Asosiy mazmunga o‘tish
ReLibrary
UZ
Kirish
Konferensiya maqolasiOchiq kirish

BAMİYA (ABELMOSCHUS ESCULENTUS) ÓSİMLİGİNİŃ EKOLOGİYALIQ QÁSİYETLERİ HÁM AWIL XOJLİGİNDAǴI ÁHMİYETİ

Jadıra BólegenovaQaraqalpaqstan awıl xojaliġi hàm agrotexnologiyalar institutı 3 kurs ekologiya tálim baģdarı studenti2026

KonferensiyalarGlobal ekologik muammolar, cho‘llanish va oziq-ovqat xavfsizligiJild 1Son 4Sahifa 94–95

Annotatsiya

Maqalada bamiya ósimliginiń biologiyalıq hám ekologiyalıq ózgeshelikleri, onıń ıssı hám qurǵaq klimat shárayatına beyimlesiwi hám medicinalıq áhmiyeti talqılanadı. Sonday-aq, bamiyanıń azıq-awqat qáwipsizligin támiyinlewdegi roli hám sanaat tarawında qollanılıw imkaniyatları boyınsha maǵlıwmatlar keltirilgen.

Boshqa tillarda

ruschaBAMİYA (ABELMOSCHUS ESCULENTUS) растения экологический свойства HÁM AWIL XOJLİGİNDAǴI значение

В статье рассматриваются биологические и экологические особенности бамии (Abelmoschus esculentus), её приспособленность к жаркому и засушливому климату и лечебное значение, а также роль растения в обеспечении продовольственной безопасности и возможности его применения в промышленности. Показано, что растение сохраняет активный фотосинтез при температуре +35–40 °C, а глубоко проникающая корневая система позволяет эффективно использовать влагу нижних слоёв почвы, что делает эту культуру перспективной для регионов с дефицитом воды. Отмечены фитомелиоративные свойства бамии и её способность поглощать из почвы тяжёлые металлы и токсичные вещества, а также воздействие содержащихся в плодах слизистых веществ, флавоноидов и витаминов на желудочно-кишечный тракт, иммунитет и уровень сахара в крови. Приведены данные о волокне из стеблей для бумажной и текстильной промышленности и о содержании 15–20% масла в семенах как сырья для биодизеля.

inglizchaBAMİYA (ABELMOSCHUS ESCULENTUS) plant ecological properties HÁM AWIL XOJLİGİNDAǴI importance

The article discusses the biological and ecological features of okra (Abelmoschus esculentus), its adaptation to hot and arid climatic conditions and its medicinal importance, as well as its role in ensuring food security and its possible industrial applications. It is shown that the plant maintains active photosynthesis even at +35–40 °C, while its deep root system allows the effective use of moisture from the lower soil layers, which makes the crop promising for water-scarce regions. The phytomeliorative properties of okra and its ability to absorb heavy metals and toxic substances from the soil are considered, as well as the effect of the mucilage, flavonoids and vitamins of its fruits on the digestive tract, on immunity and on the blood sugar level. Data are given on the fibre obtained from its stems for the paper and textile industries and on the 15–20% oil content of its seeds as a raw material for biodiesel.

Kalit so‘zlar

  • bamiya
  • ekologiya
  • introduksiya
  • fitomelioratsiya
  • shilimshiq moddalar
  • antioksidantlar
  • qishloq xo‘jaligida issiqqa va qurg‘oqchilikka chidamlilik

To‘liq matn

Litsenziya: CC BY 4.0litsenziya matni

Matn PDF’dan ajratilgan va qayta formatlangan; asl nusxadan farq qilishi mumkin.

BAMİYA (ABELMOSCHUS ESCULENTUS) ÓSİMLİGİNİŃ EKOLOGİYALIQ QÁSİYETLERİ HÁM AWIL XOJLİGİNDAǴI ÁHMİYETİ DOI: https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/QAXAI/1026 Bólegenova Jadıra Qaraqalpaqstan awıl xojaliġi hàm agrotexnologiyalar institutı 3 kurs ekologiya tálim baģdarı studenti ANNOTACIYA Maqalada bamiya ósimliginiń biologiyalıq hám ekologiyalıq ózgeshelikleri, onıń ıssı hám qurǵaq klimat shárayatına beyimlesiwi hám medicinalıq áhmiyeti talqılanadı. Sonday-aq, bamiyanıń azıq-awqat qáwipsizligin támiyinlewdegi roli hám sanaat tarawında qollanılıw imkaniyatları boyınsha maǵlıwmatlar keltirilgen. Tiykarǵı sózler: Bamiya, ekologiya, introdukciya, fitomelioraciya, shırtıq zatlar, antioksidantlar, azıq-awqat qáwipsizligi.

Házirgi global klimat ózgerisleri hám suw resurslarınıń jetispewshiligi sharayatında, awıl xojalıǵına ıssıǵa hám qurǵaqshılıqqa shıdamlı, ekologiyalıq jaqtan turaqlı jańa egin túrlerin kiritiw (introdukciya qılıw) áhmiyetli máselelerdiń biri bolıp esaplanadı. Usınday ósimliklerdiń biri — bamiya (Abelmoschus esculentus) bolıp, ol óziniń kóp qırlı paydalı qásiyetleri menen ajıralıp turadı. Bamiyanıń ekologiyalıq qásiyetleri onıń joqarı temperaturaǵa turaqlılıǵı menen belgilenedi. Izertlewler kórsetkenindey, bamiya +35-40°C temperaturada da aktiv fotosintez procesin dawam ettiredi. Onıń tereńge jayılatuǵın tamır sisteması topıraqtıń tómengi qatlamlarındaǵı ıǵallıqtan nátiyjeli paydalanıw imkaniyatın beredi. Bul bolsa suw tanshıqlıǵı seziletuǵın aymaqlarda bul eginniń perspektivalı ekenligin kórsetedi.

