Yashil iqtisodiyotga o‘tish sharoitida O‘zbekistonda investitsion siyosatning ustuvor yo‘nalishlari

Mazkur tezisda O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotga o‘tish sharoitida investitsion siyosatning ustuvor yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Qayta tiklanuvchi energiya, energiya samaradorligi, suv resurslaridan oqilona foydalanish, ekologik infratuzilma va xususiy kapitalni jalb etish masalalariga e‘tibor qaratiladi. Xalqaro moliya institutlari va davlat dasturlari materiallari asosida yashil loyihalarni moliyalashtirishning mavjud mexanizmlari baholanib, hududiy xususiyatlarni hisobga olgan holda investitsiyalarni yo‘naltirish va yashil moliya instrumentlarini kengaytirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqiladi.

R E S E A RC H F O C US xalqaro ilmiy jurnali hamkorligida

QR-kod maqolaning DOI sahifasini ochadi SAHIFALAR TIL 703–706 O‘zbek IQTIBOS UCHUN Joldasbaeva Gúlistan Maxsetbaevna. Yashil iqtisodiyotga o‘tish sharoitida O‘zbekistonda investitsion siyosatning ustuvor yo‘nalishlari // «O‘zbekiston olima ayollarining mamlakat taraqqiyotiga qo‘shayotgan hissasi» mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari (Nukus, 2026- yil 9–10-oktyabr). – Nukus, 2026. – B. 703–706. – DOI: https://doi.org/ 10.66073/ReFocus-Conf/0910137

«O‘zbekiston olima ayollarining mamlakat taraqqiyotiga qo‘shayotgan hissasi» XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA NUKUS, 9–10-OKT YABR 2026

YASHIL IQTISODIYOTGA O‘TISH SHAROITIDA O‘ZBEKISTONDA INVESTITSION SIYOSATNING USTUVOR YO‘NALISHLARI Joldasbaeva Gúlistan Maxsetbaevna Assistent o‘qituvchi Berdoq nomidagi Qoraqalpoq Davlat Universiteti e-mail: zholdasbaevagúlistan

Annotatsiya: Mazkur tezisda O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotga o‘tish sharoitida investitsion siyosatning ustuvor yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Qayta tiklanuvchi energiya, energiya samaradorligi, suv resurslaridan oqilona foydalanish, ekologik infratuzilma va xususiy kapitalni jalb etish masalalariga e’tibor qaratiladi. Xalqaro moliya institutlari va davlat dasturlari materiallari asosida yashil loyihalarni moliyalashtirishning mavjud mexanizmlari baholanib, hududiy xususiyatlarni hisobga olgan holda investitsiyalarni yo‘naltirish va yashil moliya instrumentlarini kengaytirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqiladi.

Kalit so‘zlar: yashil iqtisodiyot, investitsion siyosat, yashil investitsiyalar, qayta tiklanuvchi energiya, energiya samaradorligi, yashil moliya, davlat-xususiy sheriklik, barqaror rivojlanish. Kirish (adabiyotlar sharhi)

O‘zbekiston iqtisodiyotining uzoq muddatli rivojlanishida resurslardan samarali foydalanish, energiya xavfsizligi va ekologik barqarorlikni ta’minlash masalalari tobora muhimlashmoqda. Iqtisodiy o‘sishni saqlab qolish bilan birga ishlab chiqarish va infratuzilmaning energiya hamda resurs sig‘imini kamaytirish yashil iqtisodiyotga o‘tishning muhim shartidir.

2025-yilda “O‘zbekiston–2030” strategiyasini “Atrof-muhitni asrash va «yashil iqtisodiyot» yili”da amalga oshirishga oid davlat dasturida yashil iqtisodiyot tamoyillarini keng joriy qilish, iqtisodiyotni dekarbonizatsiya qilish, iqlim o‘zgarishiga moslashish va bunday loyihalarni barqaror moliyalashtirish ustuvor vazifalar sifatida belgilangan. Hujjatda qayta tiklanuvchi energiya, davlat-xususiy sheriklik, kichik va mikro GESlar hamda energiya tejamkor texnologiyalarga alohida e’tibor qaratilgan [1].

