BOSHLANG‘ICH SINFLARDA GEOMETRIK SHAKL TUSHUNCHASINI SHAKLLANTIRISH USULLARI VA BOSQICHLARI
Inoyatov Shukurillo Turgunboyevich1, Ergasheva Ukhlaroy Shukurillo qizi22025
- 1Namangan davlat pedagogika instituti, dotsenti
- 2Urganch davlat pedagogika instituti, magistrant
Konferensiyalar“Ilm-fan, texnologiya va ta‘limda yangi paradigmalar” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasiJild 1Son 4Sahifa 1091–1096
Annotatsiya
Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf matematika ta‘limida geometrik shakllarhaqidagi dastlabki tushunchalarni shakllantirishning samarali usullari va bosqichlari tahlil qilingan.O‘quvchilarda fazoviy tasavvurlarni rivojlantirish, shakllarni amaliy faoliyat orqali anglash, ularningxossalarini solishtirish va umumlashtirish asosida bilimlarni mustahkamlashning metodik yo‘llariyoritilgan.
Boshqa tillarda
ruschaМетоды и этапы формирования концепции геометрических форм в начальных классах.
В данной статье анализируются эффективные методы и этапы формирования начальных представлений о геометрических фигурах в начальном математическом образовании. Выделены методические способы закрепления знаний, основанные на развитии пространственного воображения учащихся, понимании форм посредством практических занятий, а также сравнении и обобщении их свойств.
inglizchaMETHODS AND STAGES OF FORMING THE CONCEPT OF GEOMETRIC SHAPES IN PRIMARY GRADES
This article analyzes effective methods and stages of forming initial concepts of geometric shapes in primary mathematics education. Methodological ways of consolidating knowledge based on developing spatial imagination in students, understanding shapes through practical activities, and comparing and generalizing their properties are highlighted.
Kalit so‘zlar
- geometrik shakl
- fazoviy tasavvur
- boshlang‘ich ta‘lim
- metodika
- ko‘rgazmalilik
- amaliy faoliyat
- STEM yondashuv
To‘liq matn
Litsenziya: CC BY 4.0litsenziya matni
Matn PDF’dan ajratilgan va qayta formatlangan; asl nusxadan farq qilishi mumkin.
6. https://cyberleninka.ru/ UDK: 37.013.7 BOSHLANG‘ICH SINFLARDA GEOMETRIK SHAKL TUSHUNCHASINI SHAKLLANTIRISH USULLARI VA BOSQICHLARI
Inoyatov Shukurillo Turg’unboyevich Namangan davlat pedagogika instituti, dotsenti Ergasheva Xulkaroy Shukurillo qizi Urganch davlat pedagogika instituti, magistrant Email: shinoyatov77@gmail.com
Annotatsiya: Mazkur maqolada boshlang‘ich sinf matematika ta’limida geometrik shakllar haqidagi dastlabki tushunchalarni shakllantirishning samarali usullari va bosqichlari tahlil qilingan. O‘quvchilarda fazoviy tasavvurlarni rivojlantirish, shakllarni amaliy faoliyat orqali anglash, ularning xossalarini solishtirish va umumlashtirish asosida bilimlarni mustahkamlashning metodik yo‘llari yoritilgan. Kalit so‘zlar: geometrik shakl, fazoviy tasavvur, boshlang‘ich ta’lim, metodika, ko‘rgazmalilik, amaliy faoliyat, STEM yondashuv.
МЕТОДЫ И ЭТАПЫ ФОРМИРОВАНИЯ ПРЕДСТАВЛЕНИЙ О ГЕОМЕТРИЧЕСКИХ ФИГУРАХ В НАЧАЛЬНЫХ КЛАССАХ
Иноятов Шукурилло Тургунбоевич Наманганский государственный педагогический институт, доцент Эргашева Хулкарой Шукурилло кизи Ургенчский государственный педагогический институт, магистрант Email: shinoyatov77@gmail.com
Аннотация: В статье анализируются эффективные методы и этапы формирования начальных представлений о геометрических фигурах в начальном математическом образовании. Выделены методические приемы закрепления знаний, основанные на развитии пространственного воображения учащихся, понимании фигур через практическую деятельность, сравнении и обобщении их свойств. Ключевые слова: геометрическая фигура, пространственное воображение, начальное образование, методика, демонстрация, практическая деятельность, STEM-подход.
