QURǴAQ AYMAQLARDA SUW RESURSLARINAN TURAQLI

Hasilbek, Perdebaev

doi:10.66073/refocus-conf/qaxai/1073

QURǴAQ AYMAQLARDA SUW RESURSLARINAN TURAQLI

Hasilbek PerdebaevQaraqalpaqstan awil xojalig‘i ha‘m agrotexnologiyalar instituti Ekologiya qa‘niygeligi 3-kurs studenti.2026

KonferensiyalarGlobal ekologik muammolar, cho‘llanish va oziq-ovqat xavfsizligiJild 1Son 4Sahifa 254–255

Annotatsiya

Bul jumısta qurǵaq aymaqlarda suw resurslarınan turaqlı paydalanıwda ekosistemalı jantasıwdıń áhmiyeti hám onı ámeliyatqa engiziw mexanizmleri kórsetilgen. Qurǵaq hám yarım qurǵaq regionlarda suw jetispewshiligi, iqlim ózgerisi hám antropogen tásirler aqıbetinde tábiiy teńsalmaqlıqtıń buzılıwı baslı máselelerden biri bolıp tabıladı. Maqalada suw resursların tek ǵana dástúriy injenerlik yamasa ekonomikalıq tásir sheńberinde emes, al jámiyet, gidrologiya hám tiri tábiyat ortasındaǵı óz-ara baylanıstı esapqa alatuǵın ekosistema retinde basqarıw zárurligi

Boshqa tillarda

ruschaУСТОЙЧИВОЕ ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ВОДНЫХ РЕСУРСОВ В ЗАСУШЛИВЫХ РЕГИОНАХ

В работе рассматривается значение экосистемного подхода к устойчивому использованию водных ресурсов в засушливых регионах и механизмы его внедрения в практику. Дефицит воды, изменение климата и антропогенное воздействие нарушают природное равновесие аридных и полуаридных территорий и относятся к числу их основных проблем. Обосновывается необходимость управлять водными ресурсами не только в рамках традиционных инженерных или экономических подходов, но и как экосистемой, учитывающей взаимосвязи между обществом, гидрологией и живой природой. Раскрыты основные направления подхода: интегрированное управление водными, земельными и биологическими ресурсами, сохранение биоразнообразия вокруг водных источников и поддержка способности природных гидрологических циклов к самовосстановлению. На примере Приаралья рассматриваются создание зелёного покрова из саксаула на осушенном дне моря, охрана тугайных лесов вдоль Амударьи и Сырдарьи, а также, с учётом того что около 90% воды в Узбекистане расходуется в сельском хозяйстве, внедрение капельного орошения и безопасное повторное использование коллекторно-дренажных вод.

inglizchaSUSTAINABLE USE OF WATER RESOURCES IN ARID REGIONS

The paper examines the importance of the ecosystem approach to the sustainable use of water resources in arid regions and the mechanisms of its practical implementation. Water scarcity, climate change and anthropogenic pressure disturb the natural balance of arid and semi-arid regions and constitute one of their central problems. The author substantiates the need to manage water not only within a conventional engineering or economic framework, but as an ecosystem that accounts for the links between society, hydrology and living nature. The main directions of the approach are outlined: integrated management of water, land and biological resources, conservation of biodiversity around water sources, and support for the self-restoration of natural hydrological cycles. Using the Aral Sea region as an example, the author discusses the creation of green cover of saxaul on the dried seabed, the protection of tugai forests along the Amudarya and Syrdarya, and, since about 90% of Uzbekistan‘s water is consumed by agriculture, the introduction of drip irrigation and the safe reuse of collector-drainage water.

Kalit so‘zlar

qurg‘oq hududlar
suv resurslari
barqaror foydalanish
ekotizimli yondashuv
suv taqchilligi
integratsiyalashgan boshqaruv
ekologik barqarorlik

To‘liq matn

Litsenziya: CC BY 4.0 litsenziya matni

Matn PDF’dan ajratilgan va qayta formatlangan; asl nusxadan farq qilishi mumkin.

