Asosiy mazmunga o‘tish
ReLibrary
UZ
Kirish
Konferensiya maqolasiOchiq kirish

PORTRET ISHLASH VA UNING TEXNIKALARINI SODDALASHTIRILGAN HOLDA ISHLASH

Komoldinov Sirojiddin Jomoldin o‘g‘li, Odilova Moxigul Xakimxo‘ja qiziNamangan davlat pedagogika instituti https://ror.org/037z3rx482026

KonferensiyalarART PEDAGOGIKANING ZAMONAVIY PARADIGMALARI, RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari to‘plamiJild 1Son 2Sahifa 178–182

Annotatsiya

Ushbu maqolada portret va uning turlari, portret ishlash texnikalari haqida so‘z yuritiladi. Zamonaviy rassomlar yoki o‘rganuvchilar uchun portretning dastlabki texnikalarini kreativ yondashuv asosida soddalashtirish haqida ma‘lumot beradi. Portret ishlashning tarixdagi ahamiyati haqida ma‘lumot berildi.

Boshqa tillarda

ruschaРАБОТА НАД ПОРТРЕТОМ И УПРОЩЕННОЕ ОСВОЕНИЕ ЕГО ТЕХНИК

В данной статье рассматриваются портрет и его виды, а также техники работы над портретом. Приводятся сведения об упрощении начальных техник портрета на основе креативного подхода для современных художников и обучающихся. Представлена информация об историческом значении портретного искусства.

inglizchaWORKING ON PORTRAITS AND SIMPLIFIED APPLICATION OF PORTRAIT TECHNIQUES

This article discusses the portrait and its types, as well as the techniques of executing a portrait. It provides information on simplifying the initial techniques of portraiture on the basis of a creative approach for contemporary artists and learners. Information is also given on the significance of portraiture throughout history.

Kalit so‘zlar

  • ta‘lim
  • san‘at
  • metodika
  • pedagogik yondashuv
  • ijodiy rivojlanish
  • estetik tafakkur

To‘liq matn

Litsenziya: CC BY 4.0litsenziya matni

Matn PDF’dan ajratilgan va qayta formatlangan; asl nusxadan farq qilishi mumkin.

PORTRET ISHLASH VA UNING TEXNIKALARINI SODDALASHTIRILGAN HOLDA ISHLASH

Komoldinov Sirojiddin Jomoldin o‘g‘li Odilova Moxigul Xakimxo‘ja qizi Namangan davlat pedagogika instituti Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi yo‘nalishi 3- bosqich talabasi

Annotatsiya: Ushbu maqolada portret va uning turlari, portret ishlash texnikalari haqida soʻz yuritiladi. Zamonaviy rassomlar yoki oʻrganuvchilar uchun portretning dastlabki texnikalarini kreativ yondashuv asosida soddalashtirish haqida maʼlumot beradi. Portret ishlashning tarixdagi ahamiyati haqida maʼlumot berildi.

Kalit soʻzlar: portret, kompozitsiya, ranglar, koʻnikma, malaka, sanʼat, asarlar.