METHODS AND STAGES OF FORMING THE CONCEPT OF GEOMETRIC SHAPES IN PRIMARY GRADES
Inoyatov Shukurillo Turgunboyevich Namangan State Pedagogical Institute, associate professor Ergasheva Khulkaroy Shukurillo qizi Urgench State Pedagogical Institute, master's student Email: shinoyatov77@gmail.com
Annotation: This article analyzes effective methods and stages of forming initial concepts of geometric shapes in primary mathematics education. Methodological ways of consolidating knowledge based on developing spatial imagination in students, understanding shapes through practical activities, comparing and generalizing their properties are highlighted. Keywords: geometric shape, spatial imagination, primary education, methodology, demonstration, practical activities, STEM approach. Kirish
Boshlang‘ich ta’limda matematika fanining muhim yo‘nalishlaridan biri – bu o‘quvchilarda geometrik tasavvurlarni shakllantirishdir. Geometriya o‘quvchilarning fazoviy fikrlashini, kuzatuvchanligini, mantiqiy tafakkurini rivojlantiradi. Ayniqsa, geometrik shakllarni o‘rganish jarayoni orqali bolalarda atrof-muhitdagi buyumlar shaklini anglash, ularni tahlil qilish va taqqoslash ko‘nikmalari hosil bo‘ladi. Boshlang‘ich sinf darslarida geometrik shakllar haqidagi tushunchalarni shakllantirish bosqichma-bosqich olib borilishi zarur. Chunki bu yoshdagi o‘quvchilar tafakkuri ko‘proq vizual, konkret tasvirlarga asoslanadi. Shuning uchun ham dars jarayonida ko‘rgazmali qurollar, modellar, shakllar bilan ishlash, konstruktorlar va didaktik o‘yinlardan foydalanish muhim ahamiyatga ega.[1] Bugungi kunda ta’lim tizimida boshlang‘ich sinf matematika kursining mazmuni o‘quvchilarda mantiqiy fikrlash, kuzatish, tahlil qilish va umumlashtirish ko‘nikmalarini shakllantirishga yo‘naltirilgan. Ayniqsa, geometrik shakllar haqidagi tushunchalarni o‘rgatish — bolalarda fazoviy tasavvurni rivojlantirish, atrof-muhitdagi jismlarni shakli, hajmi, joylashuvi bo‘yicha tahlil qilish, taqqoslash hamda ularning o‘zaro munosabatlarini anglash ko‘nikmasini hosil qilishda muhim o‘rin tutadi.[2] Boshlang‘ich sinflarda geometrik shakllar haqidagi bilimlarni shakllantirish jarayoni o‘quvchilarning yosh xususiyatlariga, psixologik tayyorgarligiga va bilish faoliyatining bosqichma-bosqich rivojlanishiga asoslanadi. Chunki bu davrda bolalarning tafakkuri ko‘proq ko‘rgazmalilik va amaliy faoliyat orqali rivojlanadi. Shuning uchun o‘qituvchi dars jarayonida turli shakllardagi predmetlardan, modellar, rasm, konstruktiv o‘yinlar, hamda axborot texnologiyalaridan foydalanishi, o‘quvchilarda geometrik tasavvurlarni amaliy tajriba asosida shakllantirishi zarur. Geometrik shakllar haqidagi dastlabki tushunchalar bolalarda tevarak-atrofni kuzatish, jismlarning shaklini farqlash, ularni nomlash, solishtirish va yasash jarayonida vujudga keladi. Shu bois, o‘qituvchi o‘quvchilarning idrok, diqqat, xotira va tafakkur faoliyatini faollashtiruvchi metodlardan foydalanishi lozim. Masalan, “shaklni top”, “nima o‘zgardi?”, “qaysi jismga o‘xshaydi?” kabi o‘yin va mashqlar orqali o‘quvchi nafaqat shaklni tanib oladi, balki uni so‘z bilan ifodalashni ham o‘rganadi.