QURǴAQ AYMAQLARDA SUW RESURSLARINAN TURAQLI PAYDALANIWDA EKOSISTEMALI JANTASIW DOI: https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/QAXAI/1073 Perdebaev Hasilbek Qaraqalpaqstan awil xojalig`i ha`m agrotexnologiyalar instituti Ekologiya qa`niygeligi 3-kurs studenti. ANNOTATSIYA Bul jumısta qurǵaq aymaqlarda suw resurslarınan turaqlı paydalanıwda ekosistemalı jantasıwdıń áhmiyeti hám onı ámeliyatqa engiziw mexanizmleri kórsetilgen. Qurǵaq hám yarım qurǵaq regionlarda suw jetispewshiligi, iqlim ózgerisi hám antropogen tásirler aqıbetinde tábiiy teńsalmaqlıqtıń buzılıwı baslı máselelerden biri bolıp tabıladı. Maqalada suw resursların tek ǵana dástúriy injenerlik yamasa ekonomikalıq tásir sheńberinde emes, al jámiyet, gidrologiya hám tiri tábiyat ortasındaǵı óz-ara baylanıstı esapqa alatuǵın ekosistema retinde basqarıw zárurligi tiykarlanǵan. Gilt so`zler: Qurǵaq aymaqlar, suw resursları, turaqlı paydalanıw, ekosistemalı jantasıw, suw jetispevshiligi, integraciyalasqan basqarıw, ekologiyalıq turaqlılıq.

Qurǵaq hám yarım qurǵaq ıqlımǵa iye bolǵan aymaqlarda, ásirese Ózbekstanda, suw resursları tábiyiy ekosistemalardıń turaqlılıǵın támiyinlewshi hám xalıqtıń turmıs dárejesin belgilewshi eń áhmiyetli faktorlardan biri esaplanadı. Klimattıń global ózgeriwi hám antropogen tásirler nátiyjesinde suw jetispewshiligi mashqalası jıldan-jılǵa keskinlesip barmaqta. Bul jaǵdayda suw resursların basqarıwda apiwayi gidrotexnikalıq usıllardan ekosistemalı jantasıwǵa ótiw hámme tárepleme áhmiyetli bolıp tabıladı. Ekosistemalı jantasıw — bul suw, jer hám tiri resurslardı integratsiyalasqan halda basqarıw strategiyası bolıp, olardıń teńsalmaqlı saqlanıwın hám turaqlı paydalanılıwın támiyinleydi. Onıń tiykargı baǵdarları tómendegilerden ibarat: Integratsiyalasqan basqarıw: Suwdan paydalanıwdı tekǵana awıl xojalıǵı yamasa sanaat mútajlikleri ushın emes, bálki tábiyiy ekosistemalardıń (tómengi dáryalar, teńiz átrapı aymaqları, tog`aylıqlar) talapların esapqa alǵan halda jobalastırıw. Biokóplilikti saqlaw: Suw dárekleri átrapındaǵı flora hám fauna dúnyasın qorǵaw, gidrologiyalıq rejimniń buzılıwınıń aldın alıw. Tábiyiy processlerdi qayta tiklew: Suw resursların jasalma jollar menen saqlaw emes, bálki tábiyiy suw filtraciyası hám gidrologiyalıq cikllerdiń óz-ózin tiklew qábiletin qollap-quwatlaw. Ózbekstandıń geografiyalıq jaylasıwı hám Áral teńizi mashqalası bul jantasıwdı ámeliyatqa dárhal engiziwdi talap etedi. Ásirese, Áralboyı aymaǵında (Qaraqalpaqstan Respublikası hám Xorezm walayatı) suw resurslarınıń jetispewshiligi hám jerlerdiń shorlanıwı ekologiyalıq krizisti tereńlestirmekte. Áral teńiziniń qurǵaǵan túbinde jasıl qaplamalar (seksewil hám basqa shorǵa shıdamlı ósimlikler) payda etiw — ekosistemalı jantasıwdıń eń jarqın mısalı bolıp tabıladı. Bul ilajlar: Kúshli samallarda duz hám shań kóteriliwin azayttı; Aymaqtaǵı mikro ıqlımdı rawajlandırıwǵa xızmet etti; Tábiyiy biosferanıń ashshı mútajliklerin qanaatlandırdı. Ámiwdárya hám Sırdárya boylarındaǵı toǵaylıqlar tábiyiy suw sazlawshıları esaplanadı. Bul ekosistemalardı qorǵaw dáryalardaǵı suw sapasınıń jaqsılanıwına hám gidrologiyalıq

