Asosiy mazmunga o‘tish
ReLibrary
UZ
Kirish
Konferensiya maqolasiOchiq kirish

NATURMORT CHIZISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI

Abdujabborova NazokatNamangan davlat pedagogika instituti https://ror.org/037z3rx482026

KonferensiyalarART PEDAGOGIKANING ZAMONAVIY PARADIGMALARI, RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari to‘plamiJild 1Son 2Sahifa 67–71

Annotatsiya

Ushbu maqolada naturmort janrining tasviriy san‘atdagi o‘rni va uni chizishning o‘ziga xos xususiyatlari ilmiy nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Naturmort jonsiz predmetlarni — mevalar, gullar, idish-tovoqlar, kitoblar va maishiy buyumlarni ma‘lum kompozitsion tartibda tasvirlashga asoslangan janr sifatida ko‘rib chiqiladi. Maqolada janrning mohiyati va ahamiyati, uning vizual idrok, fazoviy tasavvur va rang psixologiyasi bilan bog‘liqligi yoritilgan. Naturmort chizish jarayonida rassomda shakllanadigan kuzatuvchanlik, fazoviy tafakkur, ranglarni tahlil qilish hamda yorug‘lik va soya qonuniyatlarini tushunish ko‘nikmalari sanab o‘tilgan. Kompozitsiyaning ilmiy va estetik asoslari — muvozanat, ritm va takrorlanish omillari alohida tahlil etilgan.

Boshqa tillarda

ruschaОСОБЕННОСТИ РИСОВАНИЯ НАТЮРМОРТА

В данной статье с научной точки зрения анализируются место жанра натюрморта в изобразительном искусстве и своеобразные особенности его рисования. Натюрморт рассматривается как жанр, основанный на изображении неодушевлённых предметов — фруктов, цветов, посуды, книг и предметов быта — в определённом композиционном порядке. В статье освещены сущность и значение жанра, его связь со зрительным восприятием, пространственным воображением и психологией цвета. Перечислены навыки наблюдательности, пространственного мышления, анализа цвета, а также понимания закономерностей света и тени, формирующиеся у художника в процессе рисования натюрморта. Отдельно проанализированы научные и эстетические основы композиции — факторы равновесия, ритма и повторяемости.

inglizchaSPECIFIC FEATURES OF DRAWING A STILL LIFE

This article provides a scientific analysis of the place of the still life genre in fine art and of the distinctive features of drawing it. The still life is examined as a genre based on depicting inanimate objects — fruits, flowers, dishes, books, and household items — in a particular compositional arrangement. The article elucidates the essence and significance of the genre and its connection with visual perception, spatial imagination, and colour psychology. It enumerates the skills of observation, spatial thinking, colour analysis, and understanding of the laws of light and shadow that an artist develops in the process of drawing a still life. The scientific and aesthetic foundations of composition — the factors of balance, rhythm, and repetition — are analysed separately.

Kalit so‘zlar

  • natyurmort
  • kompozitsiya
  • rang
  • tasviriy san‘at
  • metodika

To‘liq matn

Litsenziya: CC BY 4.0litsenziya matni

Matn PDF’dan ajratilgan va qayta formatlangan; asl nusxadan farq qilishi mumkin.

NATURMORT CHIZISHNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI

Namangan davlat pedagogika instituti Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi yo‘nalishi STSM-AU-22-guruh talabasi Abdujabborova Nazokat abdujabborovahazokat@gmail.com

