QOVUN URUG‘LARIGA VA O‘SIMLIKLARIGA KOMPLEKS PREPARATLAR QO‘LLAShNING HOSILDORLIKKA TASIRI
Abdimajitovna Akhmedova Munisaq.x.f.f.d., laboratoriya mudiri, Sabzavot, poliz ekinlari va kartoshkachilik ilmiy-tadqiqot instituti2026
KonferensiyalarGlobal ekologik muammolar, cho‘llanish va oziq-ovqat xavfsizligiJild 1Son 4Sahifa 19–21
Annotatsiya
Mazkur tadqiqotda qovunning “Kichkintoy” navi urug‘lariga nanokremniy, o‘simliklariga MnO₂ va Fe₂O₃ preparatlarini kompleks qo‘llashning fenologik rivojlanishi, biometrik ko‘rsatkichlari hamda hosildorlikka tasiri o‘rganildi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, preparatlar qo‘llanilgan variantlarda urug‘larning unib chiqishi tezlashib, onalik gullarining erta ochilishi va mevalarning oldin pishishi kuzatildi. Shuningdek, asosiy poya uzunligi, yon shoxlar soni, barglar soni hamda o‘rtacha meva vazni oshganligi aniqlandi. Eng yuqori natija Nanokremniy + Fe₂O₃ variantida qayd etilib, o‘rtacha hosildorlik 21,1 t/ga ni tashkil qildi.
Boshqa tillarda
ruschaВЛИЯНИЕ ПРИМЕНЕНИЯ КОМПЛЕКСНЫХ ПРЕПАРАТОВ НА СЕМЕНА И РАСТЕНИЯ ДЫНИ НА УРОЖАЙНОСТЬ
В данном исследовании изучено влияние комплексного применения нанокремния для семян и препаратов MnO₂ и Fe₂O₃ для растений дыни сорта «Кичкинтой» на фенологическое развитие, биометрические показатели и урожайность. Согласно результатам исследования, в вариантах с применением препаратов наблюдались ускорение прорастания семян, более раннее раскрытие женских цветков и более раннее созревание плодов. Также установлено увеличение длины главного стебля, количества боковых побегов, числа листьев и средней массы плода. Наивысший результат зафиксирован в варианте Нанокремний + Fe₂O₃, где средняя урожайность составила 21,1 т/га.
inglizchaTHE EFFECT OF APPLYING COMPLEX PREPARATIONS TO MELON SEEDS AND PLANTS ON YIELD
This study examined the effect of the combined application of nanosilicon to the seeds and of MnO₂ and Fe₂O₃ preparations to the plants of the “Kichkintoy” melon variety on phenological development, biometric indicators and yield. According to the results of the study, in the variants where the preparations were applied, seed germination was accelerated, and earlier opening of the pistillate flowers and earlier ripening of the fruits were observed. It was also established that the length of the main stem, the number of lateral shoots, the number of leaves and the average fruit weight increased. The highest result was recorded in the Nanosilicon + Fe₂O₃ variant, where the average yield amounted to 21.1 t/ha.
Kalit so‘zlar
- qovun
- nanokremniy
- temir oksidi (Fe₂O₃)
- marganets dioksidi (MnO₂)
- fenologiya
- biometriya
- hosildorlik
To‘liq matn
Litsenziya: CC BY 4.0litsenziya matni
Matn PDF’dan ajratilgan va qayta formatlangan; asl nusxadan farq qilishi mumkin.
