Qaraqalpaq hám ingliz naqıl-maqallarında “hayal” obrazınıń semantikalıq ózgeshelikleri

Bul teziste qaraqalpaq hám ingliz naqıl-maqallarında hayal obrazınıń semantikalıq ózgeshelikleri salıstırmalı aspektte izertlenedi. Naqıl-maqallar xalıqtıń tariyxıy tájiriybesin, social qatnasların, morallıq qádiriyatların hám genderlik qarasların sáwlelendiriwshi folklorlıq birlikler sıpatında qaraladı. Izertlewdiń maqseti – eki tilde hayal obrazına tiyisli semantikalıq komponentlerdi anıqlaw hám olardıń uqsas hám ózgesheliklerin ashıw. Analiz ushın Qaraqalpaq naqıl-maqallarınıń 2015-jılǵı jıynaǵı hám English gender-komponentli naqıllardı arnawlı izertlegen ilimiy miynetler tiykar etip alındı. Materiallar ómir joldaslıq, analıq, kelinlik, tuwısqanlıq, turmıslıq, moral-minez, sulıwlıq hám aqıl-parasat sıyaqlı semantikalıq toparlarǵa ajıratıldı. Nátiyjeler hayal obrazınıń eki tilde de tek biologiyalıq jınıstı emes, al belgili bir social rol, status hám qádiriyatlar jıynaǵın bildiretuǵının kórsetti. Qaraqalpaq materialında hayaldıń turmıslıq hám tuwısqanlıq sisteması menen baylanısı kúshli bolsa, ingliz materialında hayaldıń ómir joldaslıq, analıq, jeke minez-qulıq hám genderlik oppoziciya arqalı súwretleniwi keńirek kórinedi.

R E S E A RC H F O C US xalqaro ilmiy jurnali hamkorligida

QR-kod maqolaning DOI sahifasini ochadi SAHIFALAR TIL 1173–1177 Qoraqalpoq IQTIBOS UCHUN Gozzal Sailaubaeva Azatovna, Rivanna Xabipova Abdullaevna. Qaraqalpaq hám ingliz naqıl-maqallarında “hayal” obrazınıń semantikalıq ózgeshelikleri // «O‘zbekiston olima ayollarining mamlakat taraqqiyotiga qo‘shayotgan hissasi» mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari (Nukus, 2026-yil 9–10-oktyabr). – Nukus, 2026. – B. 1173–1177. – DOI: https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/0910240

«O‘zbekiston olima ayollarining mamlakat taraqqiyotiga qo‘shayotgan hissasi» XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA NUKUS, 9–10-OKT YABR 2026

QARAQALPAQ HÁM INGLIZ NAQIL-MAQALLARINDA “HAYAL” OBRAZINIŃ SEMANTIKALIQ ÓZGESHELIKLERI UDK: 81’27:81’373.612.2:316.346.2 Gozzal Sailaubaeva Azatovna 2- kurs tayanısh doktorant Qaraqalpaq mámleketlik universiteti, gozzalsailaubaeva@gmail.com Rivanna Xabipova Abdullaevna Phd. docent, oqıtıwshı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti, Annotaciya: Bul teziste qaraqalpaq hám ingliz naqıl-maqallarında hayal obrazınıń semantikalıq ózgeshelikleri salıstırmalı aspektte izertlenedi.

Naqıl-maqallar xalıqtıń tariyxıy tájiriybesin, social qatnasların, morallıq qádiriyatların hám genderlik qarasların sáwlelendiriwshi folklorlıq birlikler sıpatında qaraladı. Izertlewdiń maqseti – eki tilde hayal obrazına tiyisli semantikalıq komponentlerdi anıqlaw hám olardıń uqsas hám ózgesheliklerin ashıw. Analiz ushın Qaraqalpaq naqıl-maqallarınıń 2015-jılǵı jıynaǵı hám

English gender-komponentli naqıllardı arnawlı izertlegen ilimiy miynetler tiykar etip alındı. Materiallar ómir joldaslıq, analıq, kelinlik, tuwısqanlıq, turmıslıq, moral-minez, sulıwlıq hám aqıl-parasat sıyaqlı semantikalıq toparlarǵa ajıratıldı. Nátiyjeler hayal obrazınıń eki tilde de tek biologiyalıq jınıstı emes, al belgili bir social rol, status hám qádiriyatlar jıynaǵın bildiretuǵının kórsetti. Qaraqalpaq materialında hayaldıń turmıslıq hám tuwısqanlıq sisteması menen baylanısı kúshli bolsa, ingliz materialında hayaldıń ómir joldaslıq, analıq, jeke minez-qulıq hám genderlik oppoziciya arqalı súwretleniwi keńirek kórinedi.

