SARDOBA SUV OMBORI GIDROTEXNIKA INSHOOTLARINING TEXNIK VA ISHONCHLILIK HOLATINI DALA TADQIQOTLARI ASOSIDA BAHOLASH
Narziev Jasurbek Joraevich1, Sadiev Umidjon Abdusamadovich, Makhmudov Dilbar Ilkhomjon kizi22026
- 1PhD, Irrigatsiya va suv muammolari ilmiy-tadqiqot instituti
- 2Tadqiqotchi, Irrigatsiya va suv muammolari ilmiy-tadqiqot instituti
Konferensiyalar“SHIMOLIY MINTAQALARDA QISHLOQ XO‘JALIGINI RIVOJLANTIRISHNING DOLZARB MASALALARI VA ULARNING INNOVATSION ECHIMLARI” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman.Jild 1Son 1Sahifa 249–251
Annotatsiya
Maqolada Sirdaryo viloyatida joylashgan Sardoba suv ombori gidrotexnika inshootlarining texnik holati va ishonchlilik darajasi dala tadqiqotlari asosida baholangan. Suv omborining asosiy inshootlari — to‘g‘on, suv keltiruvchi kanal va suv chiqarish inshootlarining konstruktiv holati o‘rganildi. Pezometr kuzatuvlari orqali to‘g‘on tanasidagi filtratsiya jarayonlari tahlil qilindi. Olingan natijalar ayrim pezometrlar ishlamayotgani, to‘g‘on qiyaliklarida o‘simliklar o‘sib ketgani va ayrim konstruktiv elementlar shikastlanganini ko‘rsatdi.
Boshqa tillarda
ruschaОценка технических характеристик и надежности гидротехнических сооружений Сардобского водохранилища на основе полевых исследований.
В статье на основе полевых исследований была проведена оценка технического состояния и уровня надежности гидротехнических сооружений Сардобинского водохранилища, расположенного в Сырдарьинской области. Изучено структурное состояние основных сооружений водохранилища – плотины, водозаборного канала и водоотводных сооружений. Проанализированы фильтрационные процессы в теле плотины с помощью пьезометрических наблюдений. Полученные результаты показали, что некоторые манометры не работают, на склонах плотины разрослась растительность, а некоторые элементы конструкции повреждены.
inglizchaASSESSMENT OF THE TECHNICAL CONDITION AND RELIABILITY OF THE HYDRAULIC STRUCTURES OF THE SARDOBA RESERVOIR BASED ON FIELD RESEARCH
In the article, the technical condition and level of reliability of the hydrotechnical facilities of the Sardoba reservoir located in the Syrdarya region were evaluated based on field research. The structural condition of the main structures of the water reservoir - dam, water supply channel and water outlet structures was studied. The filtration processes in the dam body were analyzed through piezometer observations. The obtained results showed that some pressure gauges were not working, vegetation had grown on the slopes of the dam, and some structural elements were damaged.
Kalit so‘zlar
- suv ombori
- gidrotexnika inshootlari
- to‘g‘on
- pezometr kuzatuvlari
- filtratsiya
- texnik holat
- ishonchlilik
To‘liq matn
Litsenziya: CC BY 4.0litsenziya matni
Matn PDF’dan ajratilgan va qayta formatlangan; asl nusxadan farq qilishi mumkin.
Matndagi telefon raqamlari shaxsiy ma’lumot sifatida yashirilgan.
