ARAL BOYI REGIONINDA EKOLOGIYALIQ TURAQLILIQTI TÁMIYINLEWDE EFEDRA (EPHEDRA L.) ÓSIMLIGINIŃ BIOEKOLOGIYALIQ ÁHMIYETI HÁM FITOMELIORATIVLIK POTENCIALI.

Guljaxan, Seytniyazova

doi:10.66073/refocus-conf/qaxai/1061

ARAL BOYI REGIONINDA EKOLOGIYALIQ TURAQLILIQTI TÁMIYINLEWDE EFEDRA (EPHEDRA L.) ÓSIMLIGINIŃ BIOEKOLOGIYALIQ ÁHMIYETI HÁM FITOMELIORATIVLIK POTENCIALI.

Guljaxan SeytniyazovaQaraqalpaqstan awil xojalig‘i ha‘m agrotexnologiyalar instituti Ekologiya qaniygeligi 3- kurs studenti.2026

KonferensiyalarGlobal ekologik muammolar, cho‘llanish va oziq-ovqat xavfsizligiJild 1Son 4Sahifa 214–215

Annotatsiya

Maqalada Aral boyı regionınıń ekologiyalıq turaqlılıǵın támiyinlewde Ephedra L. ósimliginiń tutqan ornı analizlenedi. Avtor ósimliktiń ekstremal shol sharayatına beyimlesiw ózgesheliklerin hám onıń qumlardı bekkemlewdegi fitomeliorativlik áhmiyetin ashıp beredi. Izertlew nátiyjeleri Aral teńiziniń qurıǵan ultanında jasıl qaplamalar jaratıw hám regiondı saǵlamlastırıw ushın tiykar bolıp xızmet etedi.

Boshqa tillarda

ruschaБИОЭКОЛОГИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ И ФИТОМЕЛИОРАТИВНЫЙ ПОТЕНЦИАЛ РАСТЕНИЯ ЭФЕДРА (EPHEDRA L.) В ОБЕСПЕЧЕНИИ ЭКОЛОГИЧЕСКОЙ УСТОЙЧИВОСТИ В ПРИАРАЛЬЕ

В статье анализируется роль растения Ephedra L. в обеспечении экологической устойчивости Приаралья, раскрываются его приспособление к экстремальным пустынным условиям и фитомелиоративное значение в закреплении песков. Изучены биоэкологические особенности видов эфедры региона, главным образом Ephedra distachya и Ephedra intermedia: период вегетации, развитие корневой системы и устойчивость к высоким температурам. Как ксерофит с мощной корневой системой и редуцированными листьями эфедра защищает песчаные и лёгкие почвы от эрозии, отличается очень низкой транспирацией и хорошо растёт на засолённых и бедных почвах; на засаженных участках движение подвижных песков заметно ослабевает. Ephedra distachya - кустарничек высотой 20-40 см, Ephedra intermedia достигает 1 м и встречается на плато Устюрт и в Кызылкумах. Результаты служат основой для создания зелёных насаждений на осушенном дне Арала.

inglizchaBIOECOLOGICAL IMPORTANCE AND PHYTOMELIORATIVE POTENTIAL OF THE EPHEDRA PLANT (EPHEDRA L.) IN ENSURING ECOLOGICAL SUSTAINABILITY IN THE ARAL SEA REGION

The article analyses the role of Ephedra L. in ensuring the ecological sustainability of the Aral Sea region, revealing its adaptation to extreme desert conditions and its phytomeliorative importance in fixing sands. The bioecological features of the ephedra species of the region, mainly Ephedra distachya and Ephedra intermedia, were studied: vegetation period, root system development and heat resistance. As a xerophyte with a strong root system and reduced leaves, ephedra protects sandy and light soils from erosion, has very low transpiration and grows well on saline, nutrient-poor soils; in planted areas the movement of shifting sands decreases noticeably. Ephedra distachya is a small shrub 20-40 cm high, while Ephedra intermedia reaches 1 m and occurs on the Ustyurt plateau and in the Kyzylkum desert. The results provide a basis for creating green cover on the dried Aral seabed.