Tayanısh sózler: naqıl-maqal, hayal obrazı, gender, semantika, qaraqalpaq tili, ingliz tili, paremiologiya, lingvomádeniyat.

Hár bir xalıq óziniń jasaw tárizi hám ortalıǵına qaray óziniń ázelden qáliplesken tariyxı hám mádeniyatına iye. Bunday mádeniyatlardıń payda bolıwı til biliminde kóbinese atababalarımızdan kiyatırǵan naqıl-maqallar arqalı sáwlelenedi. Dúnya tilshi ilimpazları hár qıylı jańalıqlar hám pikirlerdi bildiriw, háreketlerimizdiń nátiyjesin boljaw imkaniyatın beretuǵın usınday jańa hám unamlı baǵdarlardı úyreniw arqalı til úyreniw ilimin túrli aspektlerde rawajlandırmaqta. Máselen, "Bolar bala bes jasınan belgili" degen qatarlar bala tárbiyasına erte itibar qaratıwǵa, sol jaslarda úyrengen nárseler onıń keleshegine tiykar bola alıwına shaqıradı. "Qız bári jaqsı, jaman qatın qaydan shıǵar" sıyaqlı naqıllar, ata-ana ósip tárbiyalaǵan waqtında hámmege maqul kelip, qızdıń basqa shańaraqqa barǵanda ózgergen minez-qulqı oǵan sol shańaraqta kórsetilgen siylasıqtıń jemisi ekenin kórsetip beredi.degen maqallar. Yaǵnıy, naqıl-maqallar insannıń minezqulıqları, jámiyetke, turmısqa, miynetke, ádep-ikramlılıqqa, sociallıq qádiriyatlarǵa bolǵan múnásibetleri haqqındaǵı kózqaraslardı jámleydi. Sonlıqtan naqıl-maqallardı tek ǵana turaqlı lingvistikalıq birlik sıpatında ǵana emes, al belgili bir xalıqtıń dúnyanı ańlaw modelin sáwlelendiriwshi mádeniy derek sıpatında da izertlew múmkin. Qaraqalpaq til biliminde naqıl-maqallardıń leksiko-semantikalıq, leksiko-tematikalıq ózgeshelikleri sońǵı jılları arnawlı izertlewlerdiń bir bólegine aylandı [1, b.39-41]. N.R.Norrik naqıl-maqaldıń mánisin úyreniwde leksikalıq hám obrazlı NUKUS · 2026

qatlamlardı ajıratıw zárúrligin atap ótedi. Ilimpazdıń "How Proverbs Mean" degen miynetinde naqıl-maqallardıń mánisine arnalǵan bólimler úlken orındı ieleydi [2, b.81-101]. Bul kózqaras hayal-qız obrazı tallawında da áhmiyetli, sebebi naqıldaǵı "woman," "wife," "mother," "kelin", "qatın" birlikleri tek ǵana leksikalıq mánisin emes, al kontekstual, sociallıq, bahalaw mánilerin de bildiredi. X A L Q A R O I L M I Y- A M A L I Y K O N F E R E N S I YA

Inglis tilindegi gender komponentli maqallardı arnawlı úyrengen L. Karapetyan hám L. Danuxyan 400-den aslam maqallardı analizlegen. Izertlewde gender komponenti tiykarında ózine tán klassifikaciya usınıs etilip, hayal-qız obrazı qız, kelinshek, hayal, ómirlik joldas, ana, kelin, qáyin ene, jesir, turmısqa shıqpaǵan kekse hayal sıyaqlı kategoriyalarǵa ajıratılǵan [3. b.62-63, 73-79]. Bul dissertaciyanıń maqseti qaraqalpaq hám inglis naqıl-maqallarındaǵı hayal-qızlar obrazı semantikalıq ózgesheliklerin anıqlaw hám salıstırıwdan ibarat. Izertlewde hayal-qızlar obrazınıń tek ǵana leksikalıq kórinisi emes, al onıń artında turǵan sociallıq ornı, turmıslıq dárejesi, ádep-ikramlılıq qádiri hám mádeniy mazmunına da itibar qaratılǵan. « O ‘ Z B E K I S T O N O L I M A AY O L L A R I N I N G M A M L A K AT T A R A Q Q I Y O T I G A Q O ‘ S H AY O T G A N H I S S A S I »