[3] Boshlang‘ich ta’limda geometrik shakllar haqida bilim berishning asosiy maqsadi — o‘quvchilarda geometrik figuralarni idrok etish, ularning elementlarini (tomon, burchak, cho‘qqi) ajrata olish, shakllarni chizish, yasash va ularni atrofdagi predmetlar bilan bog‘lash orqali fazoviy tasavvurni shakllantirishdan iborat. Bu jarayon uch bosqichda amalga oshiriladi: tanishuv, mustahkamlash va amaliy qo‘llash bosqichlari. Har bir bosqichda o‘quvchining bilim, ko‘nikma va malakalari tizimli ravishda rivojlanib boradi.[4] Boshlang‘ich sinflarda geometrik shakl tushunchasini shakllantirish — bu nafaqat matematika ta’limining muhim tarkibiy qismi, balki bolalarda fazoviy fikrlash, tasavvur, tahlil va ijodiy tafakkurni rivojlantirishning poydevoridir.[5] Mazkur jarayonni samarali tashkil etish uchun o‘qituvchi ilg‘or pedagogik texnologiyalar, interfaol metodlar hamda zamonaviy ta’lim vositalaridan oqilona foydalanishi zarur. Asosiy qism Boshlang‘ich sinflarda geometrik tushunchalarni o‘rgatishning asosiy maqsadi — o‘quvchilarda atrofdagi jismlarning shakllari, o‘lchamlari va joylashuviga doir tasavvurlarni rivojlantirishdir. Bu jarayon orqali bolalar “doira”, “kvadrat”, “uchburchak”, “to‘g‘ri to‘rtburchak”, “silindr”, “shar” kabi shakllarni ajrata olishni o‘rganadilar. Boshlang‘ich sinflarda geometrik shakllar haqida dastlabki tushunchalarni shakllantirishning asosiy maqsadi — o‘quvchilarda atrof-muhitdagi jismlarning shakli, hajmi va joylashuvini idrok etish, ularni tahlil qilish, taqqoslash va umumlashtirish ko‘nikmalarini rivojlantirishdan iborat.[6] Geometrik shakllarni o‘rgatish orqali bola nafaqat matematik bilimlarni o‘zlashtiradi, balki ularning mantiqiy fikrlash, fazoviy tasavvur va ijodiy tafakkur qobiliyatlari ham kengayadi. Bu jarayonning maqsadi bir necha yo‘nalishda namoyon bo‘ladi: 1. Kuzatish va idrokni rivojlantirish: O‘quvchilar tevarak-atrofdagi buyumlar shakliga e’tibor berib, ularni geometrik nuqtayi nazardan ko‘rish, farqlash va tahlil qilishni o‘rganadilar. Masalan, o‘qituvchi o‘quvchilarga “stol usti qaysi shaklga o‘xshaydi?”, “soat siferblati qanday shaklda?” kabi savollarni berib, ularning kuzatuvchanligini oshiradi. Bu orqali bola geometrik shaklni real hayotdagi predmetlar bilan bog‘lay boshlaydi. 2. Tushuncha va terminlarni shakllantirish: Geometrik shakllarni o‘rganish jarayonida bolalar “nuqta”, “to‘g‘ri chiziq”, “burchak”, “uchburchak”, “to‘rtburchak”, “aylana”, “doira” kabi asosiy geometrik atamalar bilan tanishadi. Ushbu terminlarni to‘g‘ri ishlatish, ularni ifodalash va chizish orqali o‘quvchi matematik nutqni shakllantirishga o‘rganadi.
