhining barchatillari o‘zlarining lug‘atlarida qo‘shimcha ravishda, ozgina bo‘lsada, ularning morfologiyasida lotintilining xususiyatlarini o‘z ichiga oladi. Fransuz adabiy tilining shakllanishi davrida ungalotin tili sintaksisi sezilarli ta’sir ko‘rsatdi, uning ta’siriostida fransuz tilidagi kelishik qoidalari, shuningdek, infinitiv shakllari shakllandi. Barcha zamonaviytillarning zamirida lotin tili yotadi. Lotin tili iboralarifaqatgina tibbiyot sohasida emas,balki, barchajabhalarda qo‘llaniladi.Zamonaviy tillarning ildiziningko‘p qismi lotin so‘zlaridan tashkil topgan. Yevropatillari qo‘lyozmalarining ko‘p qismi lotin alifbosigaasoslangan. Biologiya, tibbiyot va yuridik sohalardalotin tili atamashunosligi mustahkam ildiz otdi. Ayniqsa, tibbiyot sohasida lotin-yunon atamalariqo‘llanilib kelmoqda. Lotin tilida ifodalangan ko‘pginahikmatli so‘zlar antik yozuvchilar,faylasuflar vatibbiyot olimlarining nutqidan olingan hikmatli iboralardir. Yunon faylasufi Gippokratning: Ars longa, vita brevis (hayot qisqa, san’at abadiydir), Invia est in medicina via sine lingua Latina (Lotin tilisiz tibbiyotgayo‘l yo‘q ) kabi hikmatli iboralari bizgacha yetibkelgan. Gaudeamus- talabalar madhiyasi o‘rta asrlarda lotintilida yozilgan bo‘lib, dunyoning barcha qismiga yetibborgan. Lotin tilini tibbiyot va veterinariyainstitutlarida, universitetlarning biologiya va tabiiyfanlar fakultetlarida o‘rganish zarurligiga shubha yo‘q. Lotin tili falsafiy suhbatlar uchun ham, kundalik suhbatlar uchun ham xizmat qildi. Bugungi kunda lotin alifbosi dunyo tillarining yarmiga xizmat qilmaydimi? Rim raqamlariga kelsak, ehtimol ularni faqatAntarktida aholisi ishlatmaydi. Lekin, lotin tili alifbosiko‘pchilik davlatlarga xizmat qilishi ma’lum. Lotintilining xalqaro ilmiy va badiiy madaniyat tili sifatidagiasosiy fikrlarni ko‘rib chiqish, uning bizning davrimizehtiyojlariga muvofiq yashash va rivojlanish qobiliyatihaqida xulosa chiqarish imkonini beradi.Lotin tilidanashr etilgan jurnallar ko‘p sonlidir: “Latinitas” (Vatikan), “ Palaestra Latina” (Barselona), “VoxLatina” (Saarbrücken), “Vita Latina” (Avignon), “Orbis Latinus (Mendoza), Argentina). Lotin (yozmatil sifatida) tibbiyot, tabiatshunoslik va yuridikterminologiyaning xalqaro tili bo‘lib qoladi. Lotin tili zamonaviy katolik cherkovi tomonidanrasmiy til sifatida qo‘llaniladi. Vatikan hujjatlari lotintilida saqlanadi va papalarning xabarlari jamlanadi. G‘arb diniy an’analariga ko‘ra, ilmiy dissertatsiyalarva qo‘lyozmalar hali ham lotin tilida yoziladi. Lotintilini bilish katolik cherkovi ruhoniylari uchun ajralmashisoblanadi. Lotin tili qariyb 20 asr davomida Yevropaxalqlariga aloqa vositasi sifatida xizmat qildi. Uningyordami bilan ular Rim va qisman yunon madaniyatibilan tanishdilar va idrok etdilar. Bundan tashqari, Evropa tillari lug‘aviy boyitish manbai sifatida lotintilidan foydalangan. Olimlarning hisob-kitoblarigako‘ra, ingliz tilidagi eng keng tarqalgan 20 mingso‘zdan 10400 ga yaqini lotin, 2200 ga yaqini yunonva atigi 5400 ga yaqini anglosakson so‘zlaridir. Bugungi kunda roman tillarida so‘zlashuvchilarningumumiy soni 580 million kishini tashkil qiladi. 60 danortiq mamlakatlar milliy yoki rasmiy tillar sifatidaroman tillaridan foydalanadilar (jumladan: fransuz - 30, ispan - 20, portugal - 7, italyan - 3 ) va lotin yozuvitizimidan taxminan 30% foydalaniladi. Lotin tilida juda aniq soʻz yasalish tizimi

yaratilgan. Shuning uchun, lotin tili (va qisman yunon tili) ilmiy-texnik terminologiyani shakllantirish uchun xizmat qiladi. XULOSA Xulosa o‘rnida shuni ta’kidlash mumkinki, lotintili qadimgi yunon tili bilan bir qatorda hozir hamxalqaro ijtimoiy-siyosiy va ilmiy terminologiyaningshakllanishida manba bo‘lib xizmat qilmoqda. Ko‘rinibturibdiki, lotin tilini o‘rganish va bu boradagibilimlarni yuqori darajada saqlash, zamonaviyta’limning o‘ta dolzarb vazifasidir.