Qoraqalpog‘istonda sug‘orishda oqova suvlardan qayta foydalanishning ilmiy-amaliy asoslari va sho‘rlanish xavflarini baholash
Orazbaeva Makhinur Komek kiziQoraqalpog‘iston qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyalar instituti2026
KonferensiyalarOrolbo‘yi hududida suvdan foydalanish samaradorligi va sho‘rlanishning qishloq xo‘jaligi ekinlari hosildorligi hamda aholi hayot faoliyatiga ta‘sirini monitoring va nazorat qilish uchun iqlimga chidamli innovatsion texnologiyalarni ishlab chiqishJild 1Son 7Sahifa 106–108
Annotatsiya
Maqolada Qoraqalpog‘iston sharoitida sug‘orishda oqova suvlardan qayta foydalanishning ilmiy-amaliy asoslari ko‘rib chiqilgan. Orolbo‘yidagi suv tanqisligi, tuproq sho‘rlanishi va kollektor-drenaj suvlari minerallashuv darajasining yuqoriligi sharoitida tozalangan oqova suvlar sug‘orish uchun qo‘shimcha suv manbai bo‘lishi mumkin. Tadqiqotning maqsadi – oqova suvlarning sug‘orishga yaroqliligini xalqaro mezonlar bo‘yicha baholash usulini tizimlashtirish hamda sho‘rlanish va sanitariya-gigiyena xavflarini kamaytirish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqish. Ishda adabiyotlar tahlili, suv sifatini laboratoriyada tahlil qilish (pH, EC, TDS, BPK5, XPK, Na, Ca, Mg), natriy adsorbsiyasi koeffitsiyentini (SAR) hisoblash va qiyosiy baholash usullari qo‘llanilgan. Natijada suvning minerallashuvi, natriy ulushi va mikrobiologik ko‘rsatkichlarga asoslangan sug‘orishga yaroqlilik mezonlari hamda tozalash usuli, sug‘orish texnologiyasi va ekin turini tanlash algoritmi taklif etiladi. Olingan xulosalar Orolbo‘yi hududida suv resurslaridan barqaror foydalanishda va tuproq sho‘rlanishini kamaytirishda qo‘llanilishi mumkin.
Boshqa tillarda
ruschaНаучно-практические основы повторного использования сточных вод для орошения в Каракалпакстане и оценка рисков засоления
В статье рассмотрены научно-практические основы повторного использования сточных вод для орошения в условиях Каракалпакстана. В условиях дефицита воды в Приаралье, засоления почв и высокой минерализации коллекторно-дренажных вод очищенные сточные воды могут стать дополнительным источником воды для орошения. Цель исследования — систематизировать метод оценки пригодности сточных вод для орошения по международным критериям и разработать рекомендации по снижению рисков засоления и санитарно-гигиенических рисков. В работе применены анализ литературы, лабораторный анализ качества воды (pH, EC, TDS, БПК5, ХПК, Na, Ca, Mg), расчёт коэффициента адсорбции натрия (SAR) и методы сравнительной оценки. В результате предложены критерии пригодности воды для орошения, основанные на минерализации, доле натрия и микробиологических показателях, а также алгоритм выбора способа очистки, технологии орошения и вида культуры. Полученные выводы могут быть использованы для устойчивого использования водных ресурсов и снижения засоления почв в Приаралье.
inglizchaScientific and practical foundations of wastewater reuse for irrigation in Karakalpakstan and assessment of salinization risks
The article considers the scientific and practical foundations of wastewater reuse for irrigation in Karakalpakstan. Under water scarcity in the Aral Sea region, soil salinization and high mineralization of collector-drainage water, treated wastewater can become an additional source of irrigation water. The aim of the study is to systematize a method for assessing the suitability of wastewater for irrigation according to international criteria and to develop recommendations for reducing salinization and sanitary-hygienic risks. The work used literature analysis, laboratory analysis of water quality (pH, EC, TDS, BOD5, COD, Na, Ca, Mg), calculation of the sodium adsorption ratio (SAR) and comparative assessment methods. As a result, criteria for the suitability of water for irrigation based on mineralization, sodium proportion and microbiological indicators are proposed, together with an algorithm for selecting the treatment method, irrigation technology and crop type. The conclusions can be applied to the sustainable use of water resources and the reduction of soil salinization in the Aral Sea region.
Kalit so‘zlar
- oqova suvlar
- sug‘orish
- suvdan qayta foydalanish
- sho‘rlanish
- Qoraqalpog‘iston
- Orolbo‘yi
- SAR
- suv sifati
Iqtiboslar dinamikasi
Ma’lumot topilmadi
ma’lumot kutilmoqda
Adabiyotlar10 ta adabiyot
- Ayers R.S., Westcot D.W. Water quality for agriculture. FAO Irrigation and Drainage Paper 29, Rev. 1. – Rome: FAO, 1985.
- Pescod M.B. Wastewater treatment and use in agriculture. FAO Irrigation and Drainage Paper 47. – Rome: FAO, 1992.
- Qadir M., Wichelns D., Raschid-Sally L. et al. The challenges of wastewater irrigation in developing countries // Agricultural Water Management. – 2010. – Vol. 97, No. 4. – P. 561–568.10.1016/j.agwat.2008.11.004
- WHO Guidelines for the safe use of wastewater, excreta and greywater. Volume 2: Wastewater use in agriculture. – Geneva: World Health Organization, 2006.
- Micklin P. The Aral Sea disaster // Annual Review of Earth and Planetary Sciences. – 2007. – Vol. 35. – P. 47–72.10.1146/annurev.earth.35.031306.140120
- ISO 16075 (parts 1–3). Guidelines for treated wastewater use for irrigation projects. – Geneva: ISO, 2015–2016.
- APHA, AWWA, WEF. Standard Methods for the Examination of Water and Wastewater. – Washington, D.C.: American Public Health Association.
- Джуманазарова А.Т., Генжемуратов А., Жуматова Р. М. Засоление почв в низовьях Амударьи – основная проблема орошаемого земледелия//
- EURASIAN_JOURNAL_OF_ACADEMIC_RESEARCH. 3(6) Part 3), C- 163–168. https://in-academy.uz/index.php/ejar/article/view/18387
- DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.8103423
Metama’lumot
- Identifikator
- REL-C-014508
- Nashr sanasi
- 2026-10-16
- Til
- o‘zbek
- Konferensiyalar
- Orolbo‘yi hududida suvdan foydalanish samaradorligi va sho‘rlanishning qishloq xo‘jaligi ekinlari hosildorligi hamda aholi hayot faoliyatiga ta‘sirini monitoring va nazorat qilish uchun iqlimga chidamli innovatsion texnologiyalarni ishlab chiqish
- Jild
- 1
- Son
- 7
- DOI
- 10.66073/refocus-conf/1610024
- Nashriyot
- LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
- Sahifa
- 106–108
- Litsenziya
- Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
- Metadata manbasi
- Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus
- Oxirgi yangilanish
- 2026-11-03