Asosiy mazmunga o‘tish

Qoraqalpog‘istondan keltirilgan soya navlarining Jambil viloyati sharoitidagi morfologik va moslashuv xususiyatlari

Seytbaev Kuandik Jumabaevich1, Utepbergenov Mukhtar Adilbaevich2, Jumabaeva Nursaliyma Kuandik kizi2026

  1. 1Sherxan Murtaza nomidagi Xalqaro Taraz universiteti
  2. 2Qoraqalpog‘iston qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyalar instituti

KonferensiyalarOrolbo‘yi hududida suvdan foydalanish samaradorligi va sho‘rlanishning qishloq xo‘jaligi ekinlari hosildorligi hamda aholi hayot faoliyatiga ta‘sirini monitoring va nazorat qilish uchun iqlimga chidamli innovatsion texnologiyalarni ishlab chiqishJild 1Son 7Sahifa 283–286

Annotatsiya

So‘nggi yillarda dunyoda soyaga bo‘lgan talab ortib bormoqda, chunki soya doni oqsil, moy, uglevodlar, mikroelementlar va vitaminlarga boy bo‘lib, oziq-ovqat, yem-xashak, texnika va tibbiyot sohalarida keng qo‘llaniladi. Yangi tuproq-iqlim sharoitlariga moslashgan, yuqori hosilli va kasalliklarga chidamli navlarni tanlash iqlim o‘zgarishi sharoitida qishloq xo‘jaligi barqarorligini ta‘minlashning muhim yo‘li hisoblanadi. Tadqiqotning maqsadi – O‘zbekiston Respublikasidan introduksiya qilingan «Orzu» va «Nafis» soya navlarining Qozog‘istonning Jambil viloyati sharoitidagi morfologik belgilari va moslashuv xususiyatlarini aniqlash. Tadqiqot Sh. Murtaza nomidagi Xalqaro Taroz universitetining tajriba maydonida olib borildi; o‘simlik bo‘yi, shoxlar soni, barglar soni, ildiz uzunligi va o‘simlikning quruq massasi aniqlanib, navning vatanidagi ko‘rsatkichlar bilan solishtirildi. Natijada «Orzu» navining bo‘yi 75,0 sm, «Nafis» navining bo‘yi esa 54,5 sm bo‘lib, O‘zbekiston sharoitidagi ko‘rsatkichdan (47,1 sm) yuqori ekanligi aniqlandi. Ildiz uzunligi 21–25 sm, o‘simlikning quruq massasi 48–54 g ni tashkil etdi. Belgilar o‘rtasida genotipga bog‘liq farqlar mavjudligi ko‘rsatildi. Ikkala nav ham fitopatogen kasalliklar bilan zararlanmadi va to‘liq sifatli hosil berdi.

Boshqa tillarda

ruschaМорфологические и адаптационные особенности сортов сои, завезённых из Каракалпакстана, в условиях Жамбылской области

В последние годы во всём мире растёт спрос на сою, поскольку её зерно богато белком, маслом, углеводами, микроэлементами и витаминами и широко используется в пищевой, кормовой, технической и медицинской отраслях. Подбор высокоурожайных и устойчивых к болезням сортов, адаптированных к новым почвенно-климатическим условиям, является важным путём обеспечения устойчивости сельского хозяйства в условиях изменения климата. Цель исследования – определить морфологические признаки и особенности адаптации сортов сои «Орзу» и «Нафис», интродуцированных из Республики Узбекистан, в условиях Жамбылской области Казахстана. Исследование проведено на опытном участке Международного Таразского университета имени Ш. Муртазы; определены высота растения, число ветвей, число листьев, длина корня и сухая масса растения, которые сопоставлены с показателями на родине сорта. Высота растений сорта «Орзу» составила 75,0 см, сорта «Нафис» – 54,5 см, что выше показателя в условиях Узбекистана (47,1 см). Длина корня составила 21–25 см, сухая масса растения – 48–54 г. Показано наличие генотипически обусловленных различий между признаками. Оба сорта не поражались фитопатогенными болезнями и сформировали полноценный урожай.

inglizchaMorphological and adaptive features of soybean varieties brought from Karakalpakstan under the conditions of the Zhambyl region