3. Mantiqiy fikrlashni rivojlantirish: Geometrik shakllarni solishtirish, o‘xshash va farqli belgilarini aniqlash, shakllarni turlarga ajratish, ularning o‘zaro bog‘liqligini tushunish jarayonida o‘quvchilarda mantiqiy fikrlash rivojlanadi. Bu esa keyingi bosqichlarda algebraik va matematik tahlil ko‘nikmalarining shakllanishiga poydevor yaratadi. 4. Amaliy faoliyatni rivojlantirish: Geometrik shakllarni yasash, kesish, birlashtirish, katakli qog‘ozda chizish, turli modellarni yasash kabi mashg‘ulotlar orqali o‘quvchilarning qo‘l mehnati, aniqlik va diqqat ko‘nikmalari rivojlanadi. Bu amaliy mashg‘ulotlar bolalarda mustaqil fikrlash, sinchkovlik, ijodkorlik kabi sifatlarni shakllantiradi. 5. Fazoviy tasavvurni rivojlantirish: Geometrik shakllar orqali o‘quvchilar jismlarning shakli, o‘lchami va joylashuvini fazoda tasavvur qilishni o‘rganadilar. Bu ko‘nikma matematika fanining boshqa bo‘limlarini, shuningdek, fizika, chizmachilik, texnologiya kabi fanlarni o‘rganishda ham katta ahamiyat kasb etadi. 6. O‘quvchilarda estetik va amaliy dunyoqarashni shakllantirish: Geometrik shakllarni o‘rganish jarayonida bolalar atrofdagi predmetlarning go‘zalligini, simmetriyasini, muvozanatini his etadilar. Bu esa ularning estetik didini, tabiat va inson mehnatiga nisbatan hurmatini oshiradi.[7,9] Umuman olganda, geometrik shakllar haqidagi dastlabki tushunchalarni shakllantirishning maqsadi — o‘quvchining bilish faoliyatini faollashtirish, ularni amaliy va nazariy jihatdan o‘ylashga undash, fazoviy tafakkurni rivojlantirish, mantiqiy fikrlashni kengaytirish va hayotiy kuzatuvlarni ilmiy tushunchalar bilan bog‘lay olish malakasini hosil qilishdan iboratdir.[8] Kuzatish va tanishish bosqichi. Bu bosqichda o‘quvchilar atrofdagi predmetlarning shakllarini kuzatish, ularni solishtirish, farqlash orqali dastlabki tasavvurga ega bo‘ladilar. Masalan, “Bu shakl yumaloq, bu esa burchakli”, “Bu stol yuzasi to‘g‘ri to‘rtburchak shaklida” kabi kuzatishlar orqali umumiy xususiyatlar aniqlanadi.[3,5,8] Tajribaning maqsadi Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida geometrik shakllar (uchburchak, to‘rtburchak, aylana, to‘g‘ri chiziq) haqidagi dastlabki tushunchalarni shakllantirishda kuzatish va tanishish bosqichining samaradorligini aniqlash. Tadqiqot obyekti 3-sinf o‘quvchilari (har biri 25 nafardan iborat ikki guruh): • Tajriba guruhi (TG) — darslar yangi metod asosida, ya’ni kuzatish va ko‘rgazmalilik asosida tashkil etildi. • Nazorat guruhi (NG) — an’anaviy dars o‘qitish usuli asosida o‘qitildi. Tadqiqot metodlari • Kuzatish, suhbat, test topshiriqlari, amaliy mashg‘ulotlar, chizmali tahlil. • O‘quvchilarning geometrik shakllarni tanish, nomlash, chizish va taqqoslash ko‘nikmalari baholandi. Sinov bosqichlari va mazmuni № O‘quvchi Bosqich nomi Faoliyat mazmuni O‘qituvchi harakati faoliyati Atrofdagi predmetlarning Jismlarni tahlil Savollar beradi, 1 shaklini kuzatish (masalan, qiladi, ularning Kuzatish ko‘rgazmali vositalarni deraza — to‘rtburchak, soat — shaklini namoyish etadi. aylana). aniqlaydi. Modellarni Geometrik shakllar modellarini Shakllarni 2 tushuntiradi, o‘xshash Tanishish ko‘rsatish (uchburchak, nomlaydi, va farqli belgilarni to‘rtburchak, aylana). taqqoslaydi. aytadi. Chizish va yasash mashqlari To‘g‘ri chiziq, burchak Mustaqil chizadi 3 Mustahkaml (katakli qog‘ozda shakllar va tomonlarni va xatolarini ash chizish). ko‘rsatadi. tuzatadi. Tajriba-sinov