Insan ar-namısı hám qádir-qımbatın qorǵawdıń xalıq aralıq-huqıqıy tiykarları

Bul maqalada insannıń ar-namısı hám qádir-qımbatın qorǵawdıń xalıq aralıq-huqıqıy sisteması kompleksli túrde talqılanǵan. Izertlewdiń barısında Insan huqıqlarınıń ulıwma jer júzilik deklaraciyası sıyaqlı dúnya júzilik áhmiyetke iye normativ-huqıqıy hújjetlerdiń mazmun-mánisi hám olardıń milliy nızamshılıqqa tásiri sóz etiledi.

R E S E A RC H F O C US xalqaro ilmiy jurnali hamkorligida

QR-kod maqolaning DOI sahifasini ochadi SAHIFALAR TIL 319–324 Qoraqalpoq

Amaniyazova Sveta Bayniyazovna. Insan ar-namısı hám qádir-qımbatın qorǵawdıń xalıq aralıq-huqıqıy tiykarları // «O‘zbekiston olima ayollarining mamlakat taraqqiyotiga qo‘shayotgan hissasi» mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari (Nukus, 2026-yil 9–10- oktyabr). – Nukus, 2026. – B. 319– 324. – DOI: https://doi.org/10.66073/ ReFocus-Conf/0910060

«O‘zbekiston olima ayollarining mamlakat taraqqiyotiga qo‘shayotgan hissasi» XALQARO ILMIY-AMALIY KONFERENSIYA NUKUS, 9–10-OKT YABR 2026

INSAN AR-NAMISI HÁM QÁDIR-QIMBATIN QORǴAWDIŃ XALIQ ARALIQ-HUQIQIY TIYKARLARI

Amaniyazova Sveta Bayniyazovna yu.f.f.d (PhD), docent Qaraqalpaq mámleketlik universiteti e-mail: sveta.amaniyazova@mail.ru Annotaciya: Bul maqalada insannıń ar-namısı hám qádir-qımbatın qorǵawdıń xalıq aralıq-huqıqıy sisteması kompleksli túrde talqılanǵan. Izertlewdiń barısında Insan huqıqlarınıń ulıwma jer júzilik deklaraciyası sıyaqlı dúnya júzilik áhmiyetke iye normativ-huqıqıy hújjetlerdiń mazmun-mánisi hám olardıń milliy nızamshılıqqa tásiri sóz etiledi. Tayanısh sózler: Insannıń ar-namısı hám qádir-qımbatı, xalıqaralıq hújjetler, milliy nızamshılıq, insan huqıqları

Kirisiw. Jańa Ózbekstan rawajlanıw strategiyasında insan huqıqları mámleketti siyasiy-huqıqıy hám sociallıq-ekonomikalıq modernizaciyalaw boyınsha ámelge asırılıp atırǵan reformalarda oraylıq orındı iyeleydi, – dedi A.Saidov. – Sonlıqtan, Ózbekstan «BMShnıń insan mápleri jolındaǵı is-háreketlerge shaqırıǵı»n qollap-quwatlaydı.

Ózbekstanda insan huqıqların qorǵaw BMSh penen sherikliktiń baslı baǵdarlarınan biri retinde qaraladı. Búgin mámleketimizde demokratiyanıń zamanagóy talaplarına hám insan huqıqları ólshemlerine juwap beretuǵın turaqlı siyasiy sistema jaratıldı. Nızam shıǵarıwshı, atqarıwshı organlar hám barlıq dárejedegi sud hákimiyatı belsendi islep atır. Eń áhmiyetlisi, jámiyetimizde Konstituciyaǵa hám mámleket nızamlarına húrmet sezimi kúsheyip atır. Jáne de itibarǵa ılayıǵı: «Insan qádiri hám abırayı ushın» degen ústem princip turmısta óz tastıyıǵın tawıp atır. Xalıqaralıq huqıq normaları tiykar salıwshı sıpatqa iye bolıp, ózinde ulıwma tán alınǵan principler hám tiykarǵı qaǵıydalardı qamtıydı. Milliy nızam shıǵarıwshı óziniń nızamshılıq sistemasın usılar tiykarında qurıwı kerek. Xalıqaralıq huqıq normalarında shaxs qádir-qımbatına ayrıqsha itibar qaratılǵan. Máselen, BMSh Bas Assambleyası tárepinen 1948-jıl 10-dekabrdegi rezolyuciya menen qabıl etilgen Insan huqıqları ulıwma deklaraciyasınıń preambulasında «insaniyat shańaraǵınıń barlıq aǵzalarına tán bolǵan qádir-qımbattı hám de olardıń teń hám biykar etilmeytuǵın huqıqların tán alıw – erkinlik, ádillik hám ulıwma tınıshlıqtıń tiykarı bolıp tabıladı» degen qaǵıydalar belgilengen. Preambulanıń juwmaqlawshı bóliminde «hár bir insan hám jámiyettiń hár bir organı ... usı huqıqlar menen erkinliklerdiń húrmet etiliwine ...