1-Suwret Bamiya, Gambo (Hibiscus esculentus L.) Bamiya tek hasıl beriwshi ósimlik emes, topıraq sapasın jaqsılawshı (fitomeliorant) retinde de áhmiyetli: Bamiya topıraqtaǵı awır metallardı hám toksik zatlardı sińiriw qásiyetine iye (fitoremediaciya), bul onı ekologiyalıq buzılǵan jerlerde egiwge imkaniyat beredi.Onıń tamırınan bólinip shıǵatuǵın biologiyalıq aktiv zatlar topıraqtaǵı zıyanlı mikroorganizmlerdıń rawajlanıwın toqtatadı.Bamiyanıń ximiyalıq quramı onıń medicinalıq áhmiyetin belgileydi. Miywesiniń

quramındaǵı shırtıq (muci) zatlar asqazan-ishek traktı keselliklerin emlewde unamlı tásir kórsetedi. Sonday-aq, onıń quramındaǵı flavonoidler hám vitaminler kompleksi organizmniń immunlıq sistemasın bekkemlewge járdem beredi. Diabetti aldın alıwǵa járdem beredi. Izertlewler sonı kórsetdi, bamiya qan qumshekerine turaqlılastırıwshı tásirinen tısqarı, qan daǵı qant muǵdarın pasaytedi, bul diabetti aldın alıw ushın múmkinshilik bolıwı múmkin. Astma ushın tábiyiy sheshim. Bamiya urıwı untaqǵa aylantırılıp pal hám zeytun mayı menen aralastırıladı. Bul qamırǵa uqsas qospa bronxit hám astmani aldın alıwda nátiyjeli bolıp tabıladı. Bamiya palız eginlerii ishindegi mayda urıwlar bamiya urıwı dep ataladı. Allergiyaga beyim insanlar, sozılmalı keselliklerge shalınǵanlar, hár kúni úzliksiz dári-dármanlardı qabıl etetuǵınlar hám hámledar áyeller shıpaker menen máslahátlashgan halda bamiya urıwınan paydalanıwları kerek. Sanaat hám Ekologiya: Bamiya tek azıq-avqat emes, ekologiyalıq taza sanaat shiyki zatı da esaplanadı. Onıń sabaqlarınan alınatuǵın talshıqlar qaǵaz hám tekstil sanaatında qollanılıwı múmkin. Bul bolsa tereklerdi kesiwdi azaytıwǵa hám ekologiyalıq teń salmaqlılıqtı saqlawǵa xızmet etedi. Bamiya tuqımında 15-20% átrapında may bar. Bul maydan biodizel janar-mayın alıw boyınsha dúnnyada ilimiy tájiriybeler alıp barılmaqta.Onıń quramındaǵı shırtıq zatlar (mucilage) awıl xojalıǵı dárı-dármanların qaptawda (kapsulalawda) hám ekologiyalıq taza elim (kley) islep shıǵarıwda isletiledi.

2-Suwret Bamiya, Gambo (Hibiscus esculentus L.) ónip shıǵıwı Juwmaqlaw: Bamiya ósimligin jergilikli sharayatta keńnen egiw hám onı qayta islewdi jolǵa qoyıw, ekonomikalıq payda keltiriw menen birge, ekologiyalıq turaqlılıqtı támiyinlewde de zárúr hadamlardan biri bolıp tabıladı. Onıń turaqlılıq qásiyetleri keleshekte "shólge shıdamlı awıl xojalıǵı" modelin jaratıwda tiykarǵı orın tutadı.Bamiya ósimliginiń Aral boyı regionı sıyaqlı ekstremal ekologiyalıq sharayatlarda introdukciya qılınıwı — hám ekonomikalıq tabıs, hám ekologiyalıq turaqlılıqqa erisiwdiń eń nátiyjeli jollarınan biri esaplanadı."

Iqtiboslar dinamikasi

Bu ilmiy ishga ReLibrary’da chop etilgan ilmiy ishlarda hali iqtibos topilmadi.

ReLibraryTekshirilgan Metodologiya

Adabiyotlar4 ta adabiyot

  1. B.Yo.Тuxtaev, Т.Х.Махkamov, А.А.Тulaganov, А.I. Mamatkarimov. Dárilik hám ozuqobop ósimliklar plantatsiyalarini tashkil etish hám xom ashiyosini tayorlash bóisha Iyóriqnoma Тoshkent – 2015. 12-14b.
  2. Eshmuratov R.A., Ajiev A.B. Qoraqalpoǵiston Dárilik ósimliklari Toshkent «Tafakkur avlodi» 2020. 15-35b.
  3. Э.Т.Бердиев, Э.Т.Ахмедов Табиий доривор усимликлар Тошкент- 2018.
  4. С.Т.Акромов «Усимликлар дунёси ва алкалоидлар» Узбекистон фанлар академиясининг нашриёти Тошкент-1961. 5-10b, 25-35b, 40-55b.

Metama’lumot

Identifikator
REL-C-012199
Nashr sanasi
2026-06-02
Til
o‘zbek
Konferensiyalar
Global ekologik muammolar, cho‘llanish va oziq-ovqat xavfsizligi
Jild
1
Son
4
DOI
10.66073/refocus-conf/qaxai/1026
Nashriyot
LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
Sahifa
94–95
Litsenziya
Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
Ko‘rishlar
12026-10-28 dan beri o‘lchanmoqda
Metadata manbasi
Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus
Oxirgi yangilanish
2026-08-06