Naturmort tasviriy san’atning muhim janrlaridan biri bo‘lib, u jonsiz predmetlar — mevalar, gullar, idish-tovoqlar, kitoblar, maishiy buyumlar va boshqa narsalarni ma’lum kompozitsion tartibda tasvirlashga asoslanadi. Ushbu janr rassomdan nafaqat texnik mahorat, balki chuqur kuzatuvchanlik, shakl, rang va yorug‘likni ilmiy asosda tushunishni ham talab etadi. Naturmort chizish jarayonini ilmiy yondashuv orqali tahlil qilish, uning estetik va nazariy asoslarini ochib berish, rassomlik amaliyotini yanada mukammallashtirishga xizmat qiladi. Naturmort janrining mohiyati va ahamiyati Naturmort (fransuzcha “nature morte” — “jonsiz tabiat”) san’at tarixida alohida o‘rin tutadi. U inson hayoti bilan bog‘liq predmetlar orqali ma’naviy, falsafiy va estetik g‘oyalarni ifodalash imkonini beradi. Ilmiy nuqtai nazardan qaraganda, naturmort — bu vizual idrok, fazoviy tasavvur va rang psixologiyasining uyg‘unlashgan ifodasidir. Naturmort chizish rassomni quyidagi ko‘nikmalar bilan boyitadi: • kuzatuvchanlik va tafsilotlarga e’tibor • fazoviy tafakkur • ranglarni tahlil qilish va uyg‘unlashtirish • yorug‘lik va soya qonuniyatlarini tushunish Kompozitsiya: ilmiy va estetik asos Naturmort chizishda kompozitsiya markaziy o‘rin tutadi. Kompozitsiya — bu predmetlarning rasm tekisligida maqsadga muvofiq joylashtirilishi. Ilmiy yondashuvda kompozitsiya quyidagi omillarga asoslanadi: 1. Muvozanat (balans) Predmetlar rasmda og‘irlik markaziga nisbatan muvozanatli joylashishi kerak. Bu fizikadagi og‘irlik markazi tushunchasi bilan bog‘liq. 2. Ritm va takrorlanish Predmetlarning shakli yoki rangidagi takrorlanish ko‘zga yoqimli ritm hosil qiladi. Bu psixologik idrok qonunlariga asoslanadi. 3. Dominanta (asosiy markaz) Har bir naturmortda diqqat markazi bo‘lishi kerak. Bu predmet odatda kattaroq, yorqinroq yoki markazga yaqin joylashadi.

4. Perspektiva va fazoviylik Predmetlar orasidagi masofa, ularning o‘lchami va joylashuvi fazoviy chuqurlikni yaratadi. Bu geometrik perspektiva qonunlariga asoslanadi. Yorug‘lik va soya: fizik asoslar Naturmortda yorug‘lik va soya tasviri realizmning asosiy omillaridan biridir. Yorug‘likning predmetga tushishi fizik qonunlarga bo‘ysunadi: • To‘g‘ri tushuvchi yorug‘lik — predmetning eng yorqin qismi • Yarim soya (penumbra) — yorug‘lik va soya o‘rtasidagi o‘tish zonasi • Tushuvchi soya — predmetning sirtga tushgan soyasi • Refleks — boshqa predmetlardan qaytgan nur Ilmiy jihatdan bu hodisalar optika qonunlari bilan izohlanadi. Rassom bu qonuniyatlarni chuqur tushunsa, rasm yanada realistik chiqadi. Rang nazariyasi va naturmort Rang — naturmortning eng muhim ifoda vositalaridan biridir. Ranglar ilmiy jihatdan quyidagicha tasniflanadi: • asosiy ranglar (qizil, ko‘k, sariq) • ikkilamchi ranglar (yashil, to‘q sariq, binafsha) • iliq va sovuq ranglar Ranglar o‘zaro kontrast va uyg‘unlik hosil qiladi. Masalan: • komplementar kontrast (qarama-qarshi ranglar) • tonal kontrast (yorqin va to‘q ranglar) Rang psixologiyasi ham muhim rol o‘ynaydi. Masalan, qizil rang energiya va harakatni, ko‘k rang esa sokinlikni ifodalaydi. Shakl va hajmni tasvirlash Naturmortdagi predmetlar uch o‘lchamli shaklga ega. Ularni ikki o‘lchamli yuzada tasvirlash uchun quyidagi usullar qo‘llaniladi: • yorug‘lik va soya orqali hajm berish • perspektiva yordamida chuqurlik yaratish • kontur va plastika orqali shaklni aniqlashtirish Geometrik shakllar (kub, shar, silindr) naturmortni o‘rganishda asos bo‘lib xizmat qiladi. Har bir murakkab predmet aslida oddiy geometrik shakllarning kombinatsiyasidan iborat. Material va faktura Naturmortda turli materiallar — shisha, metall, mato, yog‘och — tasvirlanadi. Har bir material o‘ziga xos fakturaga ega: • shisha — shaffoflik va aks ettirish • metall — yaltirash va keskin reflekslar • mato — yumshoqlik va bukilishlar • mevalar — silliq yoki g‘adir-budur yuzalar

