Qaraqalpaqstandaǵı rayonlıq gazetalar

Bul maqalada Qaraqalpaqstan milliy baspasóziniń tariyxıy rawajlanıw basqıshları, xalıqtıń siyasiy-sociallıq hám mádeniy turmısında tutqan ornı hám Respublika aymaǵında shıǵatuǵın tiykarǵı gazetalar haqqında maǵlıwmat beriledi.

R E S E A RC H F O C US xalqaro ilmiy jurnali hamkorligida

QR-kod maqolaning DOI sahifasini ochadi SAHIFALAR TIL 695–698 Qoraqalpoq

IQTIBOS UCHUN Joldasbaeva Nurgul Kurbanazar qizi. Qaraqalpaqstandaǵı rayonlıq gazetalar // «O‘zbekiston olima ayollarining mamlakat taraqqiyotiga qo‘shayotgan hissasi» mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari (Nukus, 2026-yil 9–10-oktyabr). – Nukus, 2026. – B. 695–698. – DOI: https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/0910135

«O‘zbekiston olima ayollarining mamlakat taraqqiyotiga qo‘shayotgan hissasi» XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA NUKUS, 9–10-OKT YABR 2026

QARAQALPAQSTANDAǴÍ RAYONLÍQ GAZETALAR Joldasbaeva Nurgul Kurbanazar qizi Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti Qaraqalpaq filologiyasi hám jurnalistika fakulteti 3-kurs studenti e-mail: nurguljoldasbaeva00@gmail.com Annotaciya: Bul maqalada Qaraqalpaqstan milliy baspasóziniń tariyxıy rawajlanıw basqıshları, xalıqtıń siyasiy-sociallıq hám mádeniy turmısında tutqan ornı hám Respublika aymaǵında shıǵatuǵın tiykarǵı gazetalar haqqında maǵlıwmat beriledi. Gilt sózler: Sovet, Qaraqalpaqstan, raykom, agrotexnika, paxtashılıq, kommunizm, Lenin, Aqmanǵıt, rayon. Tiykarǵı hám tariyxıy gazetalar Qaraqalpaq tilindegi birinshi milliy gazeta hám rayonlıq gazetalar haqqında 1924-jılı dekabr ayında «Birinshi adım»

ataması menen shıǵa baslaǵan. Bul gazeta qaraqalpaq jurnalistikasınıń hám xalıq bilimlendiriwiniń tiykarın saldı. “Birinshi adım” (1924-jıl dekabr)

“Erkin Qaraqalpaqstan” (1928-jıl) “Miynetkesh qaraqalpaq” (1928–1932-jıllar) “Qızıl Qaraqalpaqstan” (1932–1957-jıllar) “Sovet Qaraqalpaqstanı” (1957–1992-jıllar) “Erkin Qaraqalpaqstan” (1992-jıldan baslap házirgi kúnge shekem) 1930–1960-jılları aralıǵında hár bir rayonda (Tórtkúl, Shımbay, Taxtakópir, Qońırat h.t.b.) jergilikli gazetalar shıǵarıla baslandı. Qaraqalpaqstanda rayonlıq gazetalardin’ shólkemlestiriliwi – bul másele Qaraqalpaqstan Respublikasında baspa isiniń dárejesin, xabar tarqatıw túrlerin hám mazmunlı jurnalistika ataǵın kóteriw menen baylanıslı. Rayonlıq gazetalardıń shólkemlestiriliwi: 1.Informaciyani tez tarqatiw, oni qabillap aliw, 2.Rayon turmisindaǵı eń sońǵı jańalıqlar menen tanısıw, 3.Ha’r bir rayonnin’ o’z identitetin saqlaw ushin ma’ha’lle mazmunin ku’sheytiw 4.Rayonlarda bolıp atırǵan ózgerisler haqqında maǵlıwmatlar 5.Basshılar tuwralı maǵlıwmatlar biliw Baspa isiniń cifrlı formatqa ótiw processi menen rayonlıq gazetalardıń telegram social tarmaǵında onnan basqa elektron pochta mánzilleri sıyaqlı rásmiy kanalları bar. Bizler rayonlıq gazetalardı tek qaǵaz versiyasında emes endi elektron formatta da oqıy alamız.

1-keste. Qaraqalpaqstan rayonlıq gazetaları (eski hám házirgi atamaları) Eski (sovet dáwirindegi) № Rayon (Tuman) Házirgi ataması ataması

1 Nókis rayonı Kommunizm bayraǵı Aqmanǵıt tańı NUKUS · 2026

2 Qońırat rayonı Jeńis bayraǵı Qońırat haqıyqatı

3 Shımbay rayonı Kommunizm nurı Shımbay hawazı

4 Shomanay rayonı Kommunizm jeńisi Shomanay nurı X A L Q A R O I L M I Y- A M A L I Y K O N F E R E N S I YA

5 Tórtkúl rayonı Kommunizm ǵálabası Tórtkólnoma

6 Qanlıkól rayonı Leninabad tańı Qanlıkól xabarları

7 Xójeli rayonı Kommunizm jolı Xójeli haqıyqatı

8 Taxtakópir rayonı Lenin bayraǵı Taxtakópir tańı

Miynet bayraǵı 9 Qaraózek rayonı Miynet bayraǵı (ózgermegen) « O ‘ Z B E K I S T O N O L I M A AY O L L A R I N I N G M A M L A K AT T A R A Q Q I Y O T I G A Q O ‘ S H AY O T G A N H I S S A S I »