járdem beriw arqalı ... háreket etiwleri ushın» onıń qaǵıydalarınıń orınlanıwına «barlıq xalıqlar hám mámleketler umtılıwı kerek» dep aytılǵan1. 1948-jılı mámleketler insan huqıqları tarawındaǵı birge islesiwdiń baslanǵısh noqatı haqqında kelisiwge eristi. Deklaraciyada birgeliktegi háreketlerdiń kórinisleri belgilendi hám sol sebepli hújjet huqıqıy májbúriy normativlik akt sıpatında emes, al NUKUS · 2026

usınıs sıpatında qabıl etildi. Solay bolsa da, Insan huqıqları ulıwma jáhán deklaraciyası xalıq aralıq shártnama esaplanadı, sebebi sol dáwirde hár qıylı mámleketlerdiń ekonomikalıq, mádeniy, diniy faktorlarındaǵı ayırmashılıqlardı esapqa alıp, bunday shártnamanı anıq deklaraciya, yaǵnıy "jumsaq huqıq" hújjeti formasında qabıl etiw zárúr edi. X A L Q A R O I L M I Y- A M A L I Y K O N F E R E N S I YA

Huqıq óz tábiyatına qaray jámiyet kóleminde sociallıq kelisiw, sociallıq máplerdiń teń salmaqlılıǵın ornatıw quralı esaplanadı. Materiallar hám metodlar Insan huqıqların qorǵaw xalıq aralıq sistemasınıń tiykarın xalıq aralıq shártnamalar (kelisimler) - pakt hám konvenciyalar quraydı. Xalıq aralıq huqıqıy aktlerdiń bul formaları hámme ushın ulıwma májbúriy xarakterge iye. Insan huqıqları haqqındaǵı xalıqaralıq bill tómendegilerdi óz ishine aladı: Insan huqıqları ulıwma deklaraciyası (1948), Puqaralıq hám siyasiy huqıqlar haqqındaǵı xalıqaralıq pakt (1966), Ekonomikalıq, sociallıq hám mádeniy huqıqlar « O ‘ Z B E K I S T O N O L I M A AY O L L A R I N I N G M A M L A K AT T A R A Q Q I Y O T I G A Q O ‘ S H AY O T G A N H I S S A S I »

haqqındaǵı xalıqaralıq pakt (1966), Puqaralıq hám siyasiy huqıqlar haqqındaǵı xalıqaralıq paktke fakultativlik protokol (1966), ólim jazasın biykar etiwge qaratılǵan Puqaralıq hám siyasiy huqıqlar haqqındaǵı xalıqaralıq paktke ekinshi fakultativlik protokol (1989).

BMSh Bas Assambleyasınıń 1984-jıl 10-dekabrdegi 39/46-sanlı rezolyuciyası menen qabıl etilgen Qıynawǵa salıw hám basqa da qádir-qımbatın kemsitiwshi qatnas hám jazalaw túrlerine qarsı konvenciya shaxstıń ar-namısı hám qádir-qımbatın húrmet etiwdi talap etetuǵın tiykarǵı arnawlı xalıqaralıq hújjet boldı. Ózbekstan bul Konvenciyanı 1995-jılı ratifikaciyaladı.