Ilmiy yondashuvda bu fakturalar yorug‘likning turli sirtlarda aks etishi bilan izohlanadi. Kuzatuvchanlik va analitik tafakkur Naturmort chizishda rassom predmetni nafaqat ko‘radi, balki tahlil qiladi. Bu jarayon quyidagilarni o‘z ichiga oladi: • predmetning tuzilishini o‘rganish • rang o‘zgarishlarini kuzatish • yorug‘lik manbasini aniqlash • umumiydan xususiyga o‘tish Bu yondashuv ilmiy metodologiyaga o‘xshash: kuzatish, tahlil qilish va xulosa chiqarish. Naturmort va estetik ifoda Naturmort faqat texnik mashq emas, balki estetik ifoda vositasidir. Rassom predmetlar orqali ma’lum kayfiyat yaratadi: • sokinlik (yumshoq ranglar, oddiy kompozitsiya) • dramatizm (keskin kontrastlar) • boylik va hashamat (murakkab kompozitsiya, yorqin ranglar) Bu esa san’atning falsafiy va emotsional tomonini ochib beradi. Naturmort chizish — bu san’at va ilmning uyg‘unlashgan shaklidir. Unda fizika (yorug‘lik), matematika (perspektiva), psixologiya (rang idroki) va estetika birlashadi. Rassom naturmort orqali nafaqat predmetlarni tasvirlaydi, balki ularning mohiyatini, muhitini va inson bilan bog‘liqligini ochib beradi.

Ilmiy yondashuv naturmortni chuqurroq tushunishga yordam beradi va rassomlik mahoratini yangi bosqichga olib chiqadi. Shu sababli naturmort chizish tasviriy san’at ta’limida muhim o‘rin tutadi va ijodkorning kasbiy rivojlanishida asosiy bosqichlardan biri hisoblanadi.

Iqtiboslar dinamikasi

Bu ilmiy ishga ReLibrary’da chop etilgan ilmiy ishlarda hali iqtibos topilmadi.