UO‘K: 626.824:631.67 САРДОБА СУВ ОМБОРИ ГИДРОТЕХНИКА ИНШООТЛАРИНИНГ ТЕХНИК ВА ИШОНЧЛИЛИК ҲОЛАТИНИ ДАЛА ТАДҚИҚОТЛАРИ АСОСИДА БАҲОЛАШ Нарзиев Жасурбек Жўраевич PhD, Ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институти Тел: [telefon raqami yashirilgan] e-mail: 7252566@gmail.com Садиев Умиджон Абдусамадович PhD, Ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институти Махмудов Дилбар Илхомжон қизи Тадқиқотчи, Ирригация ва сув муаммолари илмий-тадқиқот институти https://doi.org/10.5281/zenodo.19244012 Annotatsiya. Мақолада Сирдарё вилоятида жойлашган Сардоба сув омбори гидротехника иншоотларининг техник ҳолати ва ишончлилик даражаси дала тадқиқотлари асосида баҳоланган. Сув омборининг асосий иншоотлари — тўғон, сув келтирувчи канал ва сув чиқариш иншоотларининг конструктив ҳолати ўрганилди. Пезометр кузатувлари орқали тўғон танасидаги фильтрация жараёнлари таҳлил қилинди. Олинган натижалар айрим пезометрлар ишламаётгани, тўғон қияликларида ўсимликлар ўсиб кетгани ва айрим конструктив элементлар шикастланганини кўрсатди. Kalit so‘zlar: сув омбори, гидротехника иншоотлари, тўғон, пезометр кузатувлари, фильтрация, техник ҳолат, ишончлилик. Аннотация. В статье на основе полевых исследований дана оценка технического состояния и уровня надежности гидротехнических сооружений Сардобинского водохранилища, расположенного в Сырдарьинской области. Были изучены конструктивные элементы основных сооружений водохранилища — плотины, подводящего канала и водовыпускных сооружений. С помощью пьезометрических наблюдений проанализированы фильтрационные процессы в теле плотины. Полученные результаты показали, что часть пьезометров находится в нерабочем состоянии, на откосах плотины наблюдается зарастание растительностью, а некоторые конструктивные элементы имеют повреждения. Ключевые слова: водохранилище, гидротехнические сооружения, плотина, пьезометрические наблюдения, фильтрация, техническое состояние, надежность. Annotation. This article evaluates the technical condition and reliability level of the hydraulic structures of the Sardoba Reservoir located in the Syrdarya region based on field investigations. The structural condition of the main facilities of the reservoir — the dam, water supply canal, and water outlet structures — was examined. Filtration processes within the dam body were analyzed using piezometric observations. The results showed that some piezometers are not functioning properly, vegetation has grown on the dam slopes, and several structural elements have been damaged. Keywords: reservoir, hydraulic structures, dam, piezometric observations, filtration, technical condition, reliability. КИРИШ. Сув омборлари суғориладиган ерларни сув билан таъминлашда муҳим гидротехника иншоотларидан бири ҳисобланади. Уларнинг ишончли ва хавфсиз ишлаши қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқаришининг барқарорлиги учун катта аҳамиятга эга. Сув омборлари тўғонлари ва бошқа гидротехника иншоотларининг техник ҳолатига таъсир
этувчи асосий омиллардан бири фильтрация жараёнлари, грунт намлиги ва конструктив элементларнинг эксплуатация ҳолати ҳисобланади. Сўнгги йилларда гидротехника иншоотларининг техник ҳолатини баҳолашда замонавий мониторинг усулларидан, жумладан пьезометр кузатувларидан кенг фойдаланилмоқда. Бундай тадқиқотлар сув омборларининг ишончлилигини ошириш ва уларнинг хавфсиз эксплуатациясини таъминлашда муҳим аҳамият касб этади. Гидротехника иншоотларининг техник ҳолатини баҳолаш бўйича бир қатор илмий тадқиқотлар олиб борилган. Ляхин Ю.С. ва Перепелица Д.И. [1] сув объектларини мониторинг қилишда GPS ва ГИС технологияларидан фойдаланиш усулларини ишлаб чиққан. Ушбу усуллар сув омборлари ва каналлар ҳолатини аниқ баҳолаш имконини беради. САНИИРИ томонидан ишлаб чиқилган «Сув омборларини техникавий эксплуатацияси бўйича намунавий йўриқнома»да [2] сув омборлари иншоотларини эксплуатация қилишда техник назорат ва мониторинг ишларини мунтазам олиб бориш зарурлиги таъкидланган. Хусанходжаев З.Х. [3] ўз тадқиқотларида сув омборлари гидротехника иншоотларининг конструктив элементлари ва уларнинг эксплуатация давомидаги ўзгаришларини таҳлил қилган. Ушбу тадқиқотларда тўғон танасидаги фильтрация жараёнлари хавфсизликка таъсир этувчи асосий омиллардан бири сифатида қайд этилган. Шунингдек, кейинги тадқиқотларда гидротехника иншоотларининг техник ҳолатини баҳолашда инструментал кузатувлар ва гидравлик таҳлиллар муҳим аҳамиятга эга эканлиги таъкидланмоқда [4–6]. Материаллар ва услублар. Тадқиқотлар Сирдарё вилоятида жойлашган Сардоба сув омборида олиб борилди. Сув омбори Жанубий Мирзачўл магистрал канали орқали сув билан таъминланади. Сув омборининг лойиҳавий ҳажми 922 млн м³ бўлиб, у Сирдарё ва Жиззах вилоятларидаги 65,7 минг гектар суғориладиган ерларни сув билан таъминлашга хизмат қилади. Сув омборининг асосий гидротехника иншоотлари қуйидагилардан иборат: • сув омбори ҳавзаси • тўғон • сув келтирувчи канал • сув чиқариш иншооти Тадқиқот жараёнида тўғон конструкцияси, қияликлар ҳолати ва пьезометр кузатувлари натижалари таҳлил қилинди. Натижалар ва мунозара. Сардоба сув омбори тўғонида жойлашган пиэзометрларда дала кузатувлари олиб борилиб, грунт сувларининг сатҳи ва пиэзометр сув чуқурликлари аниқланган. Кузатув вақтида сув омбори ҳавзасидаги сув сатҳи 283,82 м ни ташкил этди. Ўлчовлар тўғоннинг турли пикетларида қайд этилди. 20+00 пикетда пиэзометрларда сув сатҳи 294,96–294,04 м, 50+00 пикетда 292,80–292,72 м, 80+00 пикетда 285,99–281,43 м оралиғида кузатилди. 160+00 пикетда пиэзометр сув сатҳлари 281,52–271,45 м, 180+00 пикетда эса 281,30–270,12 м оралиғида қайд этилди. 220+00 пикетда сув сатҳлари 293,94– 278,36 м, 240+00 пикетда 285,58–283,08 м, 260+00 пикетда эса 291,57 м ни ташкил этди.
