Asosiy mazmunga o‘tish
ReLibrary
UZ
Kirish
Konferensiya maqolasiOchiq kirish

TASVIRIY SAN‘AT DARSLARIDA INSON QOMATINI TASVIRLASHDA GEOMETRIK SHAKLLARDAN FOYDALANISH TEXNOLOGIYALARI

Oktyabrov Mohirjon Adhamjon o‘g‘li, Nurmamatova Madinabonu Sirojiddin qiziNamangan davlat pedagogika instituti https://ror.org/037z3rx482026

KonferensiyalarART PEDAGOGIKANING ZAMONAVIY PARADIGMALARI, RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari to‘plamiJild 1Son 2Sahifa 173–177

Annotatsiya

Mazkur maqolada tasviriy san‘at darslarida inson qomatini tasvirlash jarayonida geometrik shakllardan foydalanish texnologiyalarining nazariy va amaliy asoslari tahlil qilinadi. Inson tanasining murakkab plastik tuzilishini shar, silindr, kub, prizma va konus kabi sodda geometrik shakllar yordamida konstruktiv modellashtirish metodikasi yoritiladi. Geometrik asosda qurish usuli orqali proporsiya, hajm, perspektiva, yorug‘-soya va harakat qonuniyatlarini o‘rgatishning samaradorligi ilmiy-pedagogik nuqtai nazardan asoslanadi. Shuningdek, mazkur yondashuvning o‘quvchilarda fazoviy tafakkur, analitik fikrlash va ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirishdagi o‘rni ochib beriladi. Maqolada geometrik konstruksiya metodining tasviriy san‘at ta‘limida tizimli, bosqichma-bosqich va innovatsion pedagogik texnologiya sifatidagi ahamiyati ilmiy jihatdan yoritilgan.

Boshqa tillarda

ruschaТЕХНОЛОГИИ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ГЕОМЕТРИЧЕСКИХ ФОРМ ПРИ ИЗОБРАЖЕНИИ ФИГУРЫ ЧЕЛОВЕКА НА УРОКАХ ИЗОБРАЗИТЕЛЬНОГО ИСКУССТВА

В данной статье анализируются теоретические и практические основы технологий использования геометрических форм в процессе изображения фигуры человека на уроках изобразительного искусства. Освещается методика конструктивного моделирования сложного пластического строения человеческого тела с помощью таких простых геометрических форм, как шар, цилиндр, куб, призма и конус. С научно-педагогической точки зрения обосновывается эффективность обучения закономерностям пропорций, объёма, перспективы, светотени и движения посредством метода построения на геометрической основе. Кроме того, раскрывается роль данного подхода в развитии у учащихся пространственного мышления, аналитического мышления и творческих способностей. В статье с научной точки зрения освещено значение метода геометрической конструкции как системной, поэтапной и инновационной педагогической технологии в обучении изобразительному искусству.

inglizchaTECHNOLOGIES FOR USING GEOMETRIC SHAPES IN DEPICTING THE HUMAN FIGURE IN FINE ARTS LESSONS

This article analyzes the theoretical and practical foundations of technologies for using geometric shapes in the process of depicting the human figure in fine art lessons. It elucidates the methodology of the constructive modeling of the complex plastic structure of the human body with the help of such simple geometric forms as the sphere, the cylinder, the cube, the prism, and the cone. The effectiveness of teaching the laws of proportion, volume, perspective, light and shade, and movement through the method of construction on a geometric basis is substantiated from a scientific and pedagogical standpoint. The role of this approach in developing students‘ spatial thinking, analytical reasoning, and creative abilities is also revealed. The article provides a scientific account of the significance of the geometric construction method as a systematic, step-by-step, and innovative pedagogical technology in fine art education.

Kalit so‘zlar

  • ta‘lim
  • san‘at
  • metodika
  • pedagogik yondashuv
  • ijodiy rivojlanish
  • estetik tafakkur

To‘liq matn

Litsenziya: CC BY 4.0litsenziya matni

Matn PDF’dan ajratilgan va qayta formatlangan; asl nusxadan farq qilishi mumkin.