УЎТ: 635.611:631.559 ҚОВУН УРУҒЛАРИГА ВА ЎСИМЛИКЛАРИГА КОМПЛЕКС ПРЕПАРАТЛАР ҚЎЛЛАШНИНГ ҲОСИЛДОРЛИККА ТАЪСИРИ DOI: https://doi.org/10.66073/ReFocus-Conf/QAXAI/1004 Ахмедова Муниса Абдимажитовна қ.х.ф.ф.д., лаборатория мудири, Сабзавот, полиз экинлари ва картошкачилик илмий-тадқиқот институти E-mail: zash.ras2018@mail.ru АННОТАЦИЯ Мазкур тадқиқотда қовуннинг “Кичкинтой” нави уруғларига нанокремний, ўсимликларига MnO₂ ва Fe₂O₃ препаратларини комплекс қўллашнинг фенологик ривожланиши, биометрик кўрсаткичлари ҳамда ҳосилдорликка таъсири ўрганилди. Тадқиқот натижаларига кўра, препаратлар қўлланилган вариантларда уруғларнинг униб чиқиши тезлашиб, оналик гулларининг эрта очилиши ва меваларнинг олдин пишиши кузатилди. Шунингдек, асосий поя узунлиги, ён шохлар сони, барглар сони ҳамда ўртача мева вазни ошганлиги аниқланди. Энг юқори натижа Нанокремний + Fe₂O₃ вариантида қайд этилиб, ўртача ҳосилдорлик 21,1 т/га ни ташкил қилди. Калит сўзлар: қовун, нанокремний, темир оксиди (Fe₂O₃), марганец диоксиди (MnO₂), фенология, биометрия, ҳосилдорлик.
КИРИШ Дунёда қовун етиштириш муҳим полизчилик тармоқларидан бири ҳисобланиб, сўнгги йилларда ушбу экинга бўлган талаб йил сайин ортиб бормоқда. FAO маълумотларига кўра, 2024 йилда дунёда полиз экинлари 4,1 млн. гектар майдонда етиштирилиб, ялпи ҳосил 133,5 млн. тоннани ташкил этган. Қовун маҳсулотини етиштирувчи асосий давлатлар қаторига Хитой, Туркия, Ҳиндистон, Эрон, Бразилия, АҚШ ва Испания киради. Ўзбекистонда 2024 йилда полиз маҳсулотлари етиштириш ҳажми 2,6 млн. тоннани ташкил этиб, 2023 йилга нисбатан 3,2 % ўсиш қайд этилган. Шунингдек, республикадан жаҳон бозорига 164,2 минг тонна қовун ва тарвуз маҳсулотлари экспорт қилиниб, экспорт ҳажми 74,7 млн. АҚШ долларини ташкил этган [1; 2.] Бугунги кунда қовун етиштиришда экологик хавфсиз ва ресурс тежамкор агротехнологияларни ишлаб чиқиш муҳим аҳамият касб этмоқда. Айниқса, уруғларга экиш олдидан биологик ва нанопрепаратлар билан ишлов бериш, ўсув даврида микро ва нанозаррачаларни қўллаш орқали ўсимликларнинг касалликларга чидамлилигини ошириш ҳамда юқори ва сифатли ҳосил олиш имконияти кенгаймоқда. Сўнгги йилларда нанотехнологияларни қишлоқ хўжалигида қўллаш бўйича олиб борилган тадқиқотлар нанокремний ва темир оксиди каби препаратларнинг ўсимликларда фотосинтез жараёнини фаоллаштириши, ўсиш ва ривожланишни жадаллаштириши ҳамда ноқулай иқлим омилларига чидамлилигини оширишини кўрсатмоқда [3.]. Шу жиҳатдан қовун етиштиришда нанопрепаратларини комплекс қўллашнинг самарадорлигини ўрганиш долзарб илмий-амалий аҳамиятга эга ҳисобланади. MATERIALLAR VA METODLAR Тадқиқотлар 2022–2023 йилларда Сабзавот, полиз экинлари ва картошкачилик илмийтадқиқот институтининг тажриба майдонида олиб борилди. Тажрибалар қовуннинг
