INGICHKA TOLALI G‘O‘ZANI QURUQ MASSA TO‘PLASHIGA MAKRO-MIKRO O‘G‘ITLARNI TOMCHILATIB SUG‘ORISHDA QO‘LLASHNING TA‘SIRI
Karamirzaev Yomgir KhudoynazarovichPaxta seleksiyasi, urug‘chiligi va yetishtirish agrotexnologiyalari ilmiy-tadqiqot instituti tayanch doktoranti.2026
Konferensiyalar“SHIMOLIY MINTAQALARDA QISHLOQ XO‘JALIGINI RIVOJLANTIRISHNING DOLZARB MASALALARI VA ULARNING INNOVATSION ECHIMLARI” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman.Jild 1Son 1Sahifa 183–185
Annotatsiya
Sug‘oriladigan taqir-o‘tloqi tuproqlar sharoitida tomchilatib sug‘orishda makro va mikroo‘g‘itlarni qo‘llashning ingichka tolali g‘o‘zani quruq massa to‘plashiga ta‘siri aniqlangan.
Boshqa tillarda
ruschaВЛИЯНИЕ ПРИМЕНЕНИЯ МАКРО- И МИКРОУДОБРЕНИЙ ПРИ КАПЕЛЬНОМ ОРОШЕНИИ НА НАКОПЛЕНИЕ СУХОЙ МАССЫ ТОНКОВОЛОКНИСТОГО ХЛОПЧАТНИКА
Было определено влияние внесения макро- и микроудобрений на накопление сухой массы тонковолокнистого хлопка в условиях капельного орошения на орошаемых бесплодных луговых почвах.
inglizchaTHE EFFECT OF APPLYING MACRO- AND MICRO-FERTILIZERS UNDER DRIP IRRIGATION ON DRY MASS ACCUMULATION OF FINE-FIBER COTTON
The influence of macro- and microfertilizer application on dry mass accumulation of fine-fiber cotton in drip irrigation conditions under irrigated barren-meadow soils was determined.
Kalit so‘zlar
- makro-mikro o‘g‘itlar
- ingichka tolali g‘o‘za
- quruq massa
- tomchilatib sug‘orish
To‘liq matn
Litsenziya: CC BY 4.0litsenziya matni
Matn PDF’dan ajratilgan va qayta formatlangan; asl nusxadan farq qilishi mumkin.
УЎК: 633.511:631.8:631.67 ИНГИЧКА ТОЛАЛИ ҒЎЗАНИ ҚУРУҚ МАССА ТЎПЛАШИГА МАКРО-МИКРО ЎҒИТЛАРНИ ТОМЧИЛАТИБ СУҒОРИШДА ҚЎЛЛАШНИНГ ТАЪСИРИ. Карамирзаев Ёмғир Худойназарович Пахта селексияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти таянч доктаранти. https://doi.org/10.5281/zenodo.19240378 Аннотация. Суғориладиган тақир-ўтлоқи тупроқлар шароитида томчилатиб суғоришда макро ва микроўғитларни қўллашнинг ингичка толали ғўзани қуруқ масса тўплашига таъсири аниқланган. Калит сўзлар; макро-микро ўғитлар, ингичка толали ғўза, қуруқ масса, томчилатиб суғориш. Аннотация.В условиях орошаемых такырно-луговых почв изучено влияние применения макро- и микроудобрений при капельном орошении на накопление сухой массы тонковолокнистого хлопчатника (Gossypium barbadense). Установлено, что использование удобрений в системе капельного орошения способствует увеличению сухой биомассы растений. Ключевые слова; макро и микроудобрений, тонковолокнистого хлопчатника, сухой масса, капельное орошение. Abstract. Under irrigated takyr-meadow soil conditions, the effect of macro- and micronutrient fertilizers applied through drip irrigation on dry matter accumulation of fine-fiber cotton (Gossypium barbadense) was determined. The results showed that fertilizer application within the drip