TASVIRIY SAN’AT DARSLARIDA INSON QOMATINI TASVIRLASHDA GEOMETRIK SHAKLLARDAN FOYDALANISH TEXNOLOGIYALARI

Oktyabrov Mohirjon Adhamjon o‘g‘li Namangan davlat pedagogika instituti Art pedagogika kafedrasi o‘qituvchisi Nurmamatova Madinabonu Sirojiddin qizi Namangan davlat pedagogika instituti Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi yo‘nalishi 3- bosqich talabasi

Annotatsiya: Mazkur maqolada tasviriy san’at darslarida inson qomatini tasvirlash jarayonida geometrik shakllardan foydalanish texnologiyalarining nazariy va amaliy asoslari tahlil qilinadi. Inson tanasining murakkab plastik tuzilishini shar, silindr, kub, prizma va konus kabi sodda geometrik shakllar yordamida konstruktiv modellashtirish metodikasi yoritiladi. Geometrik asosda qurish usuli orqali proporsiya, hajm, perspektiva, yorug‘-soya va harakat qonuniyatlarini o‘rgatishning samaradorligi ilmiy-pedagogik nuqtai nazardan asoslanadi. Shuningdek, mazkur yondashuvning o‘quvchilarda fazoviy tafakkur, analitik fikrlash va ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirishdagi o‘rni ochib beriladi. Maqolada geometrik konstruksiya metodining tasviriy san’at ta’limida tizimli, bosqichma-bosqich va innovatsion pedagogik texnologiya sifatidagi ahamiyati ilmiy jihatdan yoritilgan. Kalit so‘zlar: tasviriy san’at, inson qomati, geometrik shakllar, konstruktiv metod, proporsiya, hajm, perspektiva, yorug‘-soya, fazoviy tafakkur, badiiy ta’lim, pedagogik texnologiya, anatomik modellashtirish, grafik kompetentlik. Tasviriy san’at darslarida inson qomatini tasvirlash masalasi o‘quvchilarning badiiy tafakkuri, fazoviy tasavvuri va konstruktiv fikrlashini rivojlantirishda muhim o‘rin tutadi. Inson qomatini chizish jarayoni nafaqat tashqi ko‘rinishni ko‘chirish, balki shakl, nisbat, hajm, plastika va harakat qonuniyatlarini anglashni talab etadi. Shu jihatdan geometrik shakllardan foydalanish texnologiyalari tasviriy san’at ta’limida ilmiy asoslangan, tizimli va samarali metod sifatida namoyon bo‘ladi. Geometrik asosga tayangan holda inson qomatini tasvirlash o‘quvchilarga murakkab organik shaklni sodda konstruktiv elementlarga ajratish, umumlashtirish va bosqichma-bosqich qurish imkonini beradi. Bu yondashuv tasviriy san’atni o‘qitishda analitik fikrlash va amaliy ko‘nikmalarni uyg‘unlashtiradi. Inson qomati tabiatan murakkab plastik tizim bo‘lib, u suyak-mushak apparati, bo‘g‘imlar, harakat mexanizmi va tashqi morfologik belgilar yig‘indisidan tashkil topadi. Badiiy tasvir jarayonida ushbu murakkab tizimni to‘g‘ri aks ettirish uchun konstruktiv asos zarur bo‘ladi. Geometrik shakllar – shar, kub, silindr, prizma,