Dunyo goʻzalliklari ranglar bilan namoyon boʻladi. Tabiat, uning jonli va jonsiz qismlarini ranglar orqali ifodalash rassomning mahorati, dunyoqarashi yoki qaysidir maʼnoda psixologik holatiga bogʻliqdir. Shu oʻrinda oʻzbek rangtasvir ustalaridan Abdulxaq Abdullayev asarlari oʻz davri hamda bugungi kun uchun ham ahamiyatli hisoblanadi. Abdulxaq Abdullayev asarlari mahorat bilan tasvirlangan va bizga rang tanlash, kompaniya qilish kabi bir qator murakkab jarayonlarni ishlashimizga namuna boʻlib xizmat qiladi. Bizga maʼlumki tasviriy sanʼat janrlari orasida portret janri aniq matematik xissob - kitobni talab qiladi. Agarda guruhli portret ishlasak bu jarayon yanada murakkablashadi. Tarixga nazar solsak portret faqatgina zodagon yoki boy insonlar uchungina ishlangan, agarda shoxlarning portreti kulganday oʻxshatib ishlamasa xattoki rassomni qatil etish kabi xolatlar ham kuzatilgan. Bu esa portret ishlashning qay darajada murakkab jarayon ekanligidan darak beradi. Mahorat maktabi sifatida portretchi rassomlarimiz ijod namunalarini sinchiklab kuzatish orqali oʻzimiz izlagan savollarga javob topishimiz mumkin. Masalan Abdulxaq Abdullayev asarlari "Oybek", "Jiyan Shaxlo" yoki "Komil Yashin" kabi asarlarni kuzatish yoki koʻchirma sifatida ishlash oʻrganuchi uchun portret ishlashda rang qoʻyish, perispektiva, kompozitsiya kabi jarayonlar koʻnikmasini yanada mahoratini kuchaytiradi. Bu albatta tasviriy sanʼat bilan shugʻullangan va qoʻli kelib qolgan oʻrganuvchilar uchundir. Lekin dastlabki oʻrganuvchilar uchun yoki boshlangʻich sinf oʻquvchilari uchun portret ishlashni oʻrgatishda dastlab multik qaxramonlarini suratlarini chizdirish yaxshi natija beradi. Asta - sekinlik bilan jarayonni murakkablashtirish ular uchun ham qiziqarli boʻldi albatta. Chunki multik qaxramon suratlari sodda va yorugʻsoyalar ham juda oson ishlanadi. Aslida oʻrta sinf oʻquvchilari juda koʻp xollarda multik qaxramon rasimlarini chizib turli estalik daftarlar va sovgʻalarni bezatadilar bu ham ularning yoshiga va psixologik holatiga bogʻliq jarayon. Portret ishlashda ham shunday jarayon yaʼni inson koʻzi qoshlari muhimdir. Chunki inson hissiyotlari koʻz mikikasiga kuchli namoyon boʻladi. Portret harakterini ochish, taʼsirchanligini kuchaytirish koʻzlarni rangini toʻgʻri tanlash va biologik joylashishini aniq tasvirlash bilan amalga oshiriladi.

Odam yuz qisimlarini toʻgʻri joylashtirishda proporsiya olish yoki yuzni nisbatini toʻgʻri boʻlish kerak. Inson yuzi uning irqlariga qarab turli shakllarda boʻladi yaʼni yevrapoid odamlar koʻp xollarda choʻzinchoq yuzli va och rangli boʻlishadi. Mongaloid insonlar yuzlari yumaloqsimon va "bugʻdoyrang" boʻladilar, negroidlar esa birmuncha toʻqroq boʻlishlari ham bizga maʼlum. Odamlar irqlari toʻrt xil lekin har bir inson oʻziga xos va betakror Olloh moʻjizasidir. Portret ishlashda individual yondoshish eng muhim jarayon. Baʼzi yozilmagan qonunlar oʻzgarmasada ( masalan: yuzni teng uch boʻlakga boʻlib ishlash) lekin uning qismlari ( koʻz, qosh, lablar, burun) betakror boʻladi.

Inson yuzining betakror boʻlishi biologik qonunlar bilan belgilab qoʻyilgan.

Portret chizishni boshlash bor oz mashaqqatli lekin koʻplab mahoratli rassomlar juda koʻp nabroska qilish orqali yuksak darajalarga erishishgan va faqat koʻp mashq qilishni maslahat beradilar.

Portretning koʻplab turlari bor yaʼni inson yuzini hajviy (kulguli) tasvirlash, kubizmda tasvirlash, pop art uslubida tasvirlash lekin bugungi kunda koʻcha sanatida inson yuzini multik qaxramon koʻrinishida ishlash ayniqsa Yevropada juda urfga kirgan. Shu uslubda rasim ishlash ijtimoiy tarmoqlarda ham keng yoyildi, lekin realistiklikdan qochmagan holda.

Portretga rang berishda qalam orqali ishlash koʻp vaqt talab qiladi, akvarel bilan ishlashda ham uni qurishi yoki blikning yoʻqolib ketishi kabi noqulayliklar kelib chiqadi yani oʻquvchilar uchun shunday murakkab jarayonlarni bajarishda turli ish qurollari va ularni ishlash usullarini oʻrgatish muhim hisoblanadi. Hattoki toʻgʻri qogʻoz tanlash ham muhim hisoblanadi.