“Кичкинтой” навида ўтказилди. Тадқиқотларда уруғларга экиш олдидан ҳамда ўсимликларнинг ўсув даврида турли препаратларнинг фенологик ривожланиш, биометрик кўрсаткичлар ва ҳосилдорликка таъсири ўрганилди. Тажриба қуйидаги вариантларда олиб борилди: 1. назорат-1 (уруғларни сувда ивитиш); 2. назорат-2 (уруғларга Нанокремний 0,1 г/л билан ишлов бериш ва ўсимликларга сув пуркаш); 3. Нанокремний 0,1 г/л + БИО ўғит 1 г/л (уруғларга Нанокремний 0,1 г/л билан ишлов бериш ва ўсимликларга икки марта БИО ўғит билан баргдан озиқлантириш); 4. Нанокремний 0,1 г/л + MnO₂ 1 г/л; (уруғларга Нанокремний 0,1 г/л билан ишлов бериш ва ўсимликларга икки марта MnO₂ 1 г/л билан баргдан озиқлантириш); 5. Нанокремний 0,1 г/л + Fe₂O₃ 1 г/л (уруғларга Нанокремний 0,1 г/л билан ишлов бериш ва ўсимликларга икки марта Fe₂O₃ 1 г/л билан баргдан озиқлантириш). Ўсимликларда фенологик кузатувлар олиб борилиб, уруғларнинг униб чиқиши, оналик гулларининг очилиши ва биринчи мева пишиши муддатлари аниқланди. Биометрик ўлчовлар асосий поя узунлиги, ён шохлар сони ва узунлиги, барглар сони ҳамда мева вазни бўйича баҳоланди. Ҳосилдорлик кўрсаткичлари ҳар бир вариант бўйича ҳисоблаб чиқилди. Тажрибалар ва биометрик ўлчовлар Б.Ж. Азимов ва Б.Б. Азимовнинг “Сабзавотчилик, полизчилик ва картошкачиликда тажрибалар ўтказиш услублари” (2002) методикаси асосида амалга оширилди [4]. NATIJALAR VA MUHOKAMA Жадвал маълумотларига кўра, қовуннинг “Кичкинтой” нави уруғлари ва ўсимликларига турли препаратларни қўллаш ўсимликларнинг фенологик ривожланиши, биометрик кўрсаткичлари ва ҳосилдорлигига ижобий таъсир кўрсатди. Назорат-1 вариантида уруғларнинг униб чиқиши 11 кунда, майсалашдан оналик гулларининг очилиши 52 кунда, майсалашдан биринчи мева етилиши 90 кунда кузатилган. Асосий поя узунлиги 116,0 см, ён шохлар сони 3,2 дона, ён шохлар узунлиги 289,9 см, барглар сони 96 дона, ўртача мева вазни 0,7 кг ва ҳосилдорлик 17,4 т/га ни ташкил этган. Назорат-2 вариантида назорат-1 га нисбатан ўсимликларнинг ривожланиши бироз жадаллашган. Уруғлар тўлиқ униб чиқиши 9 кунда, биринчи мева етилиши 87 кунда қайд этилган. Ҳосилдорлик 18,6 т/га бўлиб, назорат-1 га нисбатан 1,2 т/га юқори, яъни 106,9 % ни ташкил этган. Нанокремний 0,1 г/л + БИО ўғит 1 г/л вариантида назоратларга нисбатан ўсиш кўрсаткичлари сезиларли яхшиланган. Асосий поя узунлиги 140,4 см, ён шохлар сони 3,8 дона, ён шохлар узунлиги 447,6 см, барглар сони 148 донага етган. Ҳосилдорлик 19,0 т/га бўлиб, назорат-1 га нисбатан 1,6 т/га, назорат-2 га нисбатан 0,4 т/га юқори бўлган. Нанокремний 0,1 г/л + MnO₂ 1 г/л вариантида биринчи мева етилиши 84 кунда кузатилиб, назорат-1 га нисбатан 6 кун, назорат-2 га нисбатан 3 кун эрта бўлган. Барглар сони 156 донага, ўртача мева вазни 1,1 кг га етган. Ҳосилдорлик 20,4 т/га ни ташкил этиб, назорат-1 га нисбатан 3,0 т/га, назорат-2 га нисбатан 1,8 т/га юқори натижа берган. Энг юқори натижа нанокремний 0,1 г/л + Fe₂O₃ 1 г/л вариантида қайд этилган. 