NATYURMORT CHIZISHDA RANG VA YORUG‘LIK MUNOSABATLARINI O‘RGANISH

Ushbu maqolada tasviriy san‘atning muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lgan natyurmort chizish jarayoni tahlil qilinadi. Maqolada natyurmort chizish orqali predmetlarning shakli, hajmi, ranglari, yorug‘lik va soya munosabatlarini o‘rganishning ahamiyati yoritilgan. Rang va yorug‘likning uyg‘un ishlatilishi predmetlarning tabiiy ko‘rinishini yaratishda va tomoshabinning hissiy holatini shakllantirishda qanday rol o‘ynashi ko‘rsatib o‘tilgan. Shuningdek, maqolada ranglarning psixologik ta‘siri, kompozitsiya va shakllar o‘rtasidagi muvozanat ham muhokama qilinadi. Natyurmort chizish o‘quvchilarda ranglarni sezish va ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirishga yordam beradigan samarali metod sifatida taqdim etilgan.

NATYURMORT CHIZISHDA RANG VA YORUG‘LIK MUNOSABATLARINI O‘RGANISH Ilmiy rahbar: Raximov Hasanboy Umarjon o‘g‘li Namangan davlat pedagogika instituti katta o‘qituvchisi (PhD) Abdurazzoqova Shaxnoza Abdumalik qizi Namangan davlat pedagogika instituti “Tasviriy san’atva muhandislik grafikasi” yo‘nalishi 3-kurs talabasi

Аnnotаtsiуа: Ushbu maqolada tasviriy san’atning muhim yo‘nalishlaridan biri bo‘lgan natyurmort chizish jarayoni tahlil qilinadi. Maqolada natyurmort chizish orqali predmetlarning shakli, hajmi, ranglari, yorug‘lik va soya munosabatlarini o‘rganishning ahamiyati yoritilgan. Rang va yorug‘likning uyg‘un ishlatilishi predmetlarning tabiiy ko‘rinishini yaratishda va tomoshabinning hissiy holatini shakllantirishda qanday rol o‘ynashi ko‘rsatib o‘tilgan. Shuningdek, maqolada ranglarning psixologik ta’siri, kompozitsiya va shakllar o‘rtasidagi muvozanat ham muhokama qilinadi. Natyurmort chizish o‘quvchilarda ranglarni sezish va ijodiy qobiliyatlarni rivojlantirishga yordam beradigan samarali metod sifatida taqdim etilgan. Kаlit so‘zlаr: Natyurmort, tasviriy san’at, rang, yorug‘lik, soya, kompozitsiya, shakl, hajm, sezgi, rang uyg‘unligi, yorug‘lik, rang kombinatsiyasi, kreativlik, ijodiy tafakkur, contrast. Tasviriy san’atning muhim yo‘nalishlaridan biri natyurmort chizish bo‘lib, u predmetlarning shakli, hajmi va rangini o‘rganishga yordam beradi. Shu bilan birga, rang va yorug‘likni tushunish orqali o‘quvchilarda sezish, borliqni idrok etish qobilyatlari rivojlanadi. Natyurmort chizish nafaqat predmetlarni chizish, balki ularning tabiiy ko‘rinishini yaratish, ranglar va yorug‘lik o‘rtasidagi munosabatni o‘rganish jarayonidir. Natyurmort chizish jarayonida rang va yorug‘lik predmetning tabiiy ko‘rinishini hosil qilishda asosiy rol o‘ynaydi. Rang predmetning yuzasini, uning ohangini va hissiy ifodasini belgilaydi. Yorug‘lik esa predmetning hajmini va chuqurligini ko‘rsatadi. Yorug‘lik manbai predmet yuzasining bir qismini yorqin qiladi, boshqa qismini esa soya ostida qoldiradi. Shu tarzda predmetning uch o‘lchovli ko‘rinishi hosil bo‘ladi. O‘quvchilar natyurmort chizishda rang va yorug‘likni to‘g‘ri qo‘llashni o‘rganadilar. Natyurmort janri tasviriy san’atning eng qadimiy va o‘ziga xos jozibaga ega yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Ushbu janr asosan turli maishiy buyumlar, gullar, mevalar, idishlar va boshqa predmetlarni tasvirlash orqali namoyon bo‘ladi. Natyurmortda obyektlarning ranglari, shakllari, hajmi, shuningdek, yorug‘lik va soya bilan uyg‘unligi katta ahamiyatga ega. Yorug‘lik va ranglarning uyg‘unligi tasviriy san’atda nafaqat estetik ta’sir yaratadi, balki tomoshabinning hissiy