Kórip shıǵılıp atırǵan principiniń quramlas bólegi jınayat isin júrgiziw qatnasıwshılarına qarsı zorlıq, qıynaw, basqa da insannıń qádir-qımbatın kemsitiwshi qatnasıqtı qollanıwǵa qadaǵan qoyıwdan ibarat bolǵanlıǵı sebepli, BMSh Konvenciyasınıń 1-statyasında «qıynaw» túsinigi anıq bayanlanǵan. Atap aytqanda, bul «qanday da bir shaxsqa onnan yamasa úshinshi shaxstan maǵlıwmatlar yamasa moyınlaw alıw, onıń ózi yamasa úshinshi shaxs tárepinen islengen yaki islegenliginde gúmanlanıp atırǵan háreketi ushın jazalaw, sonday-aq onı yamasa úshinshi shaxstı qorqıtıw yaki májbúrlew maqsetinde qastan kúshli fizikalıq yaki psixologiyalıq awrıw yamasa azap beriwge baǵdarlanǵan hár qanday háreket bolıp, bunda bunday awrıw yamasa azap mámleketlik lawazımlı shaxs yamasa rásmiy sıpatta háreket etiwshi basqa shaxs tárepinen, yamasa olardıń biliwi yamasa únsiz maqullawı menen jetkerilgen boladı». Konvenciyada «tek ǵana nızamlı sankciyalar nátiyjesinde payda bolatuǵın, usı sankciyalardan ajıralmaytuǵın yamasa olar sebepli Овсянкина, А. П. (2022). Международное и национальное регулирование защиты чести и достоинства человека. Путь в науку. Юридические науки, (42), 76-77. извлечено от https://journals.psu.by/specialists_legal_sciences/article/view/2669 tosınnan kelip shıǵatuǵın awırıw yamasa azap» qıynaw esaplanbaytuǵınlıǵı atap ótilgen. Nátiyjeler. Ózbekstan Respublikası Jınayat kodeksine muwapıq, qıynawǵa salıw hám basqa da qáddi-qáwmetti kemsitiwshi qatnas hám jazalaw túrlerin qollanıw, yaǵnıy, anıqlawshı, tergewshi, prokuror yamasa huqıqtı qorǵaw uyımınıń, NUKUS · 2026

jazanı orınlaw mákemesiniń basqa xızmetkeri tárepinen qanday da bir maǵlıwmat alıw, jınayat islegenligin moyınlawǵa erisiw, islegen qılmısı ushın óz betinshe jazalaw yaki qanday da bir háreketlerdi islewge májbúrlew maqsetinde gúman etiliwshige, ayıplanıwshıǵa, gúwaǵa, jábirleniwshige yaki jınayat processiniń basqa qatnasıwshısına yamasa jazanı ótep atırǵan sudlanıwshıǵa, olardıń jaqın X A L Q A R O I L M I Y- A M A L I Y K O N F E R E N S I YA

tuwısqanlarına qorqıtıw, urıw, soqqılaw, azaplaw, qıynaw yamasa basqa da nızamǵa qayshı háreketler arqalı nızamsız psixologiyalıq yaki fizikalıq tásir kórsetiw – tiyisli jınayat juwapkershiligine sebep boladı (Ózbekstan Respublikası JK 235-statyası). Sonıń menen birge, qıynaw hám shaxstıń qádir-qımbatın kemsitiwshi basqa da qatnas túrlerin qollanıwǵa jol qoymaw arnawlı nızam menen de kepillengen. Atap aytqanda, Ózbekstan Respublikasınıń 2011-jıl 27-sentyabrdegi «Jınayat isin júrgiziwde qamaqta saqlaw haqqında»ǵı Nızamınıń 4 hám 45-statyalarına muwapıq, qamaqta saqlaw shaxstıń ar-namısı hám qádir-qımbatın húrmet etiw principi tiykarında ámelge asırıladı hám uslap turılǵanlar menen qamaqqa alınǵanlarǵa azap shektiriwge alıp keliwi, sonday-aq olarǵa qáddi-qáwmetti, adamgershilikke jat « O ‘ Z B E K I S T O N O L I M A AY O L L A R I N I N G M A M L A K AT T A R A Q Q I Y O T I G A Q O ‘ S H AY O T G A N H I S S A S I »