Osiyo taraqqiyot banki O‘zbekistonning yashil transformatsiyasida strategik investitsiyalar, xususiy sektorni rivojlantirish va energiya hamda resurs samaradorligini oshirish muhimligini ta’kidlaydi [2]. Jahon banki esa davlat mablag‘lari yashil loyihalarga qo‘shimcha xususiy kapitalni jalb qilish uchun katalizator bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi [3].

Tadqiqotning maqsadi — O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotga o‘tish sharoitida investitsion siyosatning ustuvor yo‘nalishlarini aniqlash va yashil loyihalarga xususiy hamda xorijiy kapitalni jalb etish mexanizmlarini takomillashtirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqish. Vazifalar: yashil investitsiyalarning asosiy yo‘nalishlarini aniqlash, moliyalashtirish mexanizmlarini tahlil qilish, xalqaro tajribani o‘rganish va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish. Materiallar va uslublar Tadqiqotda O‘zbekistonning yashil iqtisodiyot va investitsiya siyosatiga oid normativ-huquqiy hujjatlari, xalqaro moliya institutlarining tahliliy materiallari NUKUS · 2026

hamda yashil energetika loyihalari haqidagi ochiq ma’lumotlardan foydalanildi. Tizimli yondashuv, qiyosiy tahlil, institutsional tahlil va mantiqiy umumlashtirish usullaridan foydalanildi. Investitsion samaradorlik kapital hajmi bilan bir qatorda energiya tejamkorligi, ekologik natija, bandlik va xususiy kapitalni jalb qilish X A L Q A R O I L M I Y- A M A L I Y K O N F E R E N S I YA

imkoniyati orqali baholandi. Natijalar Yashil investitsiyalar uchun eng katta yo‘nalishlardan biri energetikadir. Jahon banki ma’lumotiga ko‘ra, O‘zbekiston 2030-yilgacha 25 GW qayta tiklanuvchi energiya quvvatlarini joriy etishni ko‘zlamoqda. 2025-yilda elektr taqsimlash tarmoqlarini modernizatsiya qilish uchun Jahon banki 100 mln dollarlik imtiyozli moliyalashtirishni ma’qulladi, O‘zbekistonning qo‘shma moliyalashtirishi esa 50 mln dollarni tashkil etadi [4]. Bu holat investitsion siyosatda “ishlab chiqarish quvvati + tarmoq infratuzilmasi” tamoyilini qo‘llash zarurligini ko‘rsatadi. Quyosh va shamol « O ‘ Z B E K I S T O N O L I M A AY O L L A R I N I N G M A M L A K AT T A R A Q Q I Y O T I G A Q O ‘ S H AY O T G A N H I S S A S I »

stansiyalarini qurish bilan birga ularni tarmoqqa ulash, energiya saqlash tizimlari, podstansiyalar va raqamli boshqaruvni ham parallel moliyalashtirish zarur. 2026-yil yanvarida Qashqadaryo viloyatining G‘uzor shahrida 300 MW quyosh elektr stansiyasi va 75 MWh batareya tizimini rivojlantirish uchun ADB tomonidan 30 mln dollarlik moliyalashtirish paketi imzolandi [5]. 2026-yil mayida esa Buxoro viloyatidagi 300 MW shamol elektr stansiyasi uchun ADB va ACWA Power tomonidan 116 mln dollarlik moliyalashtirish paketi tuzildi [6]. Bu loyihalar davlat, xalqaro moliya institutlari va xususiy kapital hamkorligining amaliy imkoniyatlarini ko‘rsatadi. Yashil investitsion siyosatni faqat yirik energetika loyihalari bilan cheklamaslik lozim. Kichik va o‘rta biznes uchun quyosh panellari, energiya tejamkor uskunalar, chiqindilarni qayta ishlash, suvni tejovchi texnologiyalar, ekologik transport va yashil qurilish loyihalariga moliyaviy imkoniyatlarni kengaytirish zarur. Jahon banki O‘zbekistonda davlat fondlari orqali yashil loyihalarni moliyalashtirish xususiy kapitalni ham jalb qilishi mumkinligini qayd etadi [3]. Yashil kreditlar, yashil obligatsiyalar, kafolatlar, imtiyozli moliyalashtirish va aralash moliyalashtirish instrumentlari investorlarning dastlabki risklarini kamaytirishi mumkin. Ayniqsa yangi texnologiyali loyihalarda davlat tomonidan kafolat va riskni taqsimlash mexanizmlari xususiy investorlar uchun muhim signal bo‘ladi. Hududiy yondashuv ham muhim. Quyosh salohiyati yuqori hududlar, shamol energetikasiga qulay hududlar va irrigatsiya kanallari bo‘ylab kichik GESlar uchun investitsiya loyihalarini alohida shakllantirish mumkin. Jahon banki