10 Moynaq rayonı Qızıl balıqshı Aral balıqshısı

11 Kegeyli rayonı Lenin jolı Kegeyli turmısı

Dáwir kózgúsi (Davr 12 Ellikqala rayonı Oktyabr bayraǵı ko'zgusi)

13 Bozataw rayonı (jańadan dúzilgen) Bozataw tańı

14 Taxıyatas rayonı — Taxıyatas xabarları

Xalıq minberi (Xalq 15 Beruniy rayonı — minbari)

Ámiwdarya 16 — Taraqqiyot kózgúsi[1] rayonı

Tariyxıy gazetalardıń redaktorları hám shólkemlestiriwshilerine júdá qatal talaplar qoyılǵan (1930-jıllardaǵı repressiya dáwirinde Qashqar Jayıtaw, Nawrız Japaqov, Sapar Qurbanov sıyaqlı redaktorlar jumıstan shıǵarılǵan yamasa quwdalanǵan). Házirgi Nızamda da sheklewler bar, biraq olar ideologiyalıq emes, al huqıqıy (jınayıy emes, yuridik emes suverenitet hám mámleketlik qáwipsizlik) kriteriyalarǵa tiykarlanǵan. [2]

NUKUS · 2026 X A L Q A R O I L M I Y- A M A L I Y K O N F E R E N S I YA

1-súwret. Sovet dáwirindegi rayonlıq gazetalardıń arxiv toplamları (Leninabad tańı, Qızıl balıqshı) Mámleketlik hám tarawlıq gazetalar “Qaraqalpaqstan sportı” gazetası 1997-jılı 29-noyabrden baslap baspadan shıǵa baslaǵan. Ol respublikamızdaǵı sport waqıyaların, jeńislerdi hám salamat turmıs tárizin keńnen sáwlelendiretuǵın tarawlıq basılım esaplanadı. [3] « O ‘ Z B E K I S T O N O L I M A AY O L L A R I N I N G M A M L A K AT T A R A Q Q I Y O T I G A Q O ‘ S H AY O T G A N H I S S A S I »

(Veb-sayt: Kksport.uz, Telegram: @qqsport) “Qaraqalpaqstan mádeniyatı” gazetası 1993-jılı yanvardan baslap baspadan shıǵa baslaǵan. Bul gazetada Qaraqalpaqstannıń mádeniyatı, ádebiyatı, kórkem-óneri hám milliy miyrasları haqqındaǵı maǵlıwmatlar hám maqalalar jariyalanadı. (Telegram: @Qqmadeniyatı_gazetası) “Qaraqalpaqstan hawazı” gazetası 1994-jılı 30-avgusttan baslap baspadan shıǵa baslaǵan. Bul respublikamızdıń sociallıq-jámáátlik hám siyasiy turmısın, áhmiyetli jańalıqların xalıqqa jetkerip beriwshi ǵalaba xabar qurallarınan biri bolıp tabıladı. (Telegram: @Qqhawazi_gazetasi) “Qaraqalpaqstan jasları” gazetası 1931-jılı 13-fevraldan baslap baspadan shıǵa baslaǵan. Ol eń bay tariyxqa iye basılımlardıń biri bolıp, jaslardıń intilishların, jetiskenliklerin hám jámiyettegi ornın sáwlelendiriwge baǵıshlanǵan. (Telegram: @Qaraqalpaqstan_jasları_gazetası) [4]

NUKUS · 2026 X A L Q A R O I L M I Y- A M A L I Y K O N F E R E N S I YA

2-súwret. Mámleketlik gazetalardıń házirgi sanları

Paydalanılǵan ádebiyatlar « O ‘ Z B E K I S T O N O L I M A AY O L L A R I N I N G M A M L A K AT T A R A Q Q I Y O T I G A Q O ‘ S H AY O T G A N H I S S A S I »

1. Maǵlıwmat derekleri: Respublikalıq kitapxana arxiv maǵlıwmatları, Qaraqalpaqstan Respublikası Statistika basqarması (qrstat.uz) hám rayonlıq gazetalardıń elektron kanalları negizinde tayarlandı. 2. Даулетбай Бекбаулиев (Da'wletbay Bekbawliev) «GAZETA QALAY SHI'G'ADI'?» («Газета ничек чыга?»), Нукус (NO'KIS), «BILIM» baspasi 2011 3. “Qaraqalpaqstan sportı” gazetası [Электрон ресурс]. — URL: https://kksport.uz 4. “Qaraqalpaqstan mádeniyatı”gazetası [Telegram-kanal]. — URL: https://t.me/Qqmadeniyatı_gazetası