konus, ellipsoid kabi elementlar inson tanasining asosiy qismlarini modellashtirishda universal vosita vazifasini bajaradi. Masalan, bosh shakli shar yoki ellipsoidga, ko‘krak qafasi silindrga, tos qismi kesik konus yoki prizmatik shaklga, qo‘l va oyoqlar esa turli diametrli silindrlarga yaqinlashtirib olinadi. Bunday modellashtirish jarayoni realistik tasvirga olib boruvchi tayanch konstruksiyani yaratadi. Geometrik shakllardan foydalanish texnologiyasining ilmiy asosi konstruktiv tahlil metodiga borib taqaladi. Tasviriy san’at tarixida inson qomatini qurishda geometrik asosdan foydalanish an’analari qadimiy davrlardan boshlangan. Uyg‘onish davri rassomlari inson anatomiyasini o‘rganish jarayonida uni geometrik nisbatlar orqali ifodalashga intilganlar. Bu borada ayniqsa Leonardo da Vinci tomonidan ishlab chiqilgan proporsional tizim va “Vitruviy odami” chizmasi inson tanasining matematik va geometrik uyg‘unligini ko‘rsatib bergan muhim namuna hisoblanadi. U inson qomatini doira va kvadrat ichiga joylashtirish orqali tana nisbatlarining mukammal uyg‘unligini isbotlashga harakat qilgan. Shuningdek, Albrecht Dürer ham inson proporsiyalarini geometrik tahlil asosida ishlab chiqqan va o‘z traktatlarida tana qismlarini modul tizimi orqali o‘lchash usullarini taklif etgan. Bu tarixiy tajriba zamonaviy tasviriy san’at ta’limida geometrik shakllardan foydalanish metodikasining nazariy poydevorini tashkil etadi. Tasviriy san’at darslarida geometrik shakllardan foydalanish texnologiyasi bir necha bosqichli metodik jarayonni o‘z ichiga oladi. Avvalo, o‘quvchilarda oddiy geometrik shakllarni fazoda tasavvur qilish va ularni turli rakurslarda tasvirlash ko‘nikmasi shakllantiriladi. Kub, silindr va sharni perspektivada chizish mashqlari inson qomatini qurishga tayyorgarlik vazifasini bajaradi. Chunki inson tanasini konstruktiv qurishda ushbu shakllar asosiy “qurilish bloklari” hisoblanadi. Agar o‘quvchi silindrni fazoda aylantirib tasvirlay olsa, u qo‘l va oyoq shaklini turli holatlarda to‘g‘ri ifodalay oladi. Agar shar va ellipsoidni yorug‘-soya asosida modellashtira olsa, bosh hajmini realistik ko‘rsatish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Inson qomatini geometrik asosda tasvirlashda proporsiya masalasi markaziy o‘rin egallaydi. Akademik rasm an’analarida inson bo‘yi odatda bosh balandligi birlik sifatida olinib, 7–8 bosh o‘lchamiga teng deb qaraladi. Bu nisbatlar geometrik konstruksiyani aniqlashtirishga yordam beradi. Qomatni tik holatda tasvirlashda vertikal o‘q chizig‘i belgilanadi va asosiy tayanch nuqtalar – bosh, ko‘krak, bel, tos, tizza va tovon joylashuvi geometrik modullar orqali aniqlanadi. Har bir modul oddiy shakl bilan ifodalanadi va umumiy kompozitsion muvozanat tekshiriladi. Bunday yondashuv o‘quvchilarga tana qismlarining o‘zaro bog‘liqligini anglashga yordam beradi. Geometrik shakllardan foydalanish texnologiyasi faqat konstruktiv qurish bilan cheklanmaydi, balki hajmni modellashtirish jarayonini ham qamrab

oladi. Yorug‘-soya qonuniyatlarini tushuntirishda shar, silindr va kub asosiy didaktik vosita sifatida xizmat qiladi. O‘quvchi avval geometrik jismda yorug‘likning tarqalishini o‘rganadi, so‘ngra ushbu bilimni inson qomatiga tatbiq etadi. Masalan, qo‘lni silindr sifatida tasavvur qilish yorug‘va soya o‘tishlarini to‘g‘ri joylashtirish imkonini beradi. Natijada tasvir tekis chiziqli konturdan hajmli plastika ko‘rinishiga o‘tadi. Xulosa qilib aytganda, tasviriy san’at darslarida inson qomatini tasvirlashda geometrik shakllardan foydalanish texnologiyalari nazariy va amaliy jihatdan asoslangan, samarali va innovatsion metod hisoblanadi. U murakkab organik shaklni sodda konstruktiv elementlarga ajratish, proporsiyani aniqlash, hajmni modellashtirish, harakatni ifodalash va anatomik asosni tushunishga xizmat qiladi. Mazkur yondashuv o‘quvchilarning fazoviy tafakkurini, analitik fikrlashini va ijodiy salohiyatini rivojlantiradi. Geometrik shakllar inson qomatini tasvirlashda nafaqat texnik vosita, balki metodologik asos vazifasini bajaradi. Shu bois tasviriy san’at ta’limida ushbu texnologiyani tizimli ravishda joriy etish, uni zamonaviy pedagogik va raqamli vositalar bilan boyitish, metodik jihatdan takomillashtirish dolzarb ilmiy-amaliy vazifa hisoblanadi.

Iqtiboslar dinamikasi

Bu ilmiy ishga ReLibrary’da chop etilgan ilmiy ishlarda hali iqtibos topilmadi.