1. Hayal obrazınıń semantikalıq qurılısı. "Hayal" obrazı naqıl-maqallarda bir ǵana máni menen sheklenip qalmaydı. Qaraqalpaq tilinde "hayal" sózi tek hayal-qızlar toparına tiyisli adamdı ǵana emes, al erkektiń jubayın da ańlatadı [4, b. 104- 106]. Qaraqalpaq naqıl-maqallarında bul máni hayal, zayıp, ómirlik joldas, kelin, qáyin ene, jeńge, qız sıyaqlı birlikler arqalı konkretlesedi. Máselen, "hayal" sóziniń semantikasın anıqlawǵa baǵıshlanǵan izertlewde "hayal" sózine "qatın, zayıp, er adamlardıń ómirlik joldası" sıpatında anıqlama berilgenligi kórsetiledi [4, b. 94]. Bul jaǵday hayal obrazınıń tiykarǵı semantikalıq ózgeshelikleriniń biri ómirlik joldası ekenligin dálilleydi. Sonıń menen birge, qaraqalpaq naqıl-maqallarında hayal-qız obrazı sociallıq statusına qaray da differenciyalanadı. Mısalı, kelinshekke "balasınıń yamasa inisiniń hayalı," sonday-aq, jas qızlarǵa qollanılatuǵın atama sıpatında anıqlama berilgen [4, b. 98]. Mısalı, "Qızım saǵan aytaman, kelinim sen tıńla" degen naqılda kelinniń ózine qarata emes, óz qızı arqalı kelinge qarata aytıwı, onıń húrmet-izzetke iye bolıwı sóz etilgen. Demek, "kelin" sózi tek biologiyalıq jınıstı emes, al erli-zayıplılıq hám tuwısqanlıq qatnasıqların da ańlatadı. Inglis tili naqılları da sonday kóp komponentli semantikalıq dúziliske iye. Karapetyan hám Danuxyanlar hayal obrazın tómendegi toparlarǵa bóledi: daughter, girl/maid, newlywed/bride-to-be, female traits, wife, mother, daughter-in-law/mother-in-law, widow, old unmarried lady [3, b. 73]. Solay etip, hár eki til naqıl-maqallarında hayal-qızlar obrazı semantikasın neke qatnasıqları, analıq, kelinlik, tuwısqanlıq, shańaraq, intellekt, minez sıyaqlı komponentler arqalı sistemalastırıw múmkin. Bul komponentler bir-birinen pútkilley ajıralıp ketpeydi, kerisinshe, bir naqıldıń ishinde bir neshe mánilik qatlamlar birge jasay aladı.

2. Qaraqalpaq naqıl-maqallarında hayal obrazı. Qaraqalpaq naqıl-maqallarındaǵı hayal obrazınıń eń áhmiyetli semantikalıq ózgeshelikleriniń biri erli-zayıplı qatnasıqlar bolıp tabıladı. Bunda hayal kúyewiniń ómirlik joldası sıpatında kórsetiledi. Mısalı: “At minbey atıńdı maqtama, Sanaspay hayalıńdı maqtama.” [5, b.103]. Bul naqıl hayal-qızlardıń tańlawı, olardıń ózgesheliklerin durıs bahalaw NUKUS · 2026

ideyasın úgit-násiyatlaydı. Bul jerde hayal jalǵız adam sıpatında emes, al kúyewiniń hayalı sıpatında kórinedi [4, b. 94]. Jáne bir mısal: “Orta jolda atıń ólmesin, Orta jasta hayalıń ólmesin.” [5, b. 126]. Bul jerde hayal adam ómirlik joldası sıpatında súwretlengen. Qaraqalpaq ádebiyatında "qatın" ataması da keńnen qollanıladı. Mısalı: X A L Q A R O I L M I Y- A M A L I Y K O N F E R E N S I YA