yamasa insannıń qádir-qımbatın kemsitiwshi qatnasta bolıw menen birge júrmewi kerek. 2021-jıl oktyabr ayında Ózbekstan Prezidenti saylawı milliy nızamshılıq hám xalıqaralıq saylaw standartları talaplarına muwapıq ótkerildi. Bul saylawda EQBSh hám ǴMDA dástúriy qatnasıp kiyatırǵan missiyaları menen bir qatarda, birinshi márte Evropa parlamentinen de baqlawshılar qatnastı. 2022-jıldıń 4-iyul kúni Dúnya júzilik intellektuallıq múlk shólkemi (BMSh) imaratında Ózbekstandaǵı konstituciyalıq reformalarǵa baǵıshlanǵan xalıqaralıq iláj Ózbekstan Respublikasınıń Jeneva qalasındaǵı BMSh bólimi hám basqa da xalıqaralıq shólkemlerdegi Turaqlı wákilxanası, Insan huqıqları boyınsha Ózbekstan Respublikası milliy orayı hám "Rawajlanıw strategiyası" orayı menen birgelikte shólkemlestirildi. Bul ilájda Parlamentleraralıq Awqam Bas xatkeri M.Chungong shıǵıp sóylep, óz sózinde Ózbekstan Prezidenti Sh.Mirziyoevtiń Ózbekstan konstituciyalıq tiykarların reformalaw hám jetilistiriwge qaratılǵan baslamasın unamlı bahaladı. Onıń pikirinshe, tiykarǵı Nızamǵa ózgerisler kirgiziw haqqındaǵı konstituciyalıq nızam joybarınıń ulıwma xalıqlıq talqılawdan ótkizilip atırǵanı hám bul processke jámiyetshiliktiń keńnen qatnasıwı, óz gezeginde, bolajaq referendumnıń nızamlı tiykarda joqarı shólkemleskenlik penen ótiwine jol ashadı. Usınıs etilip atırǵan ózgerisler hám qosımshalar, hesh gúmansız, xalıqaralıq standartlar talaplarına sáykes keledi2. Dúnyanıń basqa mámleketlerindegi konstituciyalıq reformalar tarawında Parlamentleraralıq Awqam tárepinen toplanǵan tájiriybe Ózbekstannıń bul

Инсон қадри ва ҳуқуқларини таъминлаш – бош мақсад// https://strategy.uz/index.php?news=1576

baǵdardaǵı házirgi anıq jolı hám úlgili ámeliyatına júdá sáykes hám úyles ekenligi atap ótilgen. – Men «Insan qádiri ushın» degen ideyanı baslı másele etip belgilep, tiykarǵı Nızamǵa ózgerisler kirgiziw processlerin izbe-iz ámelge asırıp atırǵan Ózbekstandı basqa da kóplegen mámleketlerge úlgi etip kórsetiwden hesh ekilenbeymen, – dedi NUKUS · 2026

M.Chungong. – Konstituciya xalıq ushın jazıladı hám usı mániste mámlekette bolıp atırǵan ulıwma xalıqlıq talqılaw hám kelip túsip atırǵan kóplegen usınıslardıń dıqqat penen esapqa alınıwı nátiyjesinde onıń xalıqaralıq standartlarǵa, eń áhmiyetlisi, Ózbekstan xalqınıń erki hám árman-tileklerine tolıq sáykes keliwi támiyinlenedi. BMSh Insan huqıqları boyınsha joqarı komissarı Basqarmasınıń Universal X A L Q A R O I L M I Y- A M A L I Y K O N F E R E N S I YA