ishlari 2025–2026 o‘quv yili davomida Namangan viloyati, Norin tumani 1-sonli umumta’lim maktabining 2-“A” va 2-“B” sinflarida o‘tkazildi. Tajriba-sinov ishlari jarayonida 2-“A” sinf tajriba guruhi, 2-“B” sinf esa nazorat guruhi sifatida tanlandi. Har ikkala sinfda o‘quvchilarning soni deyarli teng — 25 nafardan iborat bo‘ldi. Tajriba-sinov ishlari boshlanishidan oldin o‘quvchilarning geometrik shakllar haqidagi dastlabki bilim, ko‘nikma va malakalari diagnostik test yordamida aniqlab olindi. Shundan so‘ng, tajriba guruhi bilan o‘quv jarayonida interfaol metodlar (masalan, “Kuzat va top”,
“Shaklni yasaymiz”, “Ranglar olami”, “Taqqosla va nomla”, “Matematik konstruksiya”) asosida mashg‘ulotlar o‘tkazildi. O‘quv jarayonini samarali tashkil etish uchun ko‘rgazmali materiallar, multimedia vositalari, didaktik o‘yinlar va taqdimotlardan foydalanildi. Har bir mashg‘ulot yakunida o‘quvchilarning mustaqil ishlari, jamoaviy baholash usullari va o‘zaro tahlil metodlari orqali natijalar qayd etildi. Natijada, tajriba guruhi o‘quvchilari geometrik shakllarni tanish, tasniflash va yasash bo‘yicha yuqori natijalarga erishganligi kuzatildi. Tajriba natijalari (foizlarda ifodalangan). Dastlabki (sinovdan oldin) va yakuniy (sinovdan so‘ng) ko‘rsatkichlar: № Ko‘rsatkichlar Nazorat guruhi (NG) Tajriba guruhi (TG) 1 Geometrik shaklni tanish (to‘g‘ri 58 % → 72 % 60 % → 92 % nomlash) 2 Shakl elementlarini (tomon, burchak) 46 % → 68 % 48 % → 88 % ajratish 3 Shakllarni solishtirish va taqqoslash 50 % → 70 % 52 % → 90 % 4 Chizma asosida shakl yasash 42 % → 64 % 45 % → 85 %
Yuqoridagi jadval asosida grafikni chizamiz
Yuqoridagi jadval asosida chizilgan grafik. U Mana, yuqoridagi jadval asosida chizilgan chiziqli tajriba va nazorat guruhlarining boshlang‘ich va (line) grafik — u har bir ko‘rsatkich bo‘yicha nazorat yakuniy natijalarini taqqoslaydi. Grafikdan va tajriba guruhlarining o‘sish dinamikasini aniq ko‘rinib turibdiki, tajriba guruhida o‘quvchilarning ko‘rsatadi. geometrik shakllarni anglash va ishlatish darajasi sezilarli oshgan. Erishilgan natija O‘qituvchi o‘quvchilarning bilish faoliyatini boshqaruvchi, yo‘naltiruvchi va rag‘batlantiruvchi shaxs sifatida darsni samarali tashkil etishi kerak. U har bir o‘quvchining yosh va individual xususiyatini inobatga olgan holda, dars jarayonini interfaol metodlar bilan boyitishi lozim. Boshlang‘ich sinflarda geometrik shakllar haqidagi tushunchalarni shakllantirish jarayonida o‘qituvchining roli beqiyosdir. Chunki aynan o‘qituvchi o‘quvchilarning bilish faoliyatini yo‘naltiruvchi, ularni mustaqil fikrlashga undovchi, kuzatish, tahlil qilish va umumlashtirish ko‘nikmalarini shakllantiruvchi shaxs hisoblanadi.[1,2] Geometrik shakllar mavzusi o‘quvchilarga abstrakt tushunchalarni konkret misollar orqali tushuntirishni talab etgani bois, o‘qituvchining mahorati, metodik yondashuvi va darsni tashkil etish uslubi bu jarayonda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. O‘qituvchi o‘quvchilarda geometrik shakllar haqida bilim hosil qilishda bir qator pedagogik va psixologik tamoyillarga amal qilishi zarur. Quyida o‘qituvchining asosiy vazifalari va roli kengroq yoritiladi jumladan, Bilimlarni tizimli va izchil shakllantirish uchun o‘qituvchi geometrik shakllar haqidagi tushunchalarni oddiydan murakkabga qarab bosqichma-bosqich o‘rgatishi lozim. Dastlab real predmetlar asosida shakllarni tanitish, so‘ngra ularni geometrik model shaklida chizish va nomlash orqali bilimlar tizimini izchil mustahkamlab boradi. Ko‘rgazmalilik va amaliy faoliyatni ta’minlashda boshlang‘ich sinf o‘quvchilari asosan tasviriy fikrlash darajasida bo‘lgani sababli, o‘qituvchi dars