Bugungi kun ijtimoiy tarmoqlarda mashhur insonlar portretini ishlash vidyolari juda mashhur va ularda bir vaqtning oʻzida ( akvarel, rangli qalam, guash va yaltiroq rangdagi) turli tipdagi boʻyoqlardan foydalanish urfga kirgan va kontentni yanada qiziqarli qiladi. Aslida turli tipdagi boʻyoqlardan bir vaqtning oʻzida foydalanish bu juda zavqli jarayon va mahorat talab qilish bilan bir qatorda qulaylik ham beradi.

Shuning uchun oʻquvchilarga boʻyoqlarni ishlatishda turli usullar oʻrgatish kreativlikni oshiradi, natijaga erishish yoʻlini qisqartiradi.

Oʻquvchiga tasvir ishlash va yoki portret chizishda rangni joylashtirish va realistik asar yaratishga yordam beradigan yana bir zamonaviy vosita raqamli boʻyashdir. Raqamli boʻyashda akril boʻyoq turli ranglarda tayyor toʻplam ichida boʻladi. Akrilning qulayligi tez qotishi yoki bir rang boshqasini izsiz yopa olishidir, bu moyboʻyoqning xarakteriga yaqin xissoblanadi. Bundan tashqari toʻplamda ikki xil oʻlchamdagi kistlar, lak va ramkali xolst boʻladi. Xolatda tasvir ranglari ingichka chiziq bilan ajratilgan va raqamlangan boʻlishi, asta - sekin raqamlar asosida boʻyashdan tasvir hosil boʻlishi oʻquvchiga rasim chizish, rang koʻrish yoki ajratishida sezilarli darajada koʻnikma, malaka beradi. Bugungi davr qulayliklari maksimal darajada inson ilmi uchun ishlaydi bulardan foydalana olish izlanuvchanligimizga bogʻliqdir.

Tasviriy sanʼat bu tabiat va uning jonli, jonsiz qismlarini sevish, mehir berishdir.Tasviriy sanʼat inson yaralganda paydo boʻlgan va hali inson gapirishni bilmagan ibtidoiy davrida ham rasim chizgan bu esa tasvir ishlash juda qiziqarli va hissiyotlarni soʻzsiz koʻrsata oladigan ijtimoiy hodisa deb atashimiz mumkin. Hamma insonlar ham surat chiza olmasada suratlarni tomosha qilib zavqlanadilar bu esa har bir shaxs qalbining toʻrida ushbu goʻzal sanatga boʻlgan mehridan darak beradi. Shuning uchun boshlangʻich sinf oʻquvchilarining rasim chizish layoqatini qobiliyatga aylantirish va uni yuksak darajalarga koʻtarish ustozning fidokorligiga bogʻliqdir.

Iqtiboslar dinamikasi

Bu ilmiy ishga ReLibrary’da chop etilgan ilmiy ishlarda hali iqtibos topilmadi.