dáwirlik sholıw bóliminiń baslıǵı J.Magazzeni Ózbekstanda insan qádiri hám huqıqların qorǵawǵa qaratılǵan reformalardı qollap-quwatladı. Atap ótilgenindey, respublika insan huqıqları tarawındaǵı minnetlemeleri boyınsha Universal dáwirlik sholıwdı dodalaw boyınsha úlken unamlı tájiriybege iye. J.Magazzeni, 2018-jılı Ózbekstan Universal dáwirlik sholıwdıń (UDSh) úshinshi basqıshı sheńberinde usınılǵan 212 usınıstıń 198 in qabıl etkeni hám ámeliyatqa engizgeni joqarı bahaǵa ılayıq ekenin atap ótti3. Maǵlıwmat ushın atap ótiw kerek, UDSh-BMShtıń insan huqıqları boyınsha Keńesi mexanizmi bolıp, onda jılına tórt márte BMShtıń 193 aǵza mámleketleri tárepinen insan huqıqları tarawındaǵı minnetlemelerdiń orınlanıwı turaqlı túrde « O ‘ Z B E K I S T O N O L I M A AY O L L A R I N I N G M A M L A K AT T A R A Q Q I Y O T I G A Q O ‘ S H AY O T G A N H I S S A S I »

kórip shıǵıladı. UDSh hár bir mámleketke insan huqıqları tarawındaǵı jaǵdaydı jaqsılaw, sonday-aq insan huqıqları boyınsha óz minnetlemelerin orınlaw ushın islengen háreketlerdi járiyalaw imkaniyatın beredi. Búgingi kúnde cifrlı málimleme texnologiyaları rawajlanıp barǵan sayın, jeke maǵlıwmatlarǵa bolǵan hújimler hámde olardıń qáwipsizligi máselelerine baylanıslı jaǵdaylar da artıp barmaqta. Shaxsqa tiyisli maǵlıwmatlar túsinigi hám huqıqıy tábiyatı «Shaxsqa tiyisli maǵlıwmatlar haqqında»ǵı Ózbekstan Respublikası Nızamınıń 4-statyasına muwapıq, shaxsqa tiyisli maǵlıwmatlar — belgili bir fizikalıq shaxsqa tiyisli bolǵan yamasa onı identifikaciyalaw imkaniyatın beretuǵın, elektron tárizde, qaǵazda yamasa basqa materiallıq zatta jazıp qoyılǵan málimleme bolıp tabıladı. Jeke maǵlıwmatlar óz ishine atı, familiyası, tuwılǵan sánesi, telefon nomerleri, turaqlı hám waqtınsha jasaw mánzili, elektron pochta mánzilleri, biometrikalıq, finanslıq hám sociallıq jaǵdayına baylanıslı maǵlıwmatlardı qamtıp aladı. Insan huqıqları boyınsha xalıqaralıq hújjetlerde, atap aytqanda, Insan huqıqları ulıwma dúnyajúzilik deklaraciyasınıń 12-statyasında hesh kimniń jeke hám shańaraqlıq turmısına ózbasımshalıq penen aralasıwına, turar jayına qol qatılmaslıǵına, xat-xabarlarınıń qupıyalılıǵına yamasa ar-namısına hám abıroyına qılınǵan qastıyanlıqlarǵa ushırawı múmkin emesligi belgilengen. Cifrlı qupıyalılıq bolsa insannıń abıroyı hám qádir-qımbatına qol qatılmaslıǵı, erkinlik hám jeke qol qatılmaslıq sıyaqlı fundamental huqıqlar menen tikkeley baylanıslı.

Инсон қадри ва ҳуқуқларини таъминлаш – бош мақсад// https://strategy.uz/index.php?news=1576

Ózbekstan Respublikasında jeke maǵlıwmatlardı qorǵaw Ózbekstan Respublikası Konstituciyası hám «Shaxsqa tiyisli maǵlıwmatlar haqqında»ǵı Nızam4 menen tártipke salınadı. Jańa redakciyadaǵı Konstituciyanıń 31-statyasında «Hár kim óz abıroyı hám qádir-qımbatına qılınǵan qastıyanlıqlardan, jeke turmısına aralasıwdan qorǵanıw hám turar jayına qol qatılmaslıq huqıqına iye» 5 dep qatań NUKUS · 2026

belgilep qoyılǵan. Sırt el tájiriybelerine názer taslaytuǵın bolsaq, GDPR hám «Umıtılıw huqıqı», Jeke maǵlıwmatlardı qorǵawda Evropada qollanılatuǵın GDPR (General Data Protection Regulation) reglamenti búgingi kúnde xalıqaralıq standart sıpatında tán alınǵan. Bul reglament maǵlıwmatlar menen tanısıw, olardı durıslaw, umıtılıw X A L Q A R O I L M I Y- A M A L I Y K O N F E R E N S I YA

