Keshigiwshi argumentli sızıqlı differenciallıq teńlemeler ushın kishi parametrler usılı

Kvazisızıqlı differenciallıq teńlemelerdiń periodlı sheshimlerin tabıw usıllarınıń biri kishi parametrler usılı dep atalatuǵın, sheshimdi kishi parametrdiń dárejeleri boyınsha jayılǵan qatar kóriniste anıqlaw usılı bolıp tabıladı [1,2].

R E S E A RC H F O C US xalqaro ilmiy jurnali hamkorligida

QR-kod maqolaning DOI sahifasini ochadi SAHIFALAR TIL 744–746 Qoraqalpoq IQTIBOS UCHUN Jusipbayeva Perizat Kabulbay qızı, Qurbanbaev Ótebay Orınbaevich. Keshigiwshi argumentli sızıqlı differenciallıq teńlemeler ushın kishi parametrler usılı // «O‘zbekiston olima ayollarining mamlakat taraqqiyotiga qo‘shayotgan hissasi» mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari (Nukus, 2026-yil 9–10- oktyabr). – Nukus, 2026. – B. 744– 746. – DOI: https://doi.org/10.66073/ ReFocus-Conf/0910147

«O‘zbekiston olima ayollarining mamlakat taraqqiyotiga qo‘shayotgan hissasi» XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA NUKUS, 9–10-OKT YABR 2026

KESHIGIWSHI ARGUMENTLI SIZIQLI DIFFERENCIALLIQ TEŃLEMELER USHIN KISHI PARAMETRLER USILI Jusipbayeva Perizat Kabulbay qızı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti 2- kurs magistrant jusipbaevap@gmail.com Qurbanbaev Ótebay Orınbaevich Ilimiy basshısı Docent Qaraqalpaq mámleketlik universiteti Otebay58@mail.ru Annotaciya: Kvazisızıqlı differenciallıq teńlemelerdiń periodlı sheshimlerin tabıw usıllarınıń biri kishi parametrler usılı dep atalatuǵın, sheshimdi kishi parametrdiń dárejeleri boyınsha jayılǵan qatar kóriniste anıqlaw usılı bolıp tabıladı [1,2]. Tayanısh sózler: differenciallıq teńleme, periodlı sheshim, kishi parametrler usılı, keshigiwshi argument, kvazisızıqlı differenciallıq teńleme. Bul maqalada kishi parametrler usılı járdeminde keshigiwshi argumentke iye sızıqlı differenciallıq teńlemelerdiń periodlı sheshimge jaqın sheshimlerin tabıw máselesi qarastırıladı.

Meyli ekinshi tártipli keshigiwshi argumentke iye sızıqlı

(1) kórinistegi differenciallıq teńlemeni qarastırayıq, bul jerde funkciyası argumenttiń oń anıqlanǵan úzliksiz funkciyası, berilgen turaqlı san hám sonıń menen birge Meyli funkciyası boyınsha tochkada Teylor qatarına jiklensin:

(2) Bul jaǵdayda parametr diń moduli boyınsha kishi mánislerinde (1) teńleme ǵa ǵárezli bolǵan periodlı sheshimge jaqın sheshimge iye boladı hám bul sheshim ushın

shegi periodlı sheshim boladı. Bul sheshimdi diń dárejeleri boyınsha jayılǵan

(3) qatar kóriniste anıqlawǵa boladı. (3) degi belgisiz funkciyalardı anıqlaw ushın (2) hám (3) ni

(1) ge aparıp qoyamız diń birdey dárejeleri aldındaǵı koefficientlerdi teńlestirip, nátiyjede

hám taǵı basqa kórinistegi oń jaǵı belgili funkciyalardan ibarat bolǵan keshigiwshi argumentke iye sızıqlı birtekli bolmaǵan differenciallıq teńlemeler sistemasına iye bolamız. Sońǵı sistemanıń birinshi teńlemesinen sheshimdi

túrinde alıwǵa boladı, bul jerde ápiwayılıq ushın dep alınǵan. Al « O ‘ Z B E K I S T O N O L I M A AY O L L A R I N I N G M A M L A K AT T A R A Q Q I Y O T I G A Q O ‘ S H AY O T G A N H I S S A S I »

túrinde kórsetiwge boladı hám taǵı basqa. Tabılǵan sheshimlerdi (3) degi orınlarına qoyıw arqalı (1) teńlemeniń sheshimine iye bolamız. Bul sheshim diń sheksiz kishi

mánislerinde periodqa jaqın sheshim boladı. Mısal ushın

(4) teńlemesin qarastıratuǵın bolsaq, onda funkciyaları

teńlemesin sheshiw arqalı anıqlanadı, bul jerde Onda funkciyası

kóriniste anıqlanadı hám taǵı basqa. Nátiyjede da (4) teńlemeniń sheshimi periodlı sheshimge

Paydalanılǵan ádebiyatlar 1. Митропольский Ю.А., Мартынюк Д.И. Периодические и квазипериодические колебания систем с запаздыванием. Киев. «Вища школа» 1979. −248 с. 2. Мышкис А.Д. Линейные дифференциальные уравнения с запаздывающим аргументом. М., Наука, 1972. −349 с. « O ‘ Z B E K I S T O N O L I M A AY O L L A R I N I N G M A M L A K AT T A R A Q Q I Y O T I G A Q O ‘ S H AY O T G A N H I S S A S I »