"Jaman qatın alǵannıń jawı úyinde, Jaqsı qatın alǵannıń toyı úyinde." [5, b. 22] Bul maqalda hayaldıń ádep-ikramlılıq pazıyletleri "jaqsı-jaman" qarama-qarsılıǵı arqalı bahalanadı. Jaqsı hayaldı shańaraqtaǵı jaqsılıq penen, jaman hayaldı bolsa jánjel hám qolaysızlıq penen baylanıstıradı. Solay etip, hayal-shańaraq hám hayal-ádep-ikramlılıq bahalaw komponentleri bir-birin tolıqtıradı [4, b. 95]. Qaraqalpaq naqıl-maqallarında "kelinlik" semantikasına ayrıqsha orın berilgen. Mısalı: "Qaynaǵa aybatlı bolsa, Kelini uyatlı bolar." [5, b.25]. Bul naqılda kelin obrazı qaynaǵa hám kelin qatnasıqları arqalı berilip, hayaldıń sociallıq xarakteri shańaraq aǵzalarına baylanıslı bahalanadı [4, b. 98]. Taǵı: “Bayımdı alǵan qudaydıń, Kelini jesir qalsın.” [5, 93-b.] Bul mısalda « O ‘ Z B E K I S T O N O L I M A AY O L L A R I N I N G M A M L A K AT T A R A Q Q I Y O T I G A Q O ‘ S H AY O T G A N H I S S A S I »

kelin menen jesir semantikalıq qatlamları bir-birine baylanısadı. Demek, hayal obrazınıń sociallıq statusı turmıstıń hár qıylı basqıshlarına qaray ózgerip otırǵan.

Qaraqalpaq naqıllarında "jesir/tul" obrazı da hayaldıń arnawlı sociallıq statusın bildirip turadı. Tul hám jesir kúyewi qaytıs bolǵan hayalǵa qarata qollanıladı [4, b.96]. Mısalı: “Jesir elge sıyar ma? Jetim asqa toyar ma?” [5, 75-b.] Bul naqılda jesir obrazı jámiyettegi sociallıq jaǵdayı menen birge beriledi [4, 96-b.].

Solay etip, qaraqalpaq naqıl-maqallarında hayal obrazı hayal → ómirlik joldas → kelin → ene → jesir sıyaqlı social-statuslıq izbe-izlikler arqalı da konkretlesedi.

3. Inglis naqıl-maqallarında hayal obrazı. Inglis naqıl-maqallarında hayal obrazı bir neshe semantikalıq toparlar arqalı kórinedi. Karapetyan hám Danuxyan izertlewinde hayal komponentli naqıllar arnawlı klassifikaciya tiykarında tallanǵan [3, 73-79-b.].

Inglis paremiologiyasında “wife” obrazı ayrıqsha áhmiyetli. Mısalı: “A good wife and health are a man’s best wealth.” Bul naqılda jaqsı hayal materiallıq baylıqtan da qádirli qádiriyat retinde beriledi. "good wife" semantikası baxıt, den sawlıq hám shańaraq turaqlılıǵı menen baylanısadı [3, 77-b.]. Taǵı bir mısal: “He that has a good wife has an angel at his side; he that has a bad wife has a devil at his elbow.” [3, 77-b.] Bul komponentler bir-birinen tolıq ajıralǵan emes, kerisinshe, bir naqıldıń ishinde bir neshe semantikalıq qatlam birge keliwi múmkin. Bul naqılda hayal obrazı ashıq jaqsı-jaman oppoziciyası arqalı bahalanadı. Jaqsı hayal "angel," jaman hayal bolsa "devil" metaforaları menen beriledi. Bul qaraqalpaq naqıllarındaǵı "jaqsı hayal-jaman hayal" oppoziciyasına semantikalıq jaqtan jaqın.

Sonday-aq: “He who takes a wife finds a master.” Bul mısalda úy ishindegi hákimiyat, tásir, hákimiyat semantikalıq ózgeshelikleri hayal obrazında kózge taslanadı [3, b.77]. Bul inglis naqılı hayal tek ǵárezli sociallıq rol sıpatında ǵana emes, al erkeklerge tásir etiwshi subyektler sıpatında da qaralıp atırǵanlıǵın kórsetedi. Sonday-aq, inglis maqallarında “mother” (ana) obrazı kóbinese unamlı tárizde sáwlelenedi: "God could not be everywhere, so he decided to make a mother." [3, s. Bul naqılda ana obrazı miyrim-shápáát, qorǵaw, joqarı qádiriyatlar menen NUKUS · 2026

baylanısqan. Qosımsha: "If you take the child by the hand, you take the mother by the heart." Bul mısalda ana hám bala arasındaǵı emocionallıq baylanıs "júrek" metaforası arqalı berilgen [3, b.77]. Bul komponent qaraqalpaq tilindegi ana obrazı menen salıstırǵanda ulıwma xalıqlıq qádir-qımbatın kórsetedi. X A L Q A R O I L M I Y- A M A L I Y K O N F E R E N S I YA