huqıqı hám maǵlıwmatlardı qayta islewdi sheklew sıyaqlı huqıqlardı bekkemleydi. GDPR-dıń áhmiyetli tárepi sonda, ol jeke maǵlıwmatlar buzılıwında júz beretuǵın jaǵdaylar hám bul ushın kerekli juwapkershilik hám jaza sharaları boyınsha qatań normalardı óz ishine aladı. Máselen, 2025-jıl fevral jaǵdayına qaraǵanda, Meta, Amazon hám TikTok sıyaqlı iri kompaniyalar GDPR qaǵıydaların buzǵanlıǵı ushın júzlegen million evro muǵdarında járiymaǵa tartılǵan. Sociallıq tarmaqlar adamlardıń uzaǵın jaqın etiw sıyaqlı paydası menen birge, jeke maǵlıwmatlardıń qáwipsizligine qáwip tuwdırıwı menen unamsız tárepin de kórsetedi. Búgingi kúnde tiykarǵı huqıqbuzarlıqlar sociallıq tarmaqlarda shaxsqa baylanıslı maǵlıwmatlardıń qorǵalmaǵanlıǵı nátiyjesinde júz berip atırǵanı « O ‘ Z B E K I S T O N O L I M A AY O L L A R I N I N G M A M L A K AT T A R A Q Q I Y O T I G A Q O ‘ S H AY O T G A N H I S S A S I »

anıqlanǵan. Bunda tiykarǵı qáwiplerdi tómendegiler arqalı kóriwimiz múmkin. Kiberjınayatshılıq — maǵlıwmatlar bazalarına nızamsız kiriw hám jeke maǵlıwmatlardı urlaw. Statistikaǵa kóre, hár saatta ortasha 97 adam kiberjınayat qurbanı boladı. Fishing — elektron pochta hám sociallıq tarmaqlar arqalı jalǵan siltemeler hám fayllar jiberip, jeke maǵlıwmatlardı qolǵa kirgiziw. Maǵlıwmatlardı kommerciyalastırıw — yaǵnıy sociallıq tarmaqlar hám izlew sistemaları paydalanıwshı maǵlıwmatların reklama hám marketing maqsetlerinde jıynaydı hám qayta isleydi. Huqıqıy boslıqlar — Ózbekstan nızamshılıǵında sociallıq tarmaqlardaǵı subyektler arasındaǵı sociallıq qatnasıqlardı tártipke salıwshı mexanizmler haqqında túsinikler tolıq joq. Juwmaq hám usınıslar. Juwmaq sıpatında sonı atap ótiw kerek, Ózbekstanda sociallıq tarmaqlarda shaxsqa tiyisli maǵlıwmatlardı qorǵaw mexanizmlerin jetilistiriw kerek. Cifrlı ortalıqta jeke turmıstıń qol qatılmaslıǵın támiyinlew tek ǵana mámlekettiń emes, al shaxslardıń da minnetlemesi bolıp tabıladı. Insan ar-namısı hám qádir-qımbatın qorǵawdıń xalıq aralıq-huqıqıy tiykarların úyreniw nátiyjeleri sonı kórsetedi, bul huqıqlar dúnyada tán alınǵan tiykarǵı insan huqıqları qatarına kiredi hám olar xalıq aralıq huqıqtıń áhmiyetli institutlarınan biri esaplanadı. BMSh Nızamı, Insan huqıqları haqqındaǵı Ulıwma deklaraciya, Puqaralıq hám siyasiy huqıqlar haqqındaǵı xalıq aralıq pakt, sonday-aq basqa xalıq aralıq hújjetler hár bir insannıń ar-namısı hám qádir-qımbatınıń qol O’zbekiston Respublikasining «Shaxsga doir ma’lumotlar to’g’risida»gi 02.07.2019 yildagi O‘RQ-547-son Qonuni// https://lex.uz/docs/-4396419 O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. 30.04.2023. T.: «O’zbekiston».