ReLibraryTekshirilgan Metodologiya

Adabiyotlar37 ta adabiyot

  1. Komoldinov, S. J. O. (2026). The pedagogical significance of composition in pencil drawing lessons. European Journal of Economic Dynamics and Policy, 2(1), 21-24.
  2. Komoldinov, S. J. O. G. L., & Isaboyeva, M. I. Q. (2026). Manzara janrini o ‘rgatishda rangtasvir texnikalarining metodik qo ‘llanilishi. Science and Education, 7(2), 344-349.
  3. Jomoldin o’g’li, K. S. SCIENCE, RESEARCH AND DEVELOPMENT.
  4. Komoldinov, S. (2023, December). Qalamtasvir mashg’ulotlarida kompozitsiyaning ahamiyati. In INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE on the topic:“Priority areas for ensuring the continuity of fine art education: problems and solutions” (Vol. 1, No. 01).
  5. Rakhimov, K. (2023). The place of graphics in the fine arts. Solution of social problems in management and economy, 2(2), 5-8.
  6. Rakhimov, K. (2023). THE ROLE OF PORTRAIT ARTISTS IN FINE ARTS. Models and methods in modern science, 2(2), 13-19.
  7. Rakhimov, H. U. (2023). ANALYZING THE PROFESSIONAL QUALITIES OF FUTURE FINE ARTS TEACHERS BASED ON ART STUDIES. Экономика и социум, (1-1 (104)), 50-53.
  8. Pulatov, D. S., & Kh, R. U. (2019). On fine arts and its varieties. Вестник магистратуры, (4-4 (91)), 89-90.
  9. ogli Rakhimov, H. U. AJMR. AJMR.
  10. Oripov, B. B. (2025). Ideals of the third renaissance and their artistic expression in the fine art of Uzbekistan. Academic Journal of Science, Technology and Education, 1(8), 28-32.
  11. Oripov, B. B. (2025, December). INCREASING THE SCIENTIFIC COMPONENT OF THE ART OF POTTERY IN STUDENTS. In International Conference Platform (No. 6, pp. 134-137).
  12. Oripov, B. B. (2025). The connection of fine arts to biological science. Science and Education, 6(12), 621-626.
  13. BADIRJANOVICH, O. (2020). THE ROLE OF CERAMICS IN PROFESSIONAL TRAINING OF YOUNG PEOPLE IN THE MODERN EDUCATION SYSTEM. THE AMERICAN JOURNAL OF SOCIAL SCIENCE AND EDUCATION INNOVATIONS Учредители: The USA Journals, 2(9), 447-451.
  14. Oripov, B. (2025). O ‘QUVCHILARNING RUHIYATINI SHAKLLANTIRISHDA VA TARBIYALASHDA, XALQ AMALIY SAN’ATINING O ‘RNI. Universal xalqaro ilmiy jurnal, 2, 4-3.
  15. Oripov, B. N. (2008). Tasviriy sanʼat taʼlimida didaktika.
  16. Oripov, B. N. (2006). Fine art and its teaching methodology. Tashkent-2005." SCIENCE- INTELLIGENCE.
  17. Oripov, B. (2004). Jahon san'ati tarixi. 3 qismli.
  18. Oripov, B. (2004). San'at tarixidan qisqacha izohli lug'at.
  19. Yuldashev, J. (2024). BO ‘LAJAK TARIX O ‘QITUVCHILARINI TAYYORLASH JARAYONIGA AKSIOLOGIK YONDASHUVNI JORIY ETISHNING METODIK XUSUSIYATLARI. Farg'ona davlat universiteti, (5), 6-6.
  20. Yuldashev, J. (2024). BOʻLAJAK TARIX OʻQITUVCHILARIDA AKSIOLOGIK POZITSIYANI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI. " ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ АКМЕОЛОГИЯ" международный научно-методический журнал, 1(9).
  21. Yuldashev, J. BO ‘LAJAK TARIX O ‘QITUVCHILARINING AKSIOLOGIK POZITSIYASINI RIVOJLANTIRISH METODIKASI. DENE TÁRBIYASÍ HÁM SPORT, 251.
  22. Ogli, Y. J. A. The Content of the Introduction of the Development of the Axiological Approach in Future History Teachers. JournalNX, 10(10), 34-38.
  23. Yuldashev, J. (2024). DEVELOPING THE AXIOLOGICAL POSITION OF FUTURE HISTORY TEACHERS–AS AN IMPORTANT DIRECTION OF HISTORY EDUCATION. Академические исследования в современной науке, 3(50), 33-36.