irrigation system enhanced dry biomass accumulation in plants. Key words: macro- and microfertilizers, fine-fiber cotton, dry mass, drip irrigation. Мавзунинг долзарблиги. Тупроқ унумдорлигини яхшилаш, экинлар ҳосилдорлигини ошириш макро микро ўғитларни турли меъёр, муддат, нисбат ва усулларда қўллаш бўйичаилмий-тадқиқотлар ўтказилмоқда. Қолаверса, иқлим ўзгариши туфайли йилдан-йилга қурғоқчилик ортиб бориши ҳисобига сув миқдорининг камайиб бориши кузатилмоқда. Мазкур сув танқислиги шароитларида қишлоқ хўжалигида сув тежамкор технологиялардан фойдаланиш долзарб вазифалардан ҳисобланиади. Шундай экан, сув тежамкор технологиялардан ҳисобланган томчилатиб суғориш тизимини жорий қилиш давр талабидир. [1-4] Бизнинг тадқиқотларда ингичка толали ғўзани томчилатиб суғориш тизимида макро ва микро элементларни қўллашнинг ўсимликнинг қуруқ масса тўплашига таъсири аниқланган. Тажрибалар Сурхондарё вилоятининг тақир-ўтлоқи тупроқлари шароитида ингичка толали ғўзани СП-1607 навида ўтказилган. Тажриба вариантлари 3 қайтариқда бўлиб, деланкалар майдони 4,8х30=144 м2ни , ҳисоблиси 72 м2ни ташкил этган. Тажрибаларда қуйидаги минерал ўғитлар ва микроэлементлар комплекси қўлланилган. Аммиакли селитра (N 33-34%), аммофос (N-10-11%, P2О5 – 46%), хлорли калий (K2О – 60 %), микроэлементлар комплекси (B, Mn, Zn, Cu, Mo,) 750 г/га.
Тадқиқотларни бошлашдан олдин дала тупроғининг ҳайдов (0-30см) ва остки (30- 50см) қатламларида умумий чиринди миқдори мутаносиб равишда 0,937-0,776; азот 0,096- 0,077; фосфор 0,951-0,783; калий 1,15-0,96 % ни N-NO3 16,7-10,6, P2O5 18,9-11,5 ва K2O 271- 210 мг/кг ни ташкил этган. Тадқиқот натижалари. Ингичка толали ғўзани эгатлаб суғорилиб, N 170, P2O5 120, K2O 85 кг/га меъёрларда қўлланилган 1-вариантда 1 ўсимликнинг баргларининг қуруқ массаси 32,87 г ни, пояси 20,87; чаноқлари 20,57 ва пахтаси 34,0 г ни, вегетатив органларининг массаси 74,31 г ни, жами 108,31 г ни ташкил этганлиги аниқланган. Бу вариантда пахтанинг вазни умумийни 31,4 % ни ташкил этган. Минерал ўғитлар N220, P2O5155, K2O110 кг/га меъёрларда қўлланилганда юқоридаги кўрсаткичлар мутаносиб равишда 34,17; 22,17; 34,37 ва 38,0 г ни, вегетатив бўлаклари 90,71 г ни жами 128,71 г ни ташкил этиб, 1-вариантдан пахта вазни 4,0 г га умумий масса эса 20,4 г га юқори бўлганлиги кузатилган ҳолда пахтани массаси 29,5 % ни ташкил этиб, 1,8 % га камайган. Демак, минерал ўғитлар миқдори ортган сари қуруқ масса асосан вегетатив бўлаклар ҳисобига ортаётганлиги кузатилади. Бу 2-вариантда 1-сига нисбатан пахта вазни 4,0 г га вегетатив масса эса 16,4 г га ортганлиги аниқланган. Минерал ўғитлар миқдори яна N 270, P2O5 190, K2O 135 кг/га ортиши билан пахта вазни 40,0 г, (30,0 %) вегетатив органлари 93,31 г ни, умумийси эса 133,31 г ни ташкил этиб, 1-вариантдан мутоносиб равишда 6,0, 19,0 ва 25,0 г га, 2-вариантдан эса 2,0; 2,6 ва 4,6 г га