Inglis maqallarında hayal-qızlardıń sóylew qábiletine de ayrıqsha itibar qaratıladı: "The power of a woman is in her tongue.", "Woman’s tongue is sharper than a double edged sword." [7]. Bul mısallarda "til" tek tana aǵzası sıpatında ǵana emes, al sóylew, kommunikativ tásir hám sóz kúshiniń metaforası sıpatında da qollanılmaqta [3, b.75]. Bul bólimde hayal-qızlardıń sulıwlıǵı da ayrıqsha semantikalıq ózgeshelik sıpatında berilgen: "Beautiful woman, beautiful trouble." [3, b.75]. Bul naqıl hayal-qızlardıń sulıwlıǵın jaqsı estetikalıq belgi sıpatında tán alsa da, onı "qıyınshılıq" penen bir qatarǵa qoyıw arqalı qarama-qarsı bahalawdı payda etedi. Sonday-aq, inglis naqıl-maqallarında “mother-in-law” qáyin ene hám « O ‘ Z B E K I S T O N O L I M A AY O L L A R I N I N G M A M L A K AT T A R A Q Q I Y O T I G A Q O ‘ S H AY O T G A N H I S S A S I »

“daughter-in-law” kelin qatnası óz aldına semantikalıq topar bolıp esaplanadı. Mısalı: "Daughters-in-law become mothers-in-law.” “The mother-in-law remembers not that she was a daughter-in-law.” [3, b.78] Bul naqıl-maqallarda hayal obrazı tuwısqanlıq hám sociallıq roller arqalı berilgen. Kelin hám qáyin ene adam ómiriniń hár qıylı sociallıq basqıshların sáwlelendiredi [3. 78]. 4. Qaraqalpaq hám ingliz naqıl-maqallarınıń salıstırmalı mánilik ózgeshelikleri. Eki tildiń naqıl-maqalların salıstırıp qarasaq, hayal obrazı bir qansha universal semantikalıq ózgesheliklerge iye ekenligin kóremiz. Birinshisi – erli-zayıplı qatnasıqlar. Qaraqalpaq tilinde hayal menen erkektiń qatnası "hayal," "zayıp," "qatın" birlikleri arqalı beriledi. Ekinshi keń tarqalǵan komponent – ádep-ikramlılıq bahalaw. Qaraqalpaqsha variantında: "Jaman qatınnıń jawı úyde, jaqsı qatınnıń toyı úyde." [5, b. 22]. Inglis tilinde: "He who has a good wife has an angel at his side; he who has a bad wife has a devil at his elbow." [7]. Hár eki naqılda da jaqsı-jaman oppoziciyası bar. Biraq obrazdıń metaforalıq kórinisi hár qıylı: qaraqalpaq materialında shańaraqlıq jaǵday "jawı úyde"/"toyı úyde" arqalı súwretlense, inglis materialında "angel" / "devil" metaforası qollanıladı. Bul milliy obrazlar arqalı semantikalıq álemniń túrli formalarda beriliwin kórsetedi. Úshinshiden, tuwısqanlıq komponenti qaraqalpaq materialında ayqınıraq kórinedi. Kelin, jeńge, abısın, biykesh, qudasha, qudaǵay sıyaqlı birlikler hayaldıń social ornın anıq differenciaciyalaydı. Mısalı, "kelin" sózi qaraqalpaq tilinde bir balanıń yamasa inisiniń hayalına, sonday-aq jas qızlarǵa qarata qollanıladı [4, b.98]; "jeńge" - jası úlken tuwısqanlardıń hayalları [4, b.99]. Inglis tilinde "kelin," "ene" sıyaqlı birlikler de bar, biraq Karapetyan hám Danuxyan materiallarında olar hayal-qızlardıń ulıwma kategoriyasına tiyisli topar sıpatında keltirilgen [3, b. 78].

