Balalarda awır bas miy jaraqatı keselliklerinde intensiv terapiya usıllarınıń nátiyjeliligin bahalaw

Izertlewdiń maqseti – retro hám prospektiv usılda Respublikalıq qıstawlı medicinalıq járdem ilimiy orayı (RQMJIO) Qaraqalpaqstan filialınıń Reanimaciya hám anesteziologiya bóliminde 2026-jıldıń birinshi yarım jıllıǵında emlengen 0-17 jasqa shekemgi 30 balada bas miy jaraqatı keselliklerinde intensiv terapiyası nátiyjeliligin jası, jaraqat awırlıǵı hám kelip shıǵıw mexanizmine qarap analizlew. Nawqaslardıń klinikalıq jaǵdayı shkala tiykarında bahalandı, intensiv terapiya kompleksine neyromonitoring, infuzion-transfuziyalıq terapiya, serebroprotektorlar, isikke qarsı hám jasalma dem alıw usılları kirgizildi. Ulıwma esapta, úyrenilgen 30 nawqastan 23 inde (76,7%) tolıq unamlı klinik nátiyjege erisilgen, besewinde (16,7%) qaldıq asqınıwlar saqlanıp qalǵan, ekewinde (6,6%) ólim jaǵdayı gúzetildi. Balalarda awır bas miy jaraqatların emlewde intensiv terapiya usılların óz waqtında hám basqıshpa-basqısh qollanıw ulıwma ólim kórsetkishin sezilerli dárejede (6,6%) kemeyttiriwge járdem berdi. Emlew nátiyjeleri tikkeley jaraqatlanıw awırlıǵına (GKS ballarına) baylanıslı bolıp, júdá awır topardaǵı nawqaslarda reanimacion ilájlardıń nátiyjeliligi tómen ekenligi baqlandı.

R E S E A RC H F O C US xalqaro ilmiy jurnali hamkorligida

QR-kod maqolaning DOI sahifasini ochadi SAHIFALAR TIL 1273–1275 Qoraqalpoq IQTIBOS UCHUN Tajibaeva Shaxnoza Anuar qızı, Tolıbaeva Altınay Ańsatbay qızı, Ajiniyazova Aksungul Polatovna, Begaliev S.M, Nurmaxova M.M, Babanov A.S, Seydakova G.S, Tleuniyazova D.M. Balalarda awır bas miy jaraqatı keselliklerinde intensiv terapiya usıllarınıń nátiyjeliligin bahalaw // «O‘zbekiston olima ayollarining mamlakat taraqqiyotiga qo‘shayotgan hissasi» mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari (Nukus, 2026-yil 9–10- oktyabr). – Nukus, 2026. – B. 1273– 1275. – DOI: https://doi.org/ 10.66073/ReFocus-Conf/0910262

«O‘zbekiston olima ayollarining mamlakat taraqqiyotiga qo‘shayotgan hissasi» XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA NUKUS, 9–10-OKT YABR 2026

BALALARDA AWÍR BAS MIY JARAQATÍ KESELLIKLERINDE INTENSIV TERAPIYA USÍLLARÍNÍŃ NÁTIYJELILIGIN BAHALAW Tajibaeva Shaxnoza Anuar qızı Tolıbaeva Altınay Ańsatbay qızı Ajiniyazova Aksungul Polatovna Qaraqalpaqstan medicina institutı balalar xirurgiyası, travmatologiya, anesteziologiya hám reanimatologiya kafedrası magistrantları Begaliev S.M Ilimiy basshı Qaraqalpaqstan medicina institutı Xirurgik kesellikler hám transplantologiya kafedrası m.i.k. Nurmaxova M.M Babanov A.S

Qaraqalpaqstan medicina institutı balalar xirurgiyası, travmatologiya, anesteziologiya hám reanimatologiyası kafedrası assistentleri Aktuallıǵı.

Balalarda bas miy jaraqatı (BMJ) qıstawlı medicina ámeliyatındaǵı eń awır patologiya bolıp, olar arasında balalar ólimi hám mayıplıqtıń tiykarǵı sebeplerinen biri bolıp qalmaqta. Balalar organizminiń anatomiya-fiziologiyalıq ózgeshelikleri (miy qan aylanıwı, gematoencefaliq tosıqtıń ótkiziwsheńligi, intrakranial kólem qatnası) aqıbetinde bas miy jaraqatı kesellikleri ózine tán awır hám tez ózgeriwsheń ótedi. Házirgi waqıtta reanimaciyalıq járdem kórsetiw usılların jetilistiriw, ásirese 0-17 jastaǵı balalar arasında jaraqat awırlıǵın óz waqtında bahalaw hám differencial intensiv terapiya ótkeriw emlew nátiyjelerin jaqsılawda úlken áhmiyetke iye. Izertlew maqseti Izertlew retro hám prospektiv usılda Respublikalıq qıstawlı medicinalıq járdem ilimiy orayı (RQMJIO) Qaraqalpaqstan filialınıń Reanimaciya hám anesteziologiya bóliminde 2026-jıldıń birinshi yarım jıllıǵında emlengen 0-17 jasqa shekemgi 30 balada bas miy jaraqatı keselliklerinde intensiv terapiyası nátiyjeliligin jası, jaraqat awırlıǵı hám kelip shıǵıw mexanizmine qarap analizlew. Material hám usıllar. Nawqaslardıń klinikalıq jaǵdayı shkala tiykarında bahalandı, intensiv terapiya kompleksine neyromonitoring, infuziontransfuziyalıq terapiya, serebroprotektorlar, isikke qarsı hám jasalma dem alıw usılları kirgizildi. Analiz qılıw ushın nawqaslar jası, jaraqatlanıw mexanizmi hám keselliktiń awırlıq dárejesine qarap shártli túrde bólistirildi.

