Asosiy mazmunga o‘tish
ReLibrary
UZ
Kirish
Konferensiya maqolasiOchiq kirish

TUT TEREGINIŃ QÁWIPLI ZIYANKESLERI HÁM OLARDIŃ KELTIRETUǴIN ZIYANI

G.E.Abdrimova, S.DjumagalievaQoraqalpog‘iston qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyalar instituti2026

KonferensiyalarGlobal ekologik muammolar, cho‘llanish va oziq-ovqat xavfsizligiJild 1Son 4Sahifa 212–213

Annotatsiya

Bul teziste tut teregine zıyan keltiretuǵın eń qáwipli zıyankesler, olardıń biologiyalıq ózgeshelikleri, tarqalıwı hám tut plantaciyalarına keltiretuǵın ekonomikalıq zıyanları qarastırıladı. Sonday-aq zıyankeslerdi waqtında anıqlaw, olardıń sanın kemeytiw hám tut plantaciyaların qorg‘aw usıllarına ayrıqsha itibar berilgen. Tut jipek qurtınıń tiykarǵı azıq bazası bolǵanlıqtan, tut tereginiń salamat ósiwi pilleshilik tarawınıń rawajlanıwında úlken áhmiyetke iye.

Boshqa tillarda

ruschaОПАСНЫЕ ВРЕДИТЕЛИ ТУТОВОГО ДЕРЕВА И ПРИЧИНЯЕМЫЙ ИМИ УЩЕРБ

В статье рассматриваются наиболее опасные вредители тутового дерева, их биологические особенности, распространение и экономический ущерб, наносимый тутовым плантациям. Особое внимание уделено своевременному выявлению вредителей, снижению их численности и способам защиты тутовых насаждений. Поскольку тутовое дерево является основной кормовой базой тутового шелкопряда, его здоровый рост имеет большое значение для развития шелководства. На основе анализа литературных источников, полевых наблюдений и сравнительного анализа установлено, что наиболее распространёнными вредителями являются тутовая щитовка, паутинный клещ и листогрызущие гусеницы; распространение паутинного клеща способно снизить урожай листьев на 15-25 %. Своевременные агротехнические мероприятия, санитарная очистка и биологические методы защиты позволяют существенно сократить численность вредителей.

inglizchaDANGEROUS PESTS OF THE MULBERRY TREE AND THE DAMAGE THEY CAUSE

This paper examines the most dangerous pests that damage the mulberry tree, their biological characteristics, distribution and the economic damage they cause to mulberry plantations. Particular attention is paid to the timely detection of pests, the reduction of their numbers and the methods of protecting mulberry plantations. Since the mulberry is the main food base of the silkworm, the healthy growth of the tree is of great importance for the development of sericulture. Based on the analysis of literature sources, field observations and comparative analysis, it was established that the mulberry scale insect, the spider mite and leaf-eating caterpillars are the most widespread pests; the spread of the spider mite may reduce leaf yield by 15-25%. Timely agrotechnical measures, sanitary cleaning and biological protection methods can considerably reduce pest numbers.

Kalit so‘zlar

  • tut daraxti
  • zararkunandalar
  • tut qalqondori
  • o‘rgimchakkana
  • barg kemiruvchi qurtlar
  • biologik himoya
  • pillachilik
  • o‘simliklarni himoya qilish

To‘liq matn

Litsenziya: CC BY 4.0litsenziya matni

Matn PDF’dan ajratilgan va qayta formatlangan; asl nusxadan farq qilishi mumkin.

TUT TEREGINIŃ QÁWIPLI ZIYANKESLERI HÁM OLARDIŃ KELTIRETUǴIN ZIYANI DOI: https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/QAXAI/1060 G.E.Abdrimova Qaraqalpaqstan awıl xojalıǵı hám agrotexnologiyalar institutı Jipekshilik kafedrasi baslıǵı, dotsent S.Djumagalieva Qaraqalpaqstan awıl xojalıǵı hám agrotexnologiyalar institutı Jipekshilik qánigeligi magistri ANNOTATSIYA Bul teziste tut teregine zıyan keltiretuǵın eń qáwipli zıyankesler, olardıń biologiyalıq ózgeshelikleri, tarqalıwı hám tut plantaciyalarına keltiretuǵın ekonomikalıq zıyanları qarastırıladı. Sonday-aq zıyankeslerdi waqtında anıqlaw, olardıń sanın kemeytiw hám tut plantaciyaların qorg‘aw usıllarına ayrıqsha itibar berilgen. Tut jipek qurtınıń tiykarǵı azıq bazası bolǵanlıqtan, tut tereginiń salamat ósiwi pilleshilik tarawınıń rawajlanıwında úlken áhmiyetke iye. Gilt sózler: Tut teregi, zıyankesler, tut qalqanlı biti, órmekshi kene, japıraq kemiriwshi qurtlar, biologiyalıq qorg‘aw, pilleshilik, ósimlikti qorg‘aw, agrotexnikalıq ilajlar.