Кузатувлар давомида айрим пиэзометрларнинг (5, 11, 38, 64) ишламаётгани аниқланиб, бу ҳолат фильтрация жараёнларини тўлиқ мониторинг қилиш имкониятини чеклаши қайд этилди. Шунингдек, тўғон қияликларида ўсимликларнинг ўсиб кетгани, қияликлар ўз вақтида тозаланмагани ҳамда тўғон устидаги ёритиш тизимининг тахминан 80 % ишламаётгани аниқланган. Хулоса. Олиб борилган дала тадқиқотлари натижасида Сардоба сув омбори гидротехника иншоотларининг техник ҳолати ва эксплуатация жараёнлари таҳлил қилинди. Пезометр кузатувлари орқали тўғон танасидаги грунт сувларининг сатҳи ва фильтрация жараёнлари баҳоланди. Натижалар айрим пиэзометрларнинг ишламаётгани ҳамда тўғон қияликларида ўсимликларнинг ўсиб кетгани гидротехник иншоотларнинг мониторинг тизимини такомиллаштириш зарурлигини кўрсатди. Шунингдек, тўғон устидаги ёритиш тизимининг катта қисми ишламаётгани ҳамда айрим конструктив элементларнинг шикастлангани аниқланган. Бу ҳолатлар гидротехник иншоотларнинг эксплуатацион ишончлилигини пасайтириши мумкин. Фойдаланилган адабиётлар 1. Ляхин Ю.С., Перепелица Д.И. Опыт использования GPS-эхолотов и ГИСтехнологий для построения картосхем водных объектов // Водное хозяйство России. 2009. 2. Сув омборларини техникавий эксплуатацияси бўйича намунавий йўриқнома. САНИИРИ. Тошкент, 2007. 3. Хусанходжаев З.Х. Сув омборларидаги гидротехника иншоотлари. Тошкент: Меҳнат, 1986. 4. Narziev J., Sadiev U. Monitoring of hydraulic structures in irrigation systems. Tashkent, 2021. 5. Makhmudov I., Sadiev U. Hydraulic processes in irrigation canals and reservoirs. Tashkent, 2022. 6. Sadiev U. Hydraulic parameters of irrigation canals under field conditions. Agro Ilm Journal, 2023.
Iqtiboslar dinamikasi
ReLibraryTekshirilgan Metodologiya
Adabiyotlar6 ta adabiyot
- Ляхин Ю.С., Перепелица Д.И. Опыт использования GPS-эхолотов и ГИС-технологий для построения картосхем водных объектов // Водное хозяйство России. 2009.
- Сув омборларини техникавий эксплуатацияси бўйича намунавий йўриқнома. САНИИРИ. Тошкент, 2007.
- Хусанходжаев З.Х. Сув омборларидаги гидротехника иншоотлари. Тошкент: Меҳнат, 1986.
- Narziev J., Sadiev U. Monitoring of hydraulic structures in irrigation systems. Tashkent, 2021.
- Makhmudov I., Sadiev U. Hydraulic processes in irrigation canals and reservoirs. Tashkent, 2022.
- Sadiev U. Hydraulic parameters of irrigation canals under field conditions. Agro Ilm Journal, 2023.
Metama’lumot
- Identifikator
- REL-C-011955
- Nashr sanasi
- 2026-04-07
- Til
- o‘zbek
- Konferensiyalar
- “SHIMOLIY MINTAQALARDA QISHLOQ XO‘JALIGINI RIVOJLANTIRISHNING DOLZARB MASALALARI VA ULARNING INNOVATSION ECHIMLARI” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman.
- Jild
- 1
- Son
- 1
- DOI
- 10.66073/refocus-conf/1087
- Nashriyot
- LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
- Sahifa
- 249–251
- Litsenziya
- Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
- Metadata manbasi
- Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus
- Oxirgi yangilanish
- 2026-08-25