qatılmaslıǵın kepillep, olardı qorǵawdı mámleketlerdiń tiykarǵı wazıypası sıpatında belgileydi. Demek, xalıqaralıq standartlar insan qádir-qımbatın eń joqarı qádiriyat sıpatında tanıydı hám hesh bir adam qıynawǵa, qádir-qımbatın kemsitetuǵın qatnasqa yamasa jazalawǵa dus kelmewi kerek ekenligin belgileydi. Sol sebepli NUKUS · 2026

insan ar-namısı hám qádir-qımbatın qorǵaw tek ǵana milliy nızamshılıqtıń emes, al pútkil xalıq aralıq jámiyetshiliktiń de ulıwma maqseti esaplanadı. Ózbekstan Respublikasında da xalıq aralıq huqıq normaları Konstituciya hám tarawlıq nızamshılıq arqalı ámelge asırılıp, insan huqıqları hám erkinliklerin kepillewdiń huqıqıy mexanizmleri jetilistirilmekte. Ásirese, insan qádirin ulıǵlaw X A L Q A R O I L M I Y- A M A L I Y K O N F E R E N S I YA

principiniń konstituciyalıq dárejede bekkemleniwi xalıqaralıq standartlardı milliy huqıq sistemasına engiziwdiń áhmiyetli kórinisi boldı6. Solay etip, insan ar-namısı hám qádir-qımbatın qorǵawdıń xalıqaralıq-huqıqıy tiykarları milliy huqıq sistemasınıń rawajlanıwında, insan huqıqların nátiyjeli támiyinlewde hám demokratiyalıq huqıqıy mámleket qurıwda tiykarǵı huqıqıy tiykar bolıp xızmet etedi. Juwmaqlap aytqanda, jeke maǵlıwmatlardı qorǵaw — insan qádir-qımbatın qorǵawdıń tiykarı. Tek ǵana huqıqıy bazanı xalıqaralıq standartlarǵa sáykeslestiriw hám xalıqtıń cifrlı sawatlılıǵın arttırıw arqalı cifrlı dáwir qáwiplerine múnásip juwap beriw múmkin. « O ‘ Z B E K I S T O N O L I M A AY O L L A R I N I N G M A M L A K AT T A R A Q Q I Y O T I G A Q O ‘ S H AY O T G A N H I S S A S I »

Paydalanılǵan ádebiyatlar 1. Овсянкина, А. П. (2022). Международное и национальное регулирование защиты чести и достоинства человека. Путь в науку. Юридические науки, (42), 76-77. извлечено от https://journals.psu.by/specialists_legal_sciences/article/view/2669 2. Инсон қадри ва ҳуқуқларини таъминлаш – бош мақсад// https://strategy.uz/index.php?news=1576 3. O‘zbekiston Respublikasining «Shaxsga doir ma’lumotlar to’g’risida»gi 02.07.2019 yildagi O‘RQ-547-son Qonuni// https://lex.uz/docs/-4396419 4. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. 30.04.2023. T.: «O‘zbekiston». 5. Аманиязова, Света. (2025). Конституция и гендерное равенство: анализ правовых гарантий в Казахстане и Узбекистане. 105-108. 30 жылдығына арналған «Қазақстан Республикасы Конституциясы: құқықтық мемлекет пен тұрақты дамудың 30 жылдық жолы» тақырыбындағы халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияның МАТЕРИАЛДАРЫ 29 тамыз 2025 ж. МАТЕРИАЛЫ международной научно-практической конференции на тему «Конституция Республики Казахстан: 30-летний пусть к правовому государству и устойчивому развитию», посвященную 30-летию Конституции Республики Казахстан 29 августа 2025 г.

Аманиязова, Света. (2025). Конституция и гендерное равенство: анализ правовых гарантий в Казахстане и Узбекистане. 105-108. 30 жылдығына арналған «Қазақстан Республикасы Конституциясы: құқықтық мемлекет пен тұрақты дамудың 30 жылдық жолы» тақырыбындағы халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияның МАТЕРИАЛДАРЫ 29 тамыз 2025 ж. МАТЕРИАЛЫ международной научно-практической конференции на тему «Конституция Республики Казахстан: 30-летний пусть к правовому государству и устойчивому развитию», посвященную 30-летию Конституции Республики Казахстан 29 августа 2025 г.