Kalit so‘zlar

Orolbo‘yi
Ephedra L.
fitomelioratsiya
cho‘llanish
ekologik barqarorlik

To‘liq matn

Litsenziya: CC BY 4.0 litsenziya matni

Matn PDF’dan ajratilgan va qayta formatlangan; asl nusxadan farq qilishi mumkin.

ARAL BOYI REGIONINDA EKOLOGIYALIQ TURAQLILIQTI TÁMIYINLEWDE EFEDRA (EPHEDRA L.) ÓSIMLIGINIŃ BIOEKOLOGIYALIQ ÁHMIYETI HÁM FITOMELIORATIVLIK POTENCIALI. DOI: https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/QAXAI/1061 Seytniyazova Guljaxan Qaraqalpaqstan awil xojalig`i ha`m agrotexnologiyalar instituti Ekologiya qaniygeligi 3- kurs studenti. ANNOTATSIYA Maqalada Aral boyı regionınıń ekologiyalıq turaqlılıǵın támiyinlewde Ephedra L. ósimliginiń tutqan ornı analizlenedi. Avtor ósimliktiń ekstremal shol sharayatına beyimlesiw ózgesheliklerin hám onıń qumlardı bekkemlewdegi fitomeliorativlik áhmiyetin ashıp beredi. Izertlew nátiyjeleri Aral teńiziniń qurıǵan ultanında jasıl qaplamalar jaratıw hám regiondı saǵlamlastırıw ushın tiykar bolıp xızmet etedi. Gilt sózler: Aral boyı, Ephedra L., fitomelioraciya, shollesiw, ekologiyalıq turaqlılıq. KIRISH Aral teńiziniń qurıǵan ultanındaǵı ekologiyalıq krizis regiondaǵı flora hám fauna quramına úlken tásir kórsetpekte. Sholleniw procesiniń tezlesiwi hám duzlı shań boranlarınıń kóbeyiwi aymaqtıń ekologiyalıq turaqlılıǵın buzbaqta. Bul mashqalalardı sheshiwde jergilikli sharayatqa beyimlesken, suwsızlıqqa hám shorlanıwǵa shıdamlı ósimliklerdi, atap aytqanda, efedra (Ephedra L.) tuqımı wákillerin fitomelioraciya jumıslarına keńnen tartıw aktual máselelerdiń biri bolıp esaplanadı. İzertlew usılları İzertlew barısında Aral boyı regionınıń hár qıylı topıraq-klimat sharayatlarında ósetuǵın efedra túrleriniń (tiykarınan Ephedra distachya hám Ephedra intermedia) bioekologiyalıq ózgeshelikleri úyrenildi. Ósimliktiń vegetaciya dáwiri, tamır sistemasınıń rawajlanıwı hám ekstremal ıssı hawarayına shidamlilig`i dálillendi. NATIJALAR VA MUHOKAMA Efedra ósimligi óziniń morfologiyalıq dúzilisi boyınsha kserofit ósimlikler qatarına kiredi. Onıń tiykarǵı fitomeliorativlik qásiyetleri tómendegilerde kórinedi: Topıraqti bekkemlew: Efedranıń kúshli tamır sisteması qumlı hám jeńil topıraqlardı eroziyadan qorǵaydı. Suw turaqlılıǵı: Ósimliktiń japıraqları reduksiyalanǵanlıǵı (kishireygenligi) sebepli transpiraciya (suw puwlanıwı) júdá tómen bolıp, suw qorın nátiyjeli saqlaydı. Ekologiyalıq beyimlesiw: Aral boyınıń shorlanǵan hám azıqlıq zatları kem topıraqlarında da jaqsı rawajlanadı. Tájiriybeler kórsetkenindey, efedra egilgen aymaqlarda jıljımalı qumlardıń háreketi sezirlerli dárejede astenleydi. Tarqalǵan túrleri Qaraqalpaqstan florasında efedranıń tiykarınan eki túri júdá kóp usırasadı: Ephedra distachya (Eki boshaqlı efedra): Boyı 20-40 sm átirapında bolatuǵın kishi putaqsha. Kóbinese qumlı hám taslaq jerlerde ósetuǵın túri. Ephedra intermedia (Ortasha efedra): Bul túri biraz iri bolıp, boyı 1 metrge shekem jetiwi múmkin. Ol kóbinese Ústirt platosında hám Qızılqum shóllerinde usırasadı.