Kirisiw: Tut teregi pilleshilik tarawınıń tiykarǵı azıq bazası esaplanadı. Jipek qurtınıń sapalı hám mol ónim beriwinde tut japıraǵınıń qáwipsizligi menen sapası áhmiyetli orın tutadı. Sońǵı jıllarda klimat ózgerisleri, agrotexnikalıq ilajlardıń tolıq orınlanbawı hám zıyankeslerdiń kúshli kóbeyiwi nátiyjesinde tut plantaciyalarında bir qatar qáwipli zıyankesler keń tarqalmaqta. Tut teregine zıyan keltiretuǵın zıyankesler japıraqlardı, jas nállerdi, butaqlardı hám tamır sistemasın zıyanlandırıp, ósimliktiń normal ósiwine keskin tásir etedi. Bunday jag'daylarda japıraq ónimi kemeyedi, jipek qurtınıń aziq bazası tómenleydi hám pille ónimdarlığı azayadı. Ayrım zıyankesler ósimlikten shirin sorıp, fotosintez processin buzadı, al basqaları japıraqlardı tolıq jep qoyıp, tut tereginiń ósiw kúshin álsiretedі. Tut tereginde kóbirek ushırasatuǵın qáwipli zıyankeslerge tut qalqanlı biti, órmekshi kene, tut kóbelesegi hám basqa japıraq jemiriwshi qurtlar kiredi. Bul zıyankesler qolay hawa-rayı jag'daylarında tez kóbeyip, qısqa waqıt ishinde úlken maydandardaǵı tut plantaciyalarına zıyan jetkiziwi múmkin. Tut qalqanlı biti eń qáwipli zıyankeslerden biri bolıp, ol tut tereginiń butaqları menen japıraqlarınan shirin sorıp azıqlanadı. Nátiyjede japıraqlar sarǵayadı, quraydı hám waqtınan burın túsip qaladı. Órmekshi kene de japıraq betinde jasap, ósimlik shirinlerin soradı. Bul zıyankes kóbeygen waqıtta japıraqlardıń fotosintez qabiletin tómenletedi hám ónimdarlıqqa salmaqlı zıyan keltiredi. Japıraq kemiriwshi qurtlar hám kóbeleklerdiń qurtları tut japıraqların tikeley jep, aziq bazasınıń kemeyiwine sebep boladı. Ásirese jas japıraqlar zıyanlanǵanda tut tereginiń keyingi ósiwi álsireydi. Bul bolsa jipek qurtın baǵıwda qıyınshılıqlar tuwdıradı. Sonlıqtan tut teregin qáwipli zıyankeslerden qorg'aw, olardı waqtında anıqlaw hám nátiyjeli qarsı kúres ilajların qollanıw buginǵi kúnde pilleshilik tarawınıń eń áhmiyetli máseleleriniń biri bolıp esaplanadı. Agrotexnikalıq, biologiyalıq hám ximiyalıq qorg'aw usılların birgelikte qollanıw arqalı tut plantaciyalarınıń ónimdarlıǵın saqlap qalıw múmkin. IZERTLEW USILLARI: Bul izertlew jumısında tut tereginiń qáwipli zıyankeslerin anıqlaw, olardıń biologiyalıq qásiyetlerin úyreniw hám keltiretuǵın zıyanın bahalaw maqsetinde birneshe ilimiy usıllardan paydalanıldı.