holatiga ham sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Natyurmortda yorug‘lik va rangning o‘zaro aloqasi asarning umumiy ko‘rinishini belgilab, tomoshabinga kuchli hissiy ta’sir beradi. Yorug‘lik manbalari, ularning joylashuvi va intensivligi, shuningdek, obyektlarning shakl va tuzilishini ifodalashda muhim rol o‘ynaydi. Natyurmort chizishda rang va yorug‘lik munosabatlarini o‘rganish bir necha bosqichda amalga oshiriladi. Birinchi bosqich predmetlarni tanlash va ularni kompozitsiyaga joylashtirishdir. Meva, sabzavot yoki oddiy predmetlardan tashkil topgan natyurmort o‘quvchilarga ranglarni farqlash va ularni bir-biriga uyg‘unlashtirish imkonini beradi. Shu bilan birga, yorug‘lik manbai predmetlarga qanday tushishini kuzatish zarur. Yorug‘likning yo‘nalishi va kuchi rang tonini o‘zgartiradi, bu esa chizish jarayonida e’tiborga olinishi kerak. Ikkinchi bosqich ranglarni idrok etish va ohangini yaratishdir. Rangni to‘g‘ri ishlatish predmetning tabiiy ko‘rinishini hosil qiladi. Masalan, meva yuzasidagi rang yorug‘lik va soya ta’sirida turlicha ko‘rinadi. O‘quvchilar ranglarni aralashtirish va soya tonlarini yaratish orqali predmetlarni hayotiy tarzda chizishni o‘rganadilar. Bu jarayon o‘quvchilarda rang sezish va uyg‘unlashtirish qobiliyatini oshiradi. Uchinchi bosqich, yorug‘lik va soyani chizishdir. Yorug‘lik predmetning hajmi va shaklini ko‘rsatadi, soya esa predmetga chuqurlik beradi. Natyurmortda yorug‘lik manbai va soyalarni to‘g‘ri chizish predmetlarni tabiiy ko‘rsatishga yordam beradi. O‘quvchilar bu orqali uch o‘lchovli ko‘rinish yaratishni o‘rganadilar. To‘rtinchi bosqich, rang va yorug‘likni uyg‘unlashtirishdir. Ranglarning tabiiy uyg‘unligi va yorug‘likning to‘g‘ri ishlatilishi kompozitsiyaning tabiiy va muvozanatli ko‘rinishini ta’minlaydi. Issiq ranglar yorug‘lik ostida yorqinroq ko‘rinadi, sovuq ranglar esa soyada chuqurroq ifodalanadi. Shu orqali o‘quvchilar predmetlarning tabiiy ko‘rinishini yaratish, ranglarning hissiy ta’sirini sezish imkoniga ega bo‘ladi. Beshinchi bosqich, ijodiy tafakkurini rivojlantirishdir. Natyurmort chizish o‘quvchilarga rang va yorug‘lik bilan ishlash orqali o‘z ijodiy fikrini ifodalash imkonini beradi. Ranglarni kombinatsiyalash, yorug‘lik va soya bilan tajriba o‘tkazish o‘quvchilarda individual san’at uslubini shakllantiradi. Ranglar natyurmortga estetik boylik qo‘shadi va har bir predmetning o‘ziga xos xususiyatlarini ajratib ko‘rsatishga yordam beradi. Ranglarning o‘zaro uyg‘unligi va kontrasti asarga o‘ziga xosligi va go‘zallik beradi. Shuningdek, ranglarning psixologik ta’siri ham muhimdir. Masalan, issiq ranglar, xususan qizil va sariq, tomoshabinda energiya va hayajon uyg‘otadi, sovuq ranglar, masalan ko‘k va yashil, esa osoyishtalik va tinchlik hissini yaratadi. Shu sababli, natyurmort tasvirlarida rang va yorug‘lik bir-birini to‘ldiradi va bir butun hosil qiladi. Rang va yorug‘likning uyg‘un ishlatilishi asarning vizual jozibasini oshiradi, predmetlarning tabiiy ko‘rinishini yaratadi va tomoshabinda kuchli hissiy taassurot qoldiradi.