Alınǵan maǵlıwmatlarǵa qaray, 30 nawqasta intensiv terapiya nátiyjeleri tómendegishe bahalandı: I. Jas toparları boyınsha bólistiriw hám nátiyjeler: 0-3 jas (kishi jastaǵı balalar): 8 bala (26,7%), intensiv terapiya nátiyjesinde jaqsı dinamika - 6 (75%), ólim yamasa awır asqınıwlar - 2 nawqas (25%). NUKUS · 2026

4-10 jas (mektepke shekemgi hám kishi mektep jası): 12 bala (40,0%), unamlı nátiyje - 10 (83.3%), ólim jaǵdayı - 2 nawqas (16.6%). 11-17 jas (óspirimler): 10 bala (33,3%), unamlı nátiyje - 9 (90,0%), ólim yaki qaldıq asqınıwlar - 1 nawqas (10%). II. Jaraqatlanıw mexanizmi boyınsha bólistiriw: X A L Q A R O I L M I Y- A M A L I Y K O N F E R E N S I YA

Jol-háreketi transport hádiysesi (JTH): 13 bala (43,3%), intensiv terapiya nátiyjeliligi 10 nawqasta (76,9%) turaqlılanıw baqlandı. Biyiklikten jıǵılıw: 11 (36,7%), intensiv terapiya nátiyjeliligi: 9 (81,8%) nawqasta jaqsı nátiyje. Turmıslıq hám basqa mexanikalıq jaraqatlanıwlar: 6 (20,0%), intensiv terapiya nátiyjeliligi: 5 (83.3%) nawqasta jaqsı tamamlandı. III. Kesellik awırlıǵı (Glazgo koma shkalası – GKS boyınsha) hám emlew nátiyjeliligi: Júdá awır dáreje (GKS 3-8 ball): 9 (30,0%), reanimacion ilájlarǵa qaramastan, unamlı nátiyje 5 nawqasta (55,6%) dizimge alındı. « O ‘ Z B E K I S T O N O L I M A AY O L L A R I N I N G M A M L A K AT T A R A Q Q I Y O T I G A Q O ‘ S H AY O T G A N H I S S A S I »

Awır dárejede (GKS 9-12 ball): 21 bala (70,0%), intensiv terapiya nátiyjesinde 18 nawqas (85.7%) qanaatlandırarlı awhalında ulıwma bólimge ótkizildi. Ulıwma esapta, úyrenilgen 30 nawqastan 23 inde (76,7%) tolıq unamlı klinik nátiyjege erisilgen, besewinde (16,7%) qaldıq asqınıwlar saqlanıp qalǵan, ekewinde (6,6%) ólim jaǵdayı gúzetildi. Nátiyjeler Izertlew nátiyjelerine qaraǵanda, reanimaciya bólimine túsken balalarda jaraqatlanıwdan keyingi dáslepki 3-6 saat ishinde baslanǵan maqsetli intensiv terapiya keselliktiń keshiwine unamlı tásir kórsetken. Atap aytqanda neyromonitoring hám adekvat sedataciya fonında ótkizilgen intrakranial basımdı páseyttiriw is-ilájları miy isiginiń rawajlanıw qáwpin sezilerli dárejede kemeyttirdi. Erte baslanǵan respiratorlıq járdem hám gipoksiyanıń aldın alıw ótkir dáwirindegi letallıq kórsetkishlerin kemeytiwge xızmet etti. 0-3 jaslı balalar toparında anatomiya-fiziologiyalıq ózgeshelikler sebepli intensiv terapiya dawamlılıǵı úlkenirek jastaǵı balalarǵa qaraǵanda biraz uzaq waqıt qollanılıwı, biraq erte intensiv aralasıw asqınıwlar procentin qısqartǵanlıǵı anıqlandı. Juwmaq Balalarda awır bas miy jaraqatların emlewde intensiv terapiya usılların óz waqtında hám basqıshpa-basqısh qollanıw ulıwma ólim kórsetkishin sezilerli dárejede (6,6%) kemeyttiriwge járdem berdi.

Emlew nátiyjeleri tikkeley jaraqatlanıw awırlıǵına (GKS ballarına) baylanıslı bolıp, júdá awır topardaǵı nawqaslarda reanimacion ilájlardıń nátiyjeliligi tómen ekenligi baqlandı. Jas jaǵınan kishi jastaǵı balalarda anatomiya-fiziologiyalıq ózgeshelikler sebepli intensiv terapiyanı ótkeriw joqarı itibar hám arnawlı qatnastı talap etti. NUKUS · 2026 X A L Q A R O I L M I Y- A M A L I Y K O N F E R E N S I YA « O ‘ Z B E K I S T O N O L I M A AY O L L A R I N I N G M A M L A K AT T A R A Q Q I Y O T I G A Q O ‘ S H AY O T G A N H I S S A S I »