Ochiq kirishKonferensiya maqolasi
Murodova Sayyora Sobirovna, Uralov A.I., Rakhmatullayev I.J., Mamatkulova I.E., Rakhmatullayeva Sh.Kh. · Status and Development Prospects of Fundamental and Applied Microbiology: The Viewpoint of Young Scientists · 2026
Global iqlim o‘zgarishi va atrof-muhit degradatsiyasi kuchayib borayotgan bir paytda Orol dengizining qurigan tubi kabi ekstremal ekotizimlar kuchli abiotik stress ostida o‘simlik va mikroorganizmlarning o‘zaro ta‘sirini o‘rganish uchun muhim tabiiy laboratoriyaga aylandi. Yuqori sho‘rlanish, qurg‘oqchilik va murakkab geokimyoviy omillar bilan tavsiflanadigan bunday muhitlar rizosfera mikrob jamoalarining tuzilishi va funksiyasiga sezilarli ta‘sir ko‘rsatadi. Biroq bu muhitlarda galofit o‘simliklar bilan bog‘liq kultivatsiyalanadigan mikroorganizmlarning xilma-xilligi va ekologik roli hali yetarlicha o‘rganilmagan. Tadqiqotning maqsadi — Orolqum hududida o‘sadigan galofit o‘simliklar, xususan, Salsola richteri ildizlari va rizosferasi bilan bog‘liq kultivatsiyalanadigan mikroorganizmlarni identifikatsiya qilish hamda ularning ekologik va biotexnologik salohiyatini baholash. Usullar. Tadqiqotda klassik mikrobiologik va analitik yondashuvlar qo‘llanildi: Orol dengizining qurigan tubidan tuproq va ildiz namunalarini olish, sof bakterial kulturalarni ajratib olish uchun ketma-ket suyultirish va shtrix usulida ekish, shuningdek, morfologik, fiziologik tahlillar va Gram usulida bo‘yash. Izolyatlarning aniq taksonomik identifikatsiyasi MALDI-TOF mass-spektrometriyasi yordamida amalga oshirildi. Bundan tashqari, izolyatlarning o‘ta sho‘r sharoitga moslashish qobiliyatini baholash uchun tuzga chidamlilik sinovlari o‘tkazildi. Natijalar. Jami 13 ta bakterial izolyat olindi, ulardan 40% gram-musbat va 60% gram-manfiy bakteriyalar bo‘lib, asosan tayoqchasimon shakllar ustunlik qildi. Taksonomik tahlil izolyatlarning asosan Bacillus, Enterobacter, Providencia, Pseudomonas va Rhodococcus avlodlariga mansubligini ko‘rsatdi. Ular orasida Rhodococcus ruber va Enterobacter cancerogenus eng ko‘p aniqlangan turlar bo‘ldi. Bir nechta izolyat sho‘rlanishga yuqori chidamlilik ko‘rsatib, 12–14% gacha bo‘lgan NaCl konsentratsiyalarida o‘sa oldi, bu ularning ekstremal muhit sharoitlariga fiziologik jihatdan kuchli moslashganidan dalolat beradi. Rizosferada galotolerant va stressga moslashgan mikroorganizmlarning ustunligi ular og‘ir sharoitlarda o‘simliklarning yashab qolishida faol ishtirok etadi, deb taxmin qilish imkonini beradi. Ushbu mikroorganizmlar osmoregulyatsiya, ozuqa moddalarini mobilizatsiya qilish va o‘simlik o‘sishini rag‘batlantirish kabi mexanizmlar orqali o‘simliklarning moslashuviga hissa qo‘shishi ehtimoldan xoli emas. Xulosa. Olingan natijalar Orolbo‘yi hududidagi rizosfera mikrobiotasining ekologik ahamiyatini ko‘rsatadi va undan fitomelioratsiya, tuproqni qayta tiklash hamda bioo‘g‘itlar yaratishda foydalanish mumkinligini namoyon etadi. Aniqlangan shtammlar sho‘rlangan va qurg‘oqchil muhitlarda o‘simliklarning chidamliligini oshirishga qaratilgan kelgusi biotexnologik ishlanmalar uchun istiqbolli nomzodlar hisoblanadi.