Juwmaqlap aytqanda Aral boyı regionınıń ekologiyalıq jaǵdayın jaqsılawda efedra ósimliginiń fitomeliorativlik potencialı júdá joqarı. Bul ósimlikti jasıl qaplamalar jaratıwda isletiw tek ǵana topıraqtı saqlap qolmay, bálki regiondaǵı bioko`ptu`rliliktiń artıp, ekologiyalıq turaqlılıqtıń támiyinleniwine xızmet etedi.

Ephedra distachya Ephedra intermedia FAYDALANǴAN ÁDEBIYATLAR 1. Mirziyoyev Sh.M. "Aral teńizi qurıǵan ultanında jasıl qaplamalar — qorǵaw toǵayların payda etiw ilajları haqqında". (Bul jerde Prezident pármanları yaki húkimet qararlarına silteme beriw aktual). 2. Baxiev A.B. "Экология растительности Республики Каракалпакстан". — Ташкент: Фан, 1992. (Qaraqalpaqstan florası boyınsha tiykarǵı dereklerden biri). 3. Novikov N.E. "Биоэкологические особенности видов рода Ephedra L. в условиях аридной зоны". — М.: Наука, 2010.

Iqtiboslar dinamikasi

0

2026

Bu ilmiy ishga ReLibrary’da chop etilgan ilmiy ishlarda hali iqtibos topilmadi.

ReLibraryTekshirilgan 2026-11-03Metodologiya

Adabiyotlar3 ta adabiyot

Mirziyoyev Sh.M. "Aral teńizi qurıǵan ultanında jasıl qaplamalar — qorǵaw toǵayların payda etiw ilajları haqqında". (Bul jerde Prezident pármanları yaki húkimet qararlarına silteme beriw aktual).
Baxiev A.B. "Экология растительности Республики Каракалпакстан". — Ташкент: Фан, 1992. (Qaraqalpaqstan florası boyınsha tiykarǵı dereklerden biri).
Novikov N.E. "Биоэкологические особенности видов рода Ephedra L. в условиях аридной зоны". — М.: Наука, 2010.

Metama’lumot

Identifikator: REL-C-012233
Nashr sanasi: 2026-06-02
Til: o‘zbek
Konferensiyalar: Global ekologik muammolar, cho‘llanish va oziq-ovqat xavfsizligi
Jild: 1
Son: 4
DOI: 10.66073/refocus-conf/qaxai/1061
Nashriyot: LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
Sahifa: 214–215
Litsenziya: Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
Ko‘rishlar: 22026-10-10 dan beri o‘lchanmoqda
Metadata manbasi: Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus
Oxirgi yangilanish: 2026-08-06

[1] Mirziyoyev Sh.M. "Aral teńizi qurıǵan ultanında jasıl qaplamalar — qorǵaw toǵayların payda etiw ilajları haqqında". (Bul jerde Prezident pármanları yaki húkimet qararlarına silteme beriw aktual).

[2] Baxiev A.B. "Экология растительности Республики Каракалпакстан". — Ташкент: Фан, 1992. (Qaraqalpaqstan florası boyınsha tiykarǵı dereklerden biri).

[3] Novikov N.E. "Биоэкологические особенности видов рода Ephedra L. в условиях аридной зоны". — М.: Наука, 2010.