К СЕЛЕКЦИЙ И ТЕХНОЛОГИИ ВОЗДЕЛЫВАНИЯ КУКУРУЗЫ И СОРГО В ЦЕНТРАЛЬНО-АЗИАТСКОМ РЕГИОНЕ
К.К.Азизов, Б.Б.Уралов · Research Focus International Scientific Journal · 2025
Makkajo‘xori — O‘zbekiston Respublikasi chorvachiligining ozuqa balansidagi eng muhim ekinlardan biri. Uning don va silos uchun ekiladigan maydonlari 200 ming gektarga yetadi. Respublikaning shakllangan ekologik-geografik joylashuvi tufayli makkajo‘xorini ikki muddatda — bahorda asosiy ekin sifatida va yozda boshoqli don ekinlari hosili yig‘ib olingandan keyin takroriy ekin sifatida ekish mumkin. Buning uchun ikki yetilish guruhiga mansub — kechpishar (FAO 500-600) va o‘rtaerta (FAO 250-300) makkajo‘xori duragaylari zarur. Respublika qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishida mahalliy seleksiyaning har ikki yetilish guruhidagi duragaylari mavjud. Bundan tashqari, O‘zbekistonda yuqori lizinli (parrandachilik ehtiyojlari uchun) va qurg‘oqchilikka chidamli (suv bilan ta‘minlanishi yetarli bo‘lmagan hududlar uchun) makkajo‘xori duragaylarini yaratish bo‘yicha seleksiya ishlari olib borilgan. Mahalliy seleksiyaning barcha duragaylari bo‘yicha birlamchi va sanoat urug‘chiligi yo‘lga qo‘yilgan, urug‘ va donning yuqori hosilini olish bo‘yicha nav agrotexnikasi ishlab chiqilgan. Markaziy Osiyo mintaqasi iqlimining tobora quruqlashib borayotgani, bu jarayon tuproqlarning kuchayib borayotgan sho‘rlanishi fonida sug‘orish suvi tanqisligi bilan kechayotganini hisobga olib, chorvachilikni ozuqa bilan ta‘minlash va shakar saqlovchi mahsulotlar ishlab chiqarish uchun ekin va navlarni tanlash zarur. Ilgari rayonlashtirilgan navlar qatorida vegetatsiya davri 98 kun, ko‘k massa hosildorligi 35-39 t/ga va poya shirasining shakarliligi 15-16 % gacha bo‘lgan yangi tezpishar shirin oqjo‘xori navi Korabosh yaratildi va ishlab chiqarishga joriy etilmoqda. Yangi nav ham ko‘k ozuqa ishlab chiqarishda, ham shakar tayyorlashda xom ashyo sifatida foydalanishda o‘z o‘rnini topadi. Ko‘p yillik oqjo‘xorini toza holda va beda bilan qo‘shib ekish tajribasi qiziqish uyg‘otadi.