2025-yildagi kichik gidroelektr loyihalarida mavjud irrigatsiya kanallaridan foydalanish imkoniyatini qayd etgan [7]. Yashil investitsiyalarni baholashda loyiha qiymati va moliyaviy daromadlilik bilan cheklanmasdan, CO2 emissiyasining kamayishi, energiya va suv tejalishi, yaratilgan ish o‘rinlari, mahalliylashtirish darajasi va xususiy kapital NUKUS · 2026

ulushini ham hisobga olish maqsadga muvofiq. Muallif tomonidan yashil loyihalarni saralash uchun “Yashil investitsiya samaradorligi indeksi”ni joriy etish taklif qilinadi. Unda moliyaviy samaradorlik — 30 foiz, energiya va resurs tejamkorligi — 20 foiz, ekologik ta’sir — 20 foiz, xususiy kapitalni jalb qilish — 15 foiz, bandlik va hududiy rivojlanish — 15 foiz X A L Q A R O I L M I Y- A M A L I Y K O N F E R E N S I YA

ulush bilan baholanishi mumkin. Bu davlat qo‘llab-quvvatlashini yuqori iqtisodiy va ekologik natija beradigan loyihalarga yo‘naltirish imkonini beradi. Yashil transformatsiya xususiy sektor uchun yangi bozorlarni ham yaratadi. Energiya auditi, energiya servis kompaniyalari, quyosh uskunalariga xizmat ko‘rsatish, chiqindilarni qayta ishlash, yashil qurilish materiallari, suv tejovchi texnologiyalar va ekologik logistika yo‘nalishlarida kichik biznes uchun yangi imkoniyatlar paydo bo‘ladi. Xulosa va tavsiyalar Tadqiqot natijalari O‘zbekistonda yashil iqtisodiyotga o‘tish investitsion « O ‘ Z B E K I S T O N O L I M A AY O L L A R I N I N G M A M L A K AT T A R A Q Q I Y O T I G A Q O ‘ S H AY O T G A N H I S S A S I »

siyosatning mazmunini o‘zgartirayotganini ko‘rsatdi. Qayta tiklanuvchi energiya, elektr tarmoqlarini modernizatsiya qilish, energiya samaradorligi, suv tejash va ekologik infratuzilmaga investitsiyalar iqtisodiy o‘sish bilan birga uzoq muddatli resurs xavfsizligini ham ta’minlaydi. Yashil investitsiyalarni kengaytirish uchun quyidagilar tavsiya etiladi: yashil loyihalarni davlat investitsiya portfellarida alohida shakllantirish; yashil kredit va obligatsiyalarni kengaytirish; davlat-xususiy sheriklik orqali xususiy kapital risklarini kamaytirish; hududlarning tabiiy-iqtisodiy xususiyatlariga mos loyihalarni tanlash; kichik va o‘rta biznesning yashil texnologiyalarga o‘tishini rag‘batlantirish; loyihalarni moliyaviy natija bilan birga ekologik va ijtimoiy samaradorlik asosida baholash. Umuman, yashil iqtisodiyotga o‘tish O‘zbekiston uchun faqat ekologik vazifa emas, balki yangi investitsiya bozorlari, texnologik yangilanish, xususiy kapitalni jalb qilish va hududiy iqtisodiy faollikni oshirish imkoniyatidir.