In recent years, global demand for soybean has been increasing, since its seed is rich in protein, oil, carbohydrates, microelements and vitamins and is widely used in the food, feed, technical and medical sectors. Selecting high-yielding, disease-resistant varieties adapted to new soil and climatic conditions is an important way to ensure agricultural sustainability under climate change. The aim of the study was to determine the morphological traits and adaptation features of the soybean varieties Orzu and Nafis, introduced from the Republic of Uzbekistan, under the conditions of the Zhambyl region of Kazakhstan. The study was conducted at the experimental plot of Sh. Murtaza International Taraz University; plant height, number of branches, number of leaves, root length and plant dry weight were determined and compared with values recorded in the varieties‘ region of origin. Plant height was 75.0 cm in Orzu and 54.5 cm in Nafis, exceeding the value observed in Uzbekistan (47.1 cm). Root length was 21–25 cm and plant dry weight 48–54 g. Genotype-related differences among the traits were revealed. Neither variety was affected by phytopathogenic diseases, and both produced a full-quality yield.

Kalit so‘zlar

  • soya
  • «Orzu»
  • «Nafis»
  • introduksiya
  • moslashuv
  • ildiz tizimi
  • o‘simlik bo‘yi
  • genotip

Iqtiboslar dinamikasi

Ma’lumot topilmadi

ma’lumot kutilmoqda

Adabiyotlar7 ta adabiyot

  1. Davletov I. Soya navlarining morfologik belgilari tahlili // International Journal of Science and Technology. – 2024. – Vol. 1, Issue 28. – ISSN 3030-3443.
  2. Jiang Y., Wu C., Zhang L., Hu P., Hou W., Zu W., Han T. Long-day effects on the terminal inflorescence development of a photoperiod-sensitive soybean (Glycine max (L.) Merrill) variety // Plant Science. – 2011. – Vol. 180, No. 3. – P. 504–510.10.1016/j.plantsci.2010.11.006
  3. Wolfe R.R., Rutherfurd S.M., Kim I.-Y., Moughan P.J. Protein quality as determined by the digestible indispensable amino acid score: evaluation of factors underlying the calculation // Nutrition Reviews. – 2016. – Vol. 74. – P. 584–599. – DOI: 10.1093/nutrit/nuw022.10.1093/nutrit/nuw022
  4. Jiménez-Munoz L.M., Tavares G.M., Corredig M. Design future foods using plant protein blends for best nutritional and technological functionality // Trends in Food Science & Technology. – 2021. – Vol. 113. – P. 139–150. – DOI: 10.1016/j.tifs.2021.04.049.10.1016/j.tifs.2021.04.049
  5. Jumrani K., Bhatia V.S. Impact of combined stress of high temperature and water deficit on growth and seed yield of soybean // Physiology and Molecular Biology of Plants. – 2018. – Vol. 24.–P. 37–50.–DOI: 10.1007/s12298-017-0480-5.10.1007/s12298-017-0480-5
  6. Yeshanovich, U. A., & Uzakbaevich, A. B. (2025). GENETIC ANALYSIS OF FIBER QUALITY TRAITS IN F1 HYBRIDS DERIVED FROM MEXICAN AND US COTTON ACCESSIONS AND LOCAL VARIETIES. AMERICAN JOURNAL OF EDUCATION AND LEARNING, 3(4), 643-649.
  7. Узақбай, А. Е. «ҚОРАҚАЛПОҒИСТОН ШАРОИТИДА ЎРГАНИЛГАН ҒЎЗАНИНГ Ғ3 ДУРАГАЙ ОИЛАЛАРИДА ТОЛА ЧИҚИМИ ВА ТОЛА ИНДЕКСИ БЕЛГИЛАРИНИ ВАРИАЦИОН ТАҲЛИЛ НАТИЖАЛАРИ.» INTELLECTUAL EDUCATION TECHNOLOGICAL SOLUTIONS AND INNOVATIVE DIGITAL TOOLS 3.36 (2025): 98-103.

Metama’lumot

Identifikator
REL-C-014556
Nashr sanasi
2026-10-16
Til
o‘zbek
Konferensiyalar
Orolbo‘yi hududida suvdan foydalanish samaradorligi va sho‘rlanishning qishloq xo‘jaligi ekinlari hosildorligi hamda aholi hayot faoliyatiga ta‘sirini monitoring va nazorat qilish uchun iqlimga chidamli innovatsion texnologiyalarni ishlab chiqish
Jild
1
Son
7
DOI
10.66073/refocus-conf/1610072
Nashriyot
LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
Sahifa
283–286
Litsenziya
Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
Metadata manbasi
Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus
Oxirgi yangilanish
2026-11-03