ReLibraryTekshirilgan Metodologiya

Adabiyotlar43 ta adabiyot

  1. Abdullaev N. National Portrait Art of Uzbekistan (Ўзбекистон Миллий портрет санъати). Toshkent: G. G‘ulom nashriyoti, 2011
  2. Talipov N. X. Important Factors in Creating Portrait Compositions for the Professional Training of Future Fine Arts Teachers. European International Journal of Pedagogics, No. 03 (2025)
  3. Baymetov B. B. Methods of Portraiture in the Process of Making Sketches and Drawings of the Human Face in Higher Pedagogical Education. International Journal of Psychosocial Rehabilitation, 24(5) (2020)
  4. Ro‘zixon Jalilova Representation of Human Face, Hands, Clothes in Painting and Pencil Drawing. Texas Journal of Philology, Culture and History, 18 (2023)
  5. Khomidkhonova A. The Portrait Genre In The Fine Arts Of Uzbekistan Is Part Of the Work of Abdulhaq Abdullayev. IJMRA, Vol. 04 Issue 11 (2021)
  6. O‘G‘Likomoldinov, S. J., & Abdirasilov, S. F. (2023). ON THE INTEGRITY OF ILLUSTRATION IN PAINTING LESSONS AND ITS RELATIONSHIP WITH COMPOSITION ACTIVITY. Экономика и социум, (3-2 (106)), 168-171.
  7. Komoldinov, S. J. O. (2026). The pedagogical significance of composition in pencil drawing lessons. European Journal of Economic Dynamics and Policy, 2(1), 21-24.
  8. Komoldinov, S. J. O. G. L., & Isaboyeva, M. I. Q. (2026). Manzara janrini o ‘rgatishda rangtasvir texnikalarining metodik qo ‘llanilishi. Science and Education, 7(2), 344-349.
  9. Jomoldin o’g’li, K. S. SCIENCE, RESEARCH AND DEVELOPMENT.
  10. Komoldinov, S. (2023, December). Qalamtasvir mashg’ulotlarida kompozitsiyaning ahamiyati. In INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE on the topic:“Priority areas for ensuring the continuity of fine art education: problems and solutions” (Vol. 1, No. 01).
  11. Rakhimov, K. (2023). The place of graphics in the fine arts. Solution of social problems in management and economy, 2(2), 5-8.
  12. Rakhimov, K. (2023). THE ROLE OF PORTRAIT ARTISTS IN FINE ARTS. Models and methods in modern science, 2(2), 13-19.
  13. Rakhimov, H. U. (2023). ANALYZING THE PROFESSIONAL QUALITIES OF FUTURE FINE ARTS TEACHERS BASED ON ART STUDIES. Экономика и социум, (1-1 (104)), 50-53.
  14. Pulatov, D. S., & Kh, R. U. (2019). On fine arts and its varieties. Вестник магистратуры, (4-4 (91)), 89-90.
  15. ogli Rakhimov, H. U. AJMR. AJMR.
  16. Oripov, B. B. (2025). Ideals of the third renaissance and their artistic expression in the fine art of Uzbekistan. Academic Journal of Science, Technology and Education, 1(8), 28-32.
  17. Oripov, B. B. (2025, December). INCREASING THE SCIENTIFIC COMPONENT OF THE ART OF POTTERY IN STUDENTS. In International Conference Platform (No. 6, pp. 134-137).
  18. Oripov, B. B. (2025). The connection of fine arts to biological science. Science and Education, 6(12), 621-626.
  19. BADIRJANOVICH, O. (2020). THE ROLE OF CERAMICS IN PROFESSIONAL TRAINING OF YOUNG PEOPLE IN THE MODERN EDUCATION SYSTEM. THE AMERICAN JOURNAL OF SOCIAL SCIENCE AND EDUCATION INNOVATIONS Учредители: The USA Journals, 2(9), 447-451.
  20. Oripov, B. (2025). O ‘QUVCHILARNING RUHIYATINI SHAKLLANTIRISHDA VA TARBIYALASHDA, XALQ AMALIY SAN’ATINING O ‘RNI. Universal xalqaro ilmiy jurnal, 2, 4-3.
  21. Oripov, B. N. (2008). Tasviriy sanʼat taʼlimida didaktika.
  22. Oripov, B. N. (2006). Fine art and its teaching methodology. Tashkent-2005." SCIENCE- INTELLIGENCE.
  23. Oripov, B. (2004). Jahon san'ati tarixi. 3 qismli.
  24. Oripov, B. (2004). San'at tarixidan qisqacha izohli lug'at.
  25. Yuldashev, J. (2024). BO ‘LAJAK TARIX O ‘QITUVCHILARINI TAYYORLASH JARAYONIGA AKSIOLOGIK YONDASHUVNI JORIY ETISHNING METODIK XUSUSIYATLARI. Farg'ona davlat universiteti, (5), 6-6.
  26. Yuldashev, J. (2024). BOʻLAJAK TARIX OʻQITUVCHILARIDA AKSIOLOGIK POZITSIYANI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI. " ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ АКМЕОЛОГИЯ" международный научно-методический журнал, 1(9).