1-жадвал. Кичкинтой нави уруғларига ва ўсимликларига турли препаратлар қўллашнинг ўсимликларнинг фенологик, биометрик ва ҳосилдорлик кўрсаткичларига таъсири (2022-2023 йй.) Экишд Майсалаш Майсала Ён Ўрта ан то ‒ Оналик Асосий Ён Баргл Ўрта Назорат ш ‒ 1-чи шохл ча Вариантл уруғла гулларини поя шохлар ар ча га мева ар мева ар р униб нг узунлиг узунлиг сони, ҳосил нисбата етилиш сони, вазни чиқиш очилиши, и, см и, см дона , т/га н% и, кун дона , кг и, кун кун Назорат-1 11 52 90 116,0 3,2 289,9 96 0,7 17,4 - Назорат-2 9 50 87 120,7 3,3 319,2 108 0,8 18,6 106,9
Экишд Майсалаш Майсала Ён Ўрта ан то ‒ Оналик Асосий Ён Баргл Ўрта Назорат ш ‒ 1-чи шохл ча Вариантл уруғла гулларини поя шохлар ар ча га мева ар мева ар р униб нг узунлиг узунлиг сони, ҳосил нисбата етилиш сони, вазни чиқиш очилиши, и, см и, см дона , т/га н% и, кун дона , кг и, кун кун Нанокремн ий 0,1 г/л + 9 49 86 140,4 3,8 447,6 148 1,2 19,0 109,1 БИО ўғит - 1 г/л Нанокремн ий 0,1 г/л + 9 48 84 135,0 3,7 420,4 156 1,1 20,4 117,2 МnO2 - 1 г/л Нанокремн ий 0,1 г/л + 9 46 82 139,1 3,6 424,4 166 1,2 21,1 121,2 Fe2O3- 1 г/л Ушбу вариантда биринчи мева етилиши 82 кунда кузатилиб, назорат-1 га нисбатан 8 кун, назорат-2 га нисбатан 5 кун эрта бўлган. Асосий поя узунлиги 139,1 см, ён шохлар узунлиги 424,4 см, барглар сони 166 дона, ўртача мева вазни 1,2 кг ва ҳосилдорлик 21,1 т/га ни ташкил этган. Бу назорат-1 га нисбатан 3,7 т/га, назорат-2 га нисбатан 2,5 т/га юқори бўлиб, назоратга нисбатан 121,2 % самарадорликни таъминлаган. XULOSA Тадқиқот натижалари қовун етиштиришда нанокремний ва темир оксидини (Fe₂O₃) комплекс қўллаш ўсимликларнинг эрта ривожланиши, вегетатив ўсиши ҳамда ҳосилдорлигини оширишда юқори самарадорликка эга эканлигини аниқланди.
Iqtiboslar dinamikasi
ReLibraryTekshirilgan Metodologiya
Adabiyotlar4 ta adabiyot
- http://www.fao.org/faostat/foodsccurity
- Хакимов Р.А. Ўзбекистонда қовун селекцияси / Монография. Тошкент. – 2024. 3-6 ‒ Б.
- Brennan B. Nanobiotechnology in Agriculture // Journal. Menlo Park, CA: Strategic Business Insights. USA. – 2012. ‒ P. 119.
- Азимов Б.Ж., Азимов Б.Б. Сабзавотчилик, полизчилик ва картошкачиликда тажрибалар ўтказиш методикаси. Тошкент. – 2002. 23-24 ‒ Б.
Metama’lumot
- Identifikator
- REL-C-012177
- Nashr sanasi
- 2026-06-02
- Til
- o‘zbek
- Konferensiyalar
- Global ekologik muammolar, cho‘llanish va oziq-ovqat xavfsizligi
- Jild
- 1
- Son
- 4
- DOI
- 10.66073/refocus-conf/qaxai/1004
- Nashriyot
- LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
- Sahifa
- 19–21
- Litsenziya
- Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
- Ko‘rishlar
- 22026-10-09 dan beri o‘lchanmoqda
- Metadata manbasi
- Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus
- Oxirgi yangilanish
- 2026-08-06