Birinshiden, ádebiyat dereklerın analizlew usılı qollanıldı. Bul usıl arqalı tut tereginiń tiykarǵı zıyankesleri, olardıń tarqalıwı hám qarsı kúres ilajları haqqındaǵı ilimiy maǵlıwmatlar úyrenildi. Ekinshiden, dala baqlawları alıp barıldı. Tut plantaciyalarında ósip turǵan terekler baqlanıp, zıyankesler menen zıyanlanǵan japıraq hám butaqlar anıqlandı. Zıyankeslerdiń sanı, tarqalıw dárejesi hám zıyan keltiriw intensivligi esapqa alındı. Úshinshiden, salıstırmalı analiz usılı qollanıldı. Sapaǵa iye tut terekleri menen zıyanlanǵan tereklerdiń ósiw kórsetkishleri, japıraq ónimdarlıǵı hám jaǵdayları salıstırıldı. Sonday-aq alınǵan maǵlıwmatlar statistikalıq qayta islew usılları járdeminde sistemalastırılıp, tiyisli juwmaqlar jasaldı. IZERTLEW NÁTIYJELERI: Izertlew nátiyjeleri tut tereginde eń kóp tarqalǵan zıyankesler sıpatında tut qalqanlı biti, órmekshi kene hám japıraq kemiriwshi qurtlar ushırasatının kórsetti. Baqlawlar dáwirinde zıyankesler menen zıyanlanǵan tut tereklerinde japıraqlardıń sarǵayıwı, qurawı hám waqtınan aldın túsip qalıwı baqlandı. Ásirese tut qalqanlı biti menen kúshli zıyanlanǵan tereklerde japıraq massası aytarlıqtay kemeygenligi anıqlandı. Órmekshi kene tarqalǵan maydanlarda japıraqlardıń fotosintez belsendiligi tómenlep, tereklerdiń ósiw procesi álsiregenligi belgili boldı. Bul bolsa japıraq ónimin 15–25 % ke shekem kemeytiwi múmkin ekenligin kórsetti. Japıraq jemiriwshi qurtlar kóbeygen jaǵdaylarda tut japıraqlarınıń úlken bólegi zıyanlanıp, jipek qurtları ushın azıq bazasınıń jetispewshiligine alıp kelgeni anıqlandı. Nátijede pille ónimdarlıǵı hám sapası tómenlegen. Izertlew dawamında agrotexnikalıq ilajlardı waqtında orınlaw, sanitariyalıq tazalaw jumısların alıp barıw hám biologiyalıq qorg'aw usılların qollanıw zıyankesler sanın sezilerli dárejede kemeytiwi múmkinligi anıqlandı. Alınǵan nátiyjeler tut plantaciyaların qáwipli zıyankeslerden qorg'aw boyınsha ilimiy negizlengen usınıslar islep shıǵıw ushın tiykar bolıp xızmet etedi.

FAYDALANǴAN ÁDEBIYATLAR 1. AxmedovN, MurodovS. - «Ipakchilik asoslari» - T. «Oqituvchi» 1998. Darslik 2. Axmedov N., Murodov S -"Ipak qurti ekologiyasi va boqish agrotexnikasi". -T." " 2004.Oquv qollanma 3. Mirzayeva Y.Y “Tutchilik”(Uslubiy qo‘llanma). TashDAU “Tahririyat-nas’hriyot”. Toshkent 2022 y. 4. Abduraxmanov A.Rojdestvenskiy-“ Ipak qurti uruǵchiligi va naslchiligi". T.:1991 .Darslik. 5. Abdrimova G, Mirzayeva Yo. Tut ipak qurti biologiyasi -T 2024 6. Bekkamov Ch.I, Daniyarov U.T, Abdikayumova N.K, Rajabov N.O. «Ipakchilik va tutchilik» darslik 2018 7. Abdrimova.G Oripov.O “Tutchiliq”(Oqiw qollanba). Nukus 2022 y.

Iqtiboslar dinamikasi

Bu ilmiy ishga ReLibrary’da chop etilgan ilmiy ishlarda hali iqtibos topilmadi.

ReLibraryTekshirilgan Metodologiya

Adabiyotlar7 ta adabiyot

  1. AxmedovN, MurodovS. - «Ipakchilik asoslari» - T. «Oqituvchi» 1998. Darslik
  2. Axmedov N., Murodov S -"Ipak qurti ekologiyasi va boqish agrotexnikasi". -T." " 2004.Oquv qollanma
  3. Mirzayeva Y.Y “Tutchilik”(Uslubiy qo‘llanma). TashDAU “Tahririyat-nas’hriyot”. Toshkent 2022 y.
  4. Abduraxmanov A.Rojdestvenskiy-“ Ipak qurti uruǵchiligi va naslchiligi". T.:1991.Darslik.
  5. Abdrimova G, Mirzayeva Yo. Tut ipak qurti biologiyasi -T 2024
  6. Bekkamov Ch.I, Daniyarov U.T, Abdikayumova N.K, Rajabov N.O. «Ipakchilik va tutchilik» darslik 2018
  7. Abdrimova.G Oripov.O “Tutchiliq”(Oqiw qollanba). Nukus 2022 y.

Metama’lumot

Identifikator
REL-C-012232
Nashr sanasi
2026-06-02
Til
o‘zbek
Konferensiyalar
Global ekologik muammolar, cho‘llanish va oziq-ovqat xavfsizligi
Jild
1
Son
4
DOI
10.66073/refocus-conf/qaxai/1060
Nashriyot
LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
Sahifa
212–213
Litsenziya
Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
Ko‘rishlar
12026-10-28 dan beri o‘lchanmoqda
Metadata manbasi
Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus
Oxirgi yangilanish
2026-08-06