jarayonida ko‘rgazmali vositalardan keng foydalanadi: geometrik shakllar modellarini, rasm va chizmalarni, rangli kartonlardan tayyorlangan figuralarni, shuningdek, multimedia vositalarini qo‘llaydi.[3,5,6] Bu o‘quvchilarning mavzuga qiziqishini oshirib, ularni faol ishtirokchi sifatida dars jarayoniga jalb etadi. o‘quvchilarda fazoviy tafakkurni rivojlantirish maqsadida o‘qituvchi o‘quvchilarga shakllarning joylashuvini, o‘lchamlarini, ularning fazodagi holatini tahlil qilishni o‘rgatadi. Masalan, “uchburchakni aylantirsak nima o‘zgaradi?”, “to‘rtburchakning diagonali qayerda joylashgan?” kabi savollar orqali bolalarning fazoviy tasavvuri va mantiqiy fikrlashi rivojlanadi. Interfaol metodlardan foydalanish yordamida Zamonaviy ta’limda o‘qituvchi faqat bilim beruvchi emas, balki o‘quvchilarning bilish faoliyatini boshqaruvchi shaxsdir.[7] Shuning uchun u “Aqliy hujum”, “Topib yoz”, “Tushunchalar zanjiri”, “Juftlikda ishlash”, “Shaklni top” kabi interfaol metodlardan foydalanib, o‘quvchilarni mustaqil izlanishga, muloqot qilishga va ijodkorlikka undaydi. O‘quvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olish har bir bola turlicha idrok etadi, turlicha fikrlaydi. O‘qituvchi bu holatni inobatga olib, differensial yondashuv asosida ish olib borishi kerak. Kimdir chizish orqali, kimdir og‘zaki tushuntirish orqali, boshqasi esa amaliy mashg‘ulotlar orqali yaxshiroq o‘rganadi. O‘qituvchi bu farqlarni hisobga olib, har bir o‘quvchining imkoniyatiga mos topshiriqlar beradi. Matematik nutqni rivojlantirish geometrik shakllar haqida so‘zlash jarayonida o‘quvchilar geometrik terminlarni to‘g‘ri talaffuz qilish, tushunchalarni izchil bayon etish, mantiqiy fikrni ifodalashni o‘rganadilar. O‘qituvchi bu jarayonda o‘quvchilarning nutq madaniyatini shakllantiruvchi asosiy yo‘lboshchi sifatida chiqadi. Motivatsiyani oshirish va ijobiy muhit yaratishda o‘qituvchi o‘quvchilarning darsga bo‘lgan qiziqishini doimiy qo‘llab-quvvatlashi, ularni rag‘batlantirib borishi zarur. Dars jarayonida ijodiy muhit, o‘zaro hurmat va ishonch tamoyillari ustuvor bo‘lishi kerak. O‘quvchi xatolardan qo‘rqmasdan fikr bildirishga, o‘z kuzatuvlarini baham ko‘rishga o‘rganadi.[8] Umuman olganda, boshlang‘ich sinflarda geometrik shakllarni o‘rgatish jarayonida o‘qituvchi — bu bilim beruvchi emas, balki yo‘lboshchi, tashkilotchi va motivatordir. U o‘quvchini fikrlashga, kuzatishga, tahlil qilishga va o‘z xulosasini chiqarishga o‘rgatadi. Shu orqali o‘quvchilarda nafaqat geometrik shakllar haqidagi bilimlar, balki mustaqil o‘ylash, mantiqiy tahlil qilish va ijodiy yondashuv ko‘nikmalari shakllanadi.[9] Xulosa Boshlang‘ich sinflarda geometrik shakllar haqidagi tushunchalarni shakllantirish — bu nafaqat matematik bilim asoslarini yaratish, balki o‘quvchilarda fazoviy tafakkur, tahlil qilish, taqqoslash va mantiqiy xulosalar chiqarish ko‘nikmalarini rivojlantirish jarayonidir. Ushbu jarayonni bosqichmabosqich, ko‘rgazmali, amaliy va ijodiy faoliyat asosida olib borish o‘quvchilarning geometrik tafakkurini rivojlantirishda yuqori samara beradi. O‘tkazilgan kuzatish va tanishish bosqichi tajriba-sinov ishlari natijalari