  24. Abdurakhimovich, Y. J. (2024, December). THE MAIN CRITERIA FOR DEVELOPING A SYSTEM OF VALUES IN THE TRAINING OF FUTURE HISTORY TEACHERS. In International Conference on Economics, Finance, Banking and Management (pp. 201-205).
  25. Abdurakhimovich, Y. J. (2024, December). THE MAIN CRITERIA FOR DEVELOPING A SYSTEM OF VALUES IN THE TRAINING OF FUTURE HISTORY TEACHERS. In International Conference on Economics, Finance, Banking and Management (pp. 201-205).
  26. Yuldashev, J. (2024). DEVELOPING THE AXIOLOGICAL POSITION OF FUTURE HISTORY TEACHERS–AS AN IMPORTANT DIRECTION OF HISTORY EDUCATION. Академические исследования в современной науке, 3(50), 33-36.
  27. Ogli, Y. J. A. The Content of the Introduction of the Development of the Axiological Approach in Future History Teachers. JournalNX, 10(10), 34-38.
  28. Abdurakhimovich, Y. J. (2024, December). THE MAIN CRITERIA FOR DEVELOPING A SYSTEM OF VALUES IN THE TRAINING OF FUTURE HISTORY TEACHERS. In International Conference on Economics, Finance, Banking and Management (pp. 201-205).
  29. Yuldashev, J. (2024). DEVELOPING THE AXIOLOGICAL POSITION OF FUTURE HISTORY TEACHERS–AS AN IMPORTANT DIRECTION OF HISTORY EDUCATION. Академические исследования в современной науке, 3(50), 33-36.
  30. Ogli, Y. J. A. The Content of the Introduction of the Development of the Axiological Approach in Future History Teachers. JournalNX, 10(10), 34-38.
  31. Yuldashev, J. (2024). BOʻLAJAK TARIX OʻQITUVCHILARIDA AKSIOLOGIK POZITSIYANI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI. " ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ АКМЕОЛОГИЯ" международный научно-методический журнал, 1(9).
  32. Odilboyeva, U. Z. (2025, December). The scientific and pedagogical influence of teacher cognition theory on method selection in the educational process. International Conference Platform, 6, 152–157.
  33. Odilboyeva, U. Z. Q. (2026). O ‘ZBEK VA INGLIZ TILLARIDA TERMINLAR HOSIL BO ‘LISHINING QIYOSIY TAHLILI. Mahalliy va xalqaro konferensiyalar platformasi, (1), 32-36.
  34. Odilboyeva, U. Z. (2026, January). THE DEVELOPMENT OF AUTOPEDAGOGICAL COMPETENCE IN STUDENTS DURING ENGLISH LANGUAGE EDUCATION. In Claritas Conference Platform (No. 1, pp. 90-93).
  35. Yunusov, G. O. (2026). TALABA-YOSHLAR MA’NAVIYATINI YUKSALTIRISHDA XALQ FOLKLOR SAN’ATINING O ‘RNI. Mahalliy va xalqaro konferensiyalar platformasi, (3), 58-62.
  36. Rakhimov, H. U. (2026, January). THE SIGNIFICANCE OF AUTOPEDAGOGICAL COMPETENCE IN VISUAL ARTS EDUCATION. In Claritas Conference Platform (No. 1, pp. 30-34).
  37. Umarjon ogli, H. R. (2021). Technologies for improving composition and drawing skills based on the rules of composition. Galaxy International Interdisciplinary Research Journal, 9(12), 765–767.

Metama’lumot

Identifikator
REL-C-012065
Nashr sanasi
2026-04-16
Til
o‘zbek
Konferensiyalar
ART PEDAGOGIKANING ZAMONAVIY PARADIGMALARI, RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari to‘plami
Jild
1
Son
2
DOI
10.66073/refocus-conf/2055
Nashriyot
LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
Sahifa
173–177
Litsenziya
Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
Ko‘rishlar
12026-10-28 dan beri o‘lchanmoqda
Metadata manbasi
Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus
Oxirgi yangilanish
2026-08-25