Tórtinshiden, ana obrazı hár eki xalıq mádeniyatında unamlı bahalanadı. Inglis naqıllarında ana miyrim hám qorǵaw menen baylanıstırıladı [3, b.77-78]. Qaraqalpaq naqıl-maqallarında hayal obrazı úy biykesi hám bala tárbiyası menen baylanıslı sociallıq obraz sıpatında kórinedi [4, b.101]. Juwmaq. Qaraqalpaq hám ingliz naqıl-maqallarında hayal obrazınıń NUKUS · 2026

semantikalıq ózgesheliklerin salıstırıw bir neshe tiykarǵı nátiyjege alıp keledi. Birinshiden, hayal obrazı eki tilde de tek biologiyalıq jınıstı bildiriwshi birlik emes. Ol ómirlik joldas, ana, kelin, tuwısqan, úy biykesi hám moral subyekti sıyaqlı bir neshe sociallıq rollerdi óz ishine aladı. Ekinshiden, qaraqalpaq naqıl-maqallarında hayal obrazınıń tuwısqanlıq hám sociallıq-statuslıq differenciyası kúshli. Hayal, X A L Q A R O I L M I Y- A M A L I Y K O N F E R E N S I YA

qatın, zayıp, kelin, jeńge, abısın, biykesh, qudasha, qudaǵay, jesir sıyaqlı birlikler hayaldıń jámiyet hám shańaraq ishindegi ornın anıqlastıradı. Bul qaraqalpaq paremiologiyasında hayal obrazınıń kollektiv hám tuwısqanlıq qatnaslar menen tıǵız baylanıslı ekenin kórsetedi [4, 94-100-b.]. Úshinshiden, inglis naqıl-maqallarında hayal obrazı hayal, ana, hayal sıpatları, kelin/qayın ene, jesir sıyaqlı kategoriyalarǵa bólinip, hayaldıń sociallıq roli menen birge onıń sulıwlıǵı, sóylewi, aqılı hám minezine de itibar beriledi [3, 73-79-b.]. Tórtinshiden, eki tilde de jaqsı-jaman hayal oppoziciyası keń tarqalǵan. Qaraqalpaq tilindegi "Jaman qatın alǵannıń jawı úyinde, Jaqsı qatın alǵannıń toyı úyinde" hám inglis tilindegi "He who has a good wife has an angel at his side; he who has a bad wife has a devil at his elbow" naqılları bul « O ‘ Z B E K I S T O N O L I M A AY O L L A R I N I N G M A M L A K AT T A R A Q Q I Y O T I G A Q O ‘ S H AY O T G A N H I S S A S I »

universal semantikalıq modeldiń eki mádeniyattaǵı túrli obrazlı kórinislerin kórsetedi [5, b.22; 3, b.77]. Besinshiden, hayal obrazındaǵı uqsaslıqlar universal sociallıq tájiriybeni sáwlelendirse, parıqlar milliy-mádeniy dúnyanı túsiniw menen baylanıslı. Qaraqalpaq naqıllarında shańaraqlıq hám tuwısqanlıq, anglichan naqıllarında bolsa erli-zayıplı, jeke qásietler hám genderlik oppoziciyalar salıstırmalı túrde ayqınıraq kórinedi. Sonday-aq, naqıl-maqallardaǵı hayal obrazın semantikalıq jaqtan úyreniw tildegi genderlik birliklerdi ǵana emes, al eki xalıqtıń turmıslıq, ádep-ikramlılıq hám sociallıq qádiriyatların da ashıwǵa múmkinshilik beredi.

Paydalanılǵan ádebiyatlar 1. Yusupova, B. (2024). Paremiologiya. Qaraqalpaq xalıq naqıl-maqalları tiliniń leksikasemantikalıq hám leksika-tematikalıq ózgeshelikleri. Nókis: Qaraqalpaqstan. 2. Norrick, N. R. (1985). How Proverbs Mean: Semantic Studies in English Proverbs. Berlin/New York: Mouton, 213 p. 3. Karapetyan, L., & Danukhyan, L. (2023). Linguistic Expression of Gender Distinctions in English Proverbs and Sayings. Armenian Folia Anglistika, 19(2), 62–83. DOI: 10.46991/AFA/2023.19.2.062. 4. Abdinazimov, Sh. (2015). Hayal sózi haqqında. Vestnik Karakalpakskogo gosudarstvennogo universiteta im. Berdakha, №4, 104–106. 5. Qaraqalpaq folklorı. 88-tom: Naqıl-maqallar. Nókis: Ilim, 2015. 6. Sailaubaeva, G. A. (2026). The encoding of gender in English and Karakalpak terminology through proverbs. O‘zMU XABARLARI, 301-304. 7. The Oxford Dictionary of Proverbs. (2015). 6th ed. Oxford: Oxford University Press. 8. Shokim, G. (2012). Genderlik lingvistika negizleri. Almatı: Ekonomika.