фарқланган. Яна бир ҳолатга аҳамият бериш керакки 1-вариант билан 2- орасидаги пахта вазни 4,0 г га фарқланган бўлса, 2-3 лари орасида 2,0 г га ортган, демак, нисбатан мақбул минерал ўғит меъёрлари N 220, P 2O5 155, K2O 110 кг/га ҳисобланган. Ғўза томчилатиб суғорилиб, минерал ўғитлар N 170, P2O5 120, K2O 85 кг/га меъёрларда, бунда фосфор ва калий шудгорда, фақат азот сувда эритилиб берилганда баргларнинг қуруқ массаси 35,87 г, поя 22,57 г, чаноқлар 19,87; пахта 37,0 вегетатив масса 78,31 г ни, умумийси эса 115,31 г ни ташкил этиб, эгатлаб суғорилгандаги параллель (1) вариантникидан пахта вазни 3,0 г га, вегетатив масса 4,0 г га ва умумийси эса 7,0 г га ортган ҳолда, пахтанинг ҳиссаси 32,0% ни ташкил этган ва 1-вариантникидан 0,7% га ортганлиги кузатилган. Минерал ўғитлар N 220, P2O5 155, K2O 110 кг/га меъёрларда қўлланилганда ва азотли ўғитлар ғўзани томчилатиб суғоришда берилганда барглар массаси 37,87 г, поя 24,57; чаноқлар 27,87; пахта 42,0 г, вегетатив масса 90,31 г ва умумийси 132,31 г ни ташкил этган ҳолда, пахта вазни 4-вариантникидан 5,0 г га (0,6 %), вегетатив масса 12,0 г га ва умумийси 17,0 г га юқори бўлганлиги аниқланган. Бу қўшимчалар эгатлаб суғорилган (2) параллель вариантникидан мутаносиб равишда 4,0 г, (2,2 %), вегетатив масса эса аксинча -0,4 га, умумийси 3,6 г га юқори бўлганлиги аниқланган. Таъкидлаш жоизки, тажрибада ғўзанинг вегетатив бўлакларининг қуруқ вазни эмас, пахта вазни ортганлиги муҳим ҳисобланади. Мана шу 5-вариантда 2-вариантга нисбатан қуруқ масса пахта ҳисобига ортганлиги аниқланган. Минерал ўғитлар N 270, P2O5 190, K2O 135 кг/га миқдорларда қўлланилган 6- вариантда ғўзанинг умумий массаси 134,1 г ни ташкил этиб, шу жумладан пахтаси 43,0 г ни ёки 32,0 % ни, вегетатив массаси 134,31 г ни ташкил этган ҳолда, эгатлаб суғорилгандаги
параллель (3) вариантникидан мутаносиб равишда 1,0; 3,0 (2,0 %), лекин вегетатив массаси 2,0 г га камроқ, N 220, P2O5 155, K2O 110 кг/га меъёрларда қўлланилиб, томчилатиб суғорилган (5) вариантникидан пахта вазни 1,0 г га, вегетатив масса 1,0 г ва умумийси 2,0 г га ортганлиги кузатилган. Ғўза томчилатиб суғорилиб, N 170, P2O5 120, K2O 85 кг/га меъёрларда ва 750 г/га микроэлементлар комплекси қўлланилганда пахта вазни 39,1 г ни, вегетвтив масса 84,91 г ва умумийси 124,01 г ни ташкил этиб, микроэлементлар ҳисобига бу кўрсаткичлар мутаносиб равишда 2,1 г, 6,6 ва 8,7 г га ортганлиги аниқланган. Тажрибада нисбатан мақбул кўрсаткичлар (8-вариантда) минерал ўғитлар N 220, P2O5 155, K2O 110 кг/га меъёрларда ва 750 г/га микроэлементлар комплекси қўлланилганда олиниб, пахта вазни 44,1 г ни ёки умумий массасини (134,51 г) 32,8 % қисмини ташкил этиб, пахта вазни 7-вариантникидан 5,0 г га, ёки 1,2 % га ортиқча бўлганлиги аниқланган. Минерал ўғит меъёрларини янада N 270, P2O5 190, K2O 135 кг/га ортиши билан пахта вазни 8-вариантга