teńsalmaqlılıqtıń saqlanıwına járdem beredi. Ózbekstan suw resurslarınıń úlken bólegi (90% atpıraǵı) awıl xojalıǵında sarplanadı. Ekosistemalı jantasıw jer astı hám jer ústi suwlarınıń sapasın pútinleyliginshe saqlaw ushın tómendegilerdi talap etedi: Tselisiy hám turaqlı basqarılatuǵın tamshılatıp suwgarıw sistemaların engiziw; Kollektor-drenaj suwların qayta islew hám olardan ekologiyalıq mútajlikler ushın qáwipsiz paydalanıw.

Qurǵaq aymaqlarda suw resursların tekǵana "ekonomikalıq resurs" dep qaraw qateligge alıp keledi. Ózbekstan sharayatında ekosistemalı jantasıwdı rawajlandırıw — keleshek áwladlardı suw hám turaqlı átrap-ortalıq menen támiyinlewdiń birden-bir kepili bolıp tabıladı. Tábiyattıń óz-ózin tiklew qábiletin esapqa alıp otırıp islep shıǵılǵan strategiyalar áhmiyetli social-ekonomikalıq nátiyjeler beredi. Paydalanilg`an adebiyatlar: 1. Mirziyoyeva, S. Sh. (2022). Qurǵaqshılıq sharayatında suw resursların basqarıwdıń ekonomikalıq hám ekologiyalıq mexanizmleri. Tashkent: "Fan" baspası. 2. Ózbekstan Respublikası Suw xojalıǵı ministrligi. (2020). Ózbekstan Respublikası suw xojalıǵın rawajlandırıwdıń 2020–2030-jıllarǵa móljallangan koncepciyası. Tashkent. 3. Xamrayev, Sh. R. (2019). "Suw resurslarınan turaqlı paydalanıw hám suw tejiwshi texnologiyalardı engiziw prioriteti." Ózbekstan awıl xojalıǵı jurnalı,

Iqtiboslar dinamikasi

0

2026

Bu ilmiy ishga ReLibrary’da chop etilgan ilmiy ishlarda hali iqtibos topilmadi.

ReLibraryTekshirilgan 2026-11-03Metodologiya

Adabiyotlar3 ta adabiyot

Mirziyoyeva, S. Sh. (2022). Qurǵaqshılıq sharayatında suw resursların basqarıwdıń ekonomikalıq hám ekologiyalıq mexanizmleri. Tashkent: "Fan" baspası.
Ózbekstan Respublikası Suw xojalıǵı ministrligi. (2020). Ózbekstan Respublikası suw xojalıǵın rawajlandırıwdıń 2020–2030-jıllarǵa móljallangan koncepciyası. Tashkent.
Xamrayev, Sh. R. (2019). "Suw resurslarınan turaqlı paydalanıw hám suw tejiwshi texnologiyalardı engiziw prioriteti." Ózbekstan awıl xojalıǵı jurnalı,

Metama’lumot

Identifikator: REL-C-012245
Nashr sanasi: 2026-06-02
Til: o‘zbek
Konferensiyalar: Global ekologik muammolar, cho‘llanish va oziq-ovqat xavfsizligi
Jild: 1
Son: 4
DOI: 10.66073/refocus-conf/qaxai/1073
Nashriyot: LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
Sahifa: 254–255
Litsenziya: Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
Ko‘rishlar: 22026-10-10 dan beri o‘lchanmoqda
Metadata manbasi: Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus
Oxirgi yangilanish: 2026-08-06

[1] Mirziyoyeva, S. Sh. (2022). Qurǵaqshılıq sharayatında suw resursların basqarıwdıń ekonomikalıq hám ekologiyalıq mexanizmleri. Tashkent: "Fan" baspası.

[2] Ózbekstan Respublikası Suw xojalıǵı ministrligi. (2020). Ózbekstan Respublikası suw xojalıǵın rawajlandırıwdıń 2020–2030-jıllarǵa móljallangan koncepciyası. Tashkent.

[3] Xamrayev, Sh. R. (2019). "Suw resurslarınan turaqlı paydalanıw hám suw tejiwshi texnologiyalardı engiziw prioriteti." Ózbekstan awıl xojalıǵı jurnalı,