ReLibraryTekshirilgan Metodologiya

Adabiyotlar37 ta adabiyot

  1. Abdirasilov, S. Tasviriy san’at asoslari. Toshkent, O‘qituvchi nashriyoti, 2005.
  2. Hasanov, R. Rangtasvir asoslari. Toshkent, 2010.
  3. Rahmonov, Q. Qalamtasvir. Toshkent, 2008.
  4. Волков, Н. Н. Цвет в живописи. Москва, Искусство, 1985.
  5. Беда, Г. В. Основы изобразительной грамоты. Москва, Просвещение, 1989.
  6. Ростовцев, Н. Н. Академический рисунок. Москва, 2001.
  7. Ganiev, A., Ahmedov, D. S. U., Boltaboyev, A. K. U., & Turamov, M. R. U. (2026, February). Cognitive load theory and AI integration: Optimizing educational technology for enhanced learning outcomes. In AIP Conference Proceedings (Vol. 3393, No. 1, p. 060053). AIP Publishing LLC.
  8. Inamova, Zarnigor Zafar-qizi, and Shirinoy Tursunali-qizi Ismatullayeva. "DEVELOPING ENGINEERING DESIGN SKILLS IN STUDENTS." Altum International Conference Platform. No. 1. 2026.
  9. Hasanboy o’g’li, B. A. Methods Of Using Modern Technologies Of Teaching In Primary Schools. Galaxy International Interdisciplinary Research Journal, 9(12), 960-963.
  10. Boltaboyev, A. X. (2025). Umumta’lim maktablarining boshlang ‘ich sinf o ‘quvchilarini tasviriy san’atga o ‘rgatishning maqsadi va mazmuni. Namangan Davlat Pedagogika Instituti: Ta'lim va Taraqqiyot ilmiy-uslubiy jurnali, 6, 50-55.
  11. Boltaboyev, A. X., & Xaydarova, M. K. (2026). Kompyuter dizayn orqali maktab o ‘quvchilarining estetik tafakkurini rivojlantirish. Zamonaviy san’at va gumanitar fanlar bo ‘yicha Yevropa sharhi, 2(1), 42-44.
  12. Boltaboyev, A. X. (2026). Academic Research in Modern Science. International Scientific- Online Conference, 3 (8), 140–146.
  13. Boltaboev, A. K., & Abdirasilov, S. F. (2023). METHODOLOGICAL BASIS OF DEVELOPMENT OF PROFESSIONAL-PEDAGOGICAL COMPETENCE IN STUDENTS BY MAKING PENCIL DRAWINGS AND DRAFTS. Экономика и социум, (3-2 (106)), 57-60.
  14. Boltaboyev, A. (2023, December). BO ‘LAJAK O ‘QITUVCHINING KASBIY- PEDAGOGIK IJODKORLIGINI RIVOJLANTIRISH SHART-SHAROITLARI. In INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE on the topic:“Priority areas for ensuring the continuity of fine art education: problems and solutions” (Vol. 1, No. 01).
  15. Babur, N., Muazzam, N., & Shahrizoda, A. (2024). THE UNIQUENESS OF WORKING WITH GEOMETRIC OBJECTS IN PENCIL DRAWING CLASSES. Western European Journal of Linguistics and Education, 2(2), 62-66.
  16. Бобур, А. Ў. Н. (2022). Тасвирий санъат асарларини яратишда композиция қонунларининг илмий асосларидан фойдаланиш. Science and Education, 3(2), 1087- 1095.
  17. O‘G‘Li, B. A. A. (2024). Talabalarning figurali kompozitsiya ishlashda naturadan qarab ishlashning ahamiyati. Science and Education, 5(12), 229-232.
  18. O‘G‘Li, B. A. A., Lutfullayeva, S. N. Q., & Olimjonova, O. J. Q. (2024). Rangtasvirda kоmpоzitsiya ishlashning qonun-qoidalari, uslublarini o ‘rganishning nazariy va amaliy asoslari. Science and Education, 5(12), 214-218.
  19. Nabiyev, B. (2022). Natyurmort kompozitsiyasini tuzish va tasvirlashda bosqichlar asosida ishlashning ahamiyati. Academic research in educational sciences, 3(12), 334-338.
  20. Oktyabrov, M. A. O. G. L., & Abdug‘Ani-O‘G‘Li, B. (2026). Chizmachilik darslarida tutashmalarni formulaviy va vizualmnemonik yondashuv asosida o ‘rgatish metodikasi. Science and Education, 7(2), 409-416.