shuni ko‘rsatadiki, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida geometrik shakllar haqidagi dastlabki tushunchalarni shakllantirishda interfaol metodlar, kuzatish va amaliy mashg‘ulotlarga asoslangan yondashuv yuqori samaradorlik beradi. Tajriba guruhi va nazorat guruhi natijalarining taqqoslanishi (grafiklarda aks etganidek) o‘quvchilarning bilim darajasida sezilarli farq borligini isbotladi. Jumladan: Tajriba guruhi o‘quvchilarida geometrik shakllarni tanish, ajratish va yasash ko‘nikmalari 30–40% gacha oshgan, Nazorat guruhida esa bu ko‘rsatkich o‘rtacha 10–15% atrofida bo‘lgan. Bu esa o‘qituvchining dars jarayonida ko‘rgazmali vositalardan samarali foydalanishi, amaliy faoliyatni tashkil etishi ва o‘quvchilarni mustaqil fikrlashga yo‘naltirishi natijasida erishilgan yutuqlardir. Kuzatish bosqichi yakunida aniqlanishicha, tajriba guruhi o‘quvchilari geometrik shakllarni: • Atrofdagi buyumlar bilan bog‘lay olishgan; • Shakllarning elementlarini farqlay olishgan; • Mustaqil ravishda yangi shakllar yasay olishgan; • Shakllarni taqqoslash va umumlashtirish ko‘nikmalarini egallashgan. Shunday qilib, tajriba natijalari boshlang‘ich sinflarda geometrik shakllar haqida tushuncha hosil qilishda kuzatish, tajriba, didaktik o‘yin va interfaol metodlardan foydalanish o‘quvchilarning bilish faoliyatini faollashtiradi, ularning tafakkurini rivojlantiradi hamda matematik tafakkur asoslarini mustahkamlaydi.
Iqtiboslar dinamikasi
ReLibraryTekshirilgan Metodologiya
Kim iqtibos qilgan1
ReLibrary’da chop etilgan va ushbu yozuvga iqtibos keltirgan ilmiy ishlar, yangisi yuqorida.
- O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OMMAVIY AXBOROT VOSITALARI VA UNING FAOLIYATI
Yakubzhanova Gulyora Yorqin kizi, Pozilova Muqaddas Khikmataliyevna · “Ilm-fan, texnologiya va ta‘limda yangi paradigmalar” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi · 2025
Adabiyotlar9 ta adabiyot
- Karimova R., Jo‘rayev N. “Boshlang‘ich sinflarda matematika o‘qitish metodikasi” – Toshkent: TDPU nashriyoti, 2022.
- Xoliqova M. “Boshlang‘ich ta’limda matematika darslarini innovatsion tashkil etish”. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2021.
- Mavlonova R. “Pedagogika nazariyasi va amaliyoti”. – Toshkent: O‘qituvchi, 2019.
- “STEM Education Guide”. – Washington, 2020.
- Шадрина И. В. «Методика обучения геометрии в начальной школе». — Просвещение, 2015.
- Джаббарова Н. А. «Методы формирования геометрических знаний у младших школьников». — 2018.
- Воторникова А. С. «Методические приёмы изучения элементов геометрии в начальной школе (1 4 кл.)». — 2019.
- Квардицкая И. О. «Особенности формирования геометрических понятий у младших школьников согласно требованиям ФГОС НОО». — 2022.
- Дубина Д. «Формирование геометрических понятий у детей младшего школьного возраста». — 2017.
Metama’lumot
- Identifikator
- REL-C-011604
- Nashr sanasi
- 2025-12-05
- Til
- o‘zbek
- Konferensiyalar
- “Ilm-fan, texnologiya va ta‘limda yangi paradigmalar” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
- Jild
- 1
- Son
- 4
- DOI
- 10.66073/refocus-conf/617
- Nashriyot
- LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
- Sahifa
- 1091–1096
- Litsenziya
- Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
- Ko‘rishlar
- 12026-11-01 dan beri o‘lchanmoqda
- Metadata manbasi
- Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus
- Oxirgi yangilanish
- 2026-08-25