Natyurmort janrida kompozitsiya va shakllar o‘rtasidagi munosabatlar, ranglarning ta’siri bilan birga, asarning estetik va psixologik hissiyotini kuchaytiradi. Kompozitsiya yordamida shakllar va ranglarning joylashuvi tasvirga joziba va uyg‘unlik beradi. Shakllar va ranglar o‘rtasidagi muvozanat tasvirning tashqi ko‘rinishini yaxshilabgina qolmay, tomoshabinda hissiy ta’sir ham yaratadi. Natyurmortda shakllar va ranglarning uyg‘un ishlatilishi san’atkorga yangi his-tuyg‘ularni ifodalash imkonini beradi. Yorug‘likning ta’siri esa predmetlarni ajratib ko‘rsatish bilan birga, asarning estetik qiymatini oshiradi. Yorug‘lik va soya yordamida dramatik effekt yaratiladi, bu esa predmetlarni sezgir va jonli ko‘rsatishga yordam beradi. Shu bilan birga, yorug‘lik san’atkorga tasvirning har bir detalini aniq va muvozanatli yaratish imkonini beradi. Yorug‘lik manbalarining intensivligi va tasvirga ta’sirini nazorat qilish san’atkorni chuqur fikrlashga va chizish mahoratini oshirishga undaydi. Ranglar orqali esa har bir predmetning o‘ziga xos xususiyatlarini ko‘rsatish mumkin. Ranglar tasvirda milliy ruhni ifodalashda muhim vosita hisoblanadi. Masalan, yashil rang tabiatni, yangilanish va o‘zgarishni bildirsa, qizil rang kuchli ehtiros va energiyani ifodalaydi. Ko‘k rang esa tinchlik va osoyishtalikni ta’kidlaydi. Ranglarning uyg‘unligi tasvirning umumiy estetik ta’sirini oshiradi va tomoshabinning ruhiy holatini shakllantiradi. Natyurmort chizish orqali o‘quvchilar nafaqat texnik ko‘nikmalarni, balki rang sezish hissi ham rivojlanadi. Rangni aniqlash, yorug‘lik va soyani to‘g‘ri ishlatish predmetlarning tabiiy ko‘rinishini hosil qiladi. Rang va yorug‘lik bilan ishlash o‘quvchilarda hissiy idrokni ham kuchaytiradi, chunki ranglar va yorug‘lik predmetlarning tabiiyligini va go‘zalligini oshiradi. Umuman olganda, natyurmort chizishda rang va yorug‘lik munosabatlarini o‘rganish o‘quvchilarning ijodiy qobiliyatini rivojlantiradi. Rangni to‘g‘ri qo‘llash, yorug‘lik va soyani ajratish orqali predmetlarni tabiiy va hayotiy ko‘rinishda tasvirlash mumkin bo‘ladi. Shu sababli, rang va yorug‘lik elementlariga e’tibor qaratish natyurmort chizish darslarining asosiy maqsadlaridan biri hisoblanadi. Bu o‘quvchilarda ranglarni sezish, tafakkur va kreativlikni rivojlantiradi.