Ochiq kirishMaqola
Улдуз Фархад Кахраманова · Research Focus International Scientific Journal · 2024
M.A. Sabirning mumtoz merosdan bahramand bo‘lish usullari xilma-xildir. Mumtoz she‘riyatda u lirik qahramonning mahbubasi sari yo‘lidagi iztiroblarini va shundan kelib chiqadigan shikoyatlarini o‘quvchiga satirik tarzda taqdim etadi. Natijada lirik oshiq satirik tipga aylanadi, uning iztirobi mohiyati esa yuksaklikdan ochko‘zlik va nafsga aylanadi. Yoki bu yerda oshiqning otib tashlanishi ham yaxshi emas. Uning mahbubasi ilm va ma‘rifat, maktab va madrasadir. Ota ham farzandining haqiqatan ilgarilashi va rivojlanishiga to‘sqinlik qilishga urinadi. Chunki uning o‘g‘li ilm va ma‘rifat "parisi"ga, taraqqiyot va rivojlanish "farishtasi"ga oshiq bo‘lgan. Bu muhabbat uni Majnun kabi sahroga emas, balki yorqin ertaga, kelajakka olib boradi. Otaning farzandini bu yo‘ldan qaytarishga urinishi yo jaholatdan, yo uning taraqqiyot dushmani ekanligidan kelib chiqadi. Yoki mumtoz adabiyotdagi lirik qahramon butun borlig‘i bilan sevgan mahbubasi uchun har qanday qurbonlikka tayyor. Chunki uning nazarida mahbubasi barcha go‘zallardan go‘zalroq, barcha nozikliklardan nozikroqdir. Shuning uchun u unga har xil nafis sifatlar bilan murojaat qiladi. Sabirning satirik uslubi esa boylik, pul va ovqatga qaratilgan. U boylik, mol-mulk, pul va oltin to‘plash uchun har qanday yovuzlik, ochko‘zlik va shafqatsizlikka tayyor. Pul, oltin, boylikni barcha muqaddas tushunchalardan - Makka, Madina, qibla va shu kabilardan ustun deb biladi. Shu tariqa, M.A. Sabir lirik qahramonning, uning ota-onasining va mahbubasining tabiatini o‘zgartiradi. O‘quvchi mutlaqo yangi qahramon, yangi ijtimoiy-axloqiy muhit, yangi oshiq bilan yuzlashadi. U bu qahramonlarni kundalik hayotda uchratadi va ular bilan "suhbatlashadi". Natijada u mumtoz merosning zamonaviy va novatorlik fazilatlarini o‘quvchiga yangicha tarzda taqdim eta oldi. Shoirning bolalikda mumtoz meros bilan dastlabki tanishuvi umri davomida unga hurmat, ehtirom va ijodiy munosabatini davom ettirdi. Shuningdek, bu munosabatlar yuksalib boruvchi va doimiy yetilib boruvchi chiziqda rivojlandi. M.A. Sabir goho mumtoz merosdan bevosita bahramand bo‘lgan, ya‘ni kompensatsiya qilgan, ularning ayrim asarlariga parodiya yozgan yoki talmeh va tashbeh yaratgan, goho esa umuman tarixiy xotirani saqlab qolishga va uni yangi sifatda tiklashga harakat qilgan. Umuman olganda, M.A. Sabir Ozarbayjon adabiyoti tarixida novator va o‘ziga xos ijodga ega shoir sifatida shuhrat qozondi. Bu cho‘qqiga ko‘tarilar ekan, u mumtoz merosdan badiiylik bilan bahramand bo‘ldi va o‘z ovozini salaflarining nafasi va ovozi bilan kuchaytirdi. Mumtoz adabiyotdan bahramand bo‘lar ekan, M.A. Sabir ularning asarlari o‘zagidagi dramatizmni milliy dramaturgiyaning ijodiy tajribasi va zamon dramatizmi bilan mohirona uyg‘unlashtira oldi. Bularning barchasi uning she‘riyati dramatik sifatda namoyon bo‘lishini ta‘minladi.