  21. Ro‘zimamatova, S. I. Q. (2026, March). MODERN COMPOSITIONAL AND COLOR SOLUTIONS IN CREATING STILL LIFE COMPOSITIONS IN WATERCOLOR. In Altum International Conference Platform (No. 2, pp. 4-9).
  22. Abdug‘Ani-O‘G‘Li, B. (2026). Innovative methods for revealing students’ individual abilities in painting classes. Science and Education, 7(3), 349-353.
  23. Komoldinov, S., & Sattarov, F. (2024). Ijodiy asar yaratish bo‗ yicha metodik tavsiyalar. Scientific-theoretical journal of International education research, 2(1), 42-46.
  24. Sattarov, F. (2024). SCIENTIFIC-THEORETICAL FOUNDATIONS OF LEARNING THE RULES OF COMPOSITION AND DEPICTION IN PAINTING. Multidisciplinary Journal of Science and Technology, 4(10), 379-382.
  25. Sattarov, F. I. (2024). Techniques and Methods of Creating Fine Art Works. American Journal of Language, Literacy and Learning in STEM Education, 2(3), 269-271.
  26. Sattarov, F. I., & Rahimjonova, N. B. Q. (2026, February). THE PROCESS OF WORKING ON COMPOSITION IN PAINTING LESSONS. In Altum International Conference Platform (No. 1, pp. 17-20).
  27. Sattarov, F. I., & Usmanova, X. N. Q. (2026). Teaching the subject of composition in specialized art schools. Science and Education, 7(2), 386-389.
  28. Sattarov, F. I., & Lutfullayeva, S. N. Q. (2026). The influence of interactive methods on the development of compositional thinking in painting lessons. Science and Education, 7(2), 356-360.
  29. Islomovich, S. F. QALAMTASVIR MASHG „ULOTLARIDA TALABALARNI KOMPOZISIYA OID BILIM VA MALAKALARINI RIVOJLANTIRISH.
  30. Tadjibayev, A. B., & Abdurashidova, U. D. Q. (2026, January). THE PRACTICAL SIGNIFICANCE OF TEACHING TECHNICAL DRAWING AND GEOGRAPHY ON AN INTEGRATIVE BASIS. In Claritas Conference Platform (No. 1, pp. 64-68).
  31. Tokhtaeva, Z., Salomov, B., Tadjibaev, A., Urinov, S., Chulieva, G., & Tueva, E. (2025, September). Optical systems in UAVs for sustainable development of precision agriculture. In Optical and Computational Technologies for Measurements and Industrial Applications (OptiComp 2025) (Vol. 13803, pp. 82-90). SPIE.
  32. Tadjibayev, A. (2025). YAGONA GRAFIKAVIY TEXNOLOGIYANI AMALIYOTGA JORIY ETISHNING PEDAGOGIK SHART-SHAROITLARI. Universal xalqaro ilmiy jurnal, 2(4.3), 291-295.
  33. Tadjibaev, A. B. (2014). The role of subject teachers in providing a unified graphics mode. The Advanced Science. Open access journal.–United State, (9-2014), 43-45.
  34. ugli Dominjonov, K. F. (2026). THE HARMONY OF FOLK APPLIED ART AND CONTEMPORARY ART IN POTTERY WORKS. European Review of Contemporary Arts and Humanities, 2(1), 32-35.
  35. Faxriddin o‘g‘li, D. K. (2026). O’ZBEKISTON KULOCHILIGIDA TARIXIY SHAXSLAR TALQININING BADIIY TAHLILI. SHOKH LIBRARY, 1(1).
  36. Dominjonov, K. F. U. (2026, January).
  37. Dominjonov, K. F. O. G. L., & Ulug‘Bek-O‘G‘Li, K. (2026). Kulolchilikda yangi materiallar va texnologiyalarning qo ‘llanilishi. Science and Education, 7(2), 87-92.

Metama’lumot

Identifikator
REL-C-012045
Nashr sanasi
2026-04-16
Til
o‘zbek
Konferensiyalar
ART PEDAGOGIKANING ZAMONAVIY PARADIGMALARI, RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjuman materiallari to‘plami
Jild
1
Son
2
DOI
10.66073/refocus-conf/2035
Nashriyot
LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
Sahifa
67–71
Litsenziya
Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
Ko‘rishlar
12026-10-28 dan beri o‘lchanmoqda
Metadata manbasi
Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus
Oxirgi yangilanish
2026-08-25