нисбатан 1,0 г га (0,1 %), вегетатив масса 1,5 г га ва умумий масса 2,5 г га ортган ҳолда, 7-8 вариантлар ораларидаги фарқланишлардан 4,0 г, 1,1 % ва 8,0 г га камроқ фарқланган бўлганлиги ҳисобланган. Хулоса. Тақир-ўтлоқи тупроқлар шароитида ингичка толали ғўзани мақбул қуруқ масса, (айниқса генератив бўлакларини) тўплаши учун минерал ўғитлар N 220, P 2O5 155, K2O 110 кг/га меъёрларда, фосфор ва калий кузги шудгорда, азот ва микроэлементлар комплексини (750 г/га) томчилатиб суғоришда қўлланилиши кераклиги аниқланган. Адабиётлар рўйхати. 1. Алёхина Н.Д., Болнокин Ю.В., Гавриленко В.Ф. Физиология растений. –М.: «Академия», 2007. -640 с 2. Дала тажрибаларини ўтказиш услублари. ЎзПИТИ. -Тошкент, 2007. -Б 147 3. Абдуалимов Ш.Х. Ўзбекистон шароитида ўсишни созловчи моддаларни қўллаш технологиялари // Қишлоқ хўжалигида янги тежамкор агротехнологияларни жорий этиш. ЎзПИТИ мақолалар тўплами. -Тошкент, 2011. -Б. 127-129. 4. Артиқов А., Болтаев С.,Тўхлиев М. Ғўзанинг ўсиши, ривожланиши ва ҳосил тўплашига томчилатиб суғорилганда сувда эриган минерал ўғитлар меъёрлари ва қўллаш усулининг таъсири. //Агро илм Ўзбекистон қишлоқ ва сув хўжалиги журнали илмий иловаси. - Тошкент,2020. №3- Б.10-12. 5. Мирзажонов Қ., Ғофуров А. Микроэлементларнинг ўсимликларга комплекс таъсири // Agro ilm – O’zbekiston qishloq xo’jaligi. 2014. -№ 3(31). –Б. 70-73.
Iqtiboslar dinamikasi
ReLibraryTekshirilgan Metodologiya
Adabiyotlar5 ta adabiyot
- Алёхина Н.Д., Болнокин Ю.В., Гавриленко В.Ф. Физиология растений. –М.: «Академия», 2007. -640 с
- Дала тажрибаларини ўтказиш услублари. ЎзПИТИ. -Тошкент, 2007. -Б 147
- Абдуалимов Ш.Х. Ўзбекистон шароитида ўсишни созловчи моддаларни қўллаш технологиялари // Қишлоқ хўжалигида янги тежамкор агротехнологияларни жорий этиш. ЎзПИТИ мақолалар тўплами. -Тошкент, 2011. -Б. 127-129.
- Артиқов А., Болтаев С.,Тўхлиев М. Ғўзанинг ўсиши, ривожланиши ва ҳосил тўплашига томчилатиб суғорилганда сувда эриган минерал ўғитлар меъёрлари ва қўллаш усулининг таъсири. //Агро илм Ўзбекистон қишлоқ ва сув хўжалиги журнали илмий иловаси. - Тошкент,2020. №3- Б.10-12.
- Мирзажонов Қ., Ғофуров А. Микроэлементларнинг ўсимликларга комплекс таъсири // Agro ilm – O’zbekiston qishloq xo’jaligi. 2014. -№ 3(31). –Б. 70-73.
Metama’lumot
- Identifikator
- REL-C-011937
- Nashr sanasi
- 2026-04-07
- Til
- o‘zbek
- Konferensiyalar
- “SHIMOLIY MINTAQALARDA QISHLOQ XO‘JALIGINI RIVOJLANTIRISHNING DOLZARB MASALALARI VA ULARNING INNOVATSION ECHIMLARI” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman.
- Jild
- 1
- Son
- 1
- DOI
- 10.66073/refocus-conf/1056
- Nashriyot
- LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
- Sahifa
- 183–185
- Litsenziya
- Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
- Metadata manbasi
- Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus
- Oxirgi yangilanish
- 2026-08-25