  27. Yuldashev, J. BO ‘LAJAK TARIX O ‘QITUVCHILARINING AKSIOLOGIK POZITSIYASINI RIVOJLANTIRISH METODIKASI. DENE TÁRBIYASÍ HÁM SPORT, 251.
  28. Ogli, Y. J. A. The Content of the Introduction of the Development of the Axiological Approach in Future History Teachers. JournalNX, 10(10), 34-38.
  29. Yuldashev, J. (2024). DEVELOPING THE AXIOLOGICAL POSITION OF FUTURE HISTORY TEACHERS–AS AN IMPORTANT DIRECTION OF HISTORY EDUCATION. Академические исследования в современной науке, 3(50), 33-36.
  30. Abdurakhimovich, Y. J. (2024, December). THE MAIN CRITERIA FOR DEVELOPING A SYSTEM OF VALUES IN THE TRAINING OF FUTURE HISTORY TEACHERS. In International Conference on Economics, Finance, Banking and Management (pp. 201-205).
  31. Abdurakhimovich, Y. J. (2024, December). THE MAIN CRITERIA FOR DEVELOPING A SYSTEM OF VALUES IN THE TRAINING OF FUTURE HISTORY TEACHERS. In International Conference on Economics, Finance, Banking and Management (pp. 201-205).
  32. Yuldashev, J. (2024). DEVELOPING THE AXIOLOGICAL POSITION OF FUTURE HISTORY TEACHERS–AS AN IMPORTANT DIRECTION OF HISTORY EDUCATION. Академические исследования в современной науке, 3(50), 33-36.
  33. Ogli, Y. J. A. The Content of the Introduction of the Development of the Axiological Approach in Future History Teachers. JournalNX, 10(10), 34-38.
  34. Abdurakhimovich, Y. J. (2024, December). THE MAIN CRITERIA FOR DEVELOPING A SYSTEM OF VALUES IN THE TRAINING OF FUTURE HISTORY TEACHERS. In International Conference on Economics, Finance, Banking and Management (pp. 201-205).
  35. Yuldashev, J. (2024). DEVELOPING THE AXIOLOGICAL POSITION OF FUTURE HISTORY TEACHERS–AS AN IMPORTANT DIRECTION OF HISTORY EDUCATION. Академические исследования в современной науке, 3(50), 33-36.
  36. Ogli, Y. J. A. The Content of the Introduction of the Development of the Axiological Approach in Future History Teachers. JournalNX, 10(10), 34-38.
  37. Yuldashev, J. (2024). BOʻLAJAK TARIX OʻQITUVCHILARIDA AKSIOLOGIK POZITSIYANI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI. " ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ АКМЕОЛОГИЯ" международный научно-методический журнал, 1(9).
  38. Odilboyeva, U. Z. (2025, December). The scientific and pedagogical influence of teacher cognition theory on method selection in the educational process. International Conference Platform, 6, 152–157.
  39. Odilboyeva, U. Z. Q. (2026). O ‘ZBEK VA INGLIZ TILLARIDA TERMINLAR HOSIL BO ‘LISHINING QIYOSIY TAHLILI. Mahalliy va xalqaro konferensiyalar platformasi, (1), 32-36.
  40. Odilboyeva, U. Z. (2026, January). THE DEVELOPMENT OF AUTOPEDAGOGICAL COMPETENCE IN STUDENTS DURING ENGLISH LANGUAGE EDUCATION. In Claritas Conference Platform (No. 1, pp. 90-93).
  41. Yunusov, G. O. (2026). TALABA-YOSHLAR MA’NAVIYATINI YUKSALTIRISHDA XALQ FOLKLOR SAN’ATINING O ‘RNI. Mahalliy va xalqaro konferensiyalar platformasi, (3), 58-62.
  42. Rakhimov, H. U. (2026, January). THE SIGNIFICANCE OF AUTOPEDAGOGICAL COMPETENCE IN VISUAL ARTS EDUCATION. In Claritas Conference Platform (No. 1, pp. 30-34).
  43. Umarjon ogli, H. R. (2021). Technologies for improving composition and drawing skills based on the rules of composition. Galaxy International Interdisciplinary Research Journal, 9(12), 765–767.

Metama’lumot

Identifikator
REL-C-012066
Nashr sanasi
2026-04-16
Til
o‘zbek
Konferensiyalar
ART PEDAGOGIKANING ZAMONAVIY PARADIGMALARI, RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari to‘plami
Jild
1
Son
2
DOI
10.66073/refocus-conf/2056
Nashriyot
LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
Sahifa
178–182
Litsenziya
Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
Ko‘rishlar
12026-10-28 dan beri o‘lchanmoqda
Metadata manbasi
Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus
Oxirgi yangilanish
2026-08-25