QORAQALPOG‘ISTON IQLIM SHAROITIDA G‘O‘ZANING XITOY VA MAHALLIY NAVLARIDAN OLINGAN F1 DURAGAYLARNING O‘SISHI VA RIVOJLANISHI
Abdullaev Elmurat Erkinbaevich1, Seytbaev Rao‘aj Sarsenbaevich22026
- 1Qoraqalpog‘iston dehqonchilik ilmiy tadqiqot instituti mustaqil izlanuvchi
- 2Qoraqalpog‘iston dehqonchilik ilmiy tadqiqot instituti «Qishloq xo‘jaligi ekinlari agrotexnologiyasi va tuproq unumdorligi» laboratoriyasi mudiri q.x.f.f.d., k.i.x
Konferensiyalar“SHIMOLIY MINTAQALARDA QISHLOQ XO‘JALIGINI RIVOJLANTIRISHNING DOLZARB MASALALARI VA ULARNING INNOVATSION ECHIMLARI” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman.Jild 1Son 1Sahifa 24–27
Annotatsiya
Ushbu maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasi tuproq-iqlim sharoitida Xitoy Xalq Respublikasidan olib kelingan “XinLuZhoang-52”g‘uza navi va mahalliy navlar ishtiroqida olingan F1 duragaylarning morfobiologik hamda fenologik hususiyatlari qiyosiy o‘rganildi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra duragaylarda unib chiqishdan pishishgacha bo‘lgan davr 114-122 kunni tashqil etdi. Ayrim kombinatsiyalar tezpisharlik va fenologik barqarorlik jihatidan ustunlik qildi.
Boshqa tillarda
ruschaРост и развитие гибридов F1, полученных от китайских и местных сортов хлопчатника, в климатических условиях Каракалпакстана
В данной статье сравниваются морфологические, биологические и фенологические характеристики импортированного из Китайской Народной Республики сорта хлопка «Синьлучжуан-52» и гибридов F1, полученных с участием местных сортов, в почвенно-климатических условиях Республики Каракалпакстан. По результатам исследования, период от прорастания до созревания у гибридов составил 114-122 дня. Некоторые комбинации оказались более эффективными с точки зрения раннего созревания и фенологической стабильности.
inglizchaGROWTH AND DEVELOPMENT OF F1 HYBRIDS OBTAINED FROM CHINESE AND LOCAL COTTON VARIETIES IN THE CLIMATIC CONDITIONS OF KARAKALPAKSTAN
This article compares the morphological, biological and phenological characteristics of the cotton variety "XinLuZhoang-52" imported from the People‘s Republic of China and F1 hybrids obtained with the participation of local varieties under the soil and climatic conditions of the Republic of Karakalpakstan. According to the results of the study, the period from germination to ripening in the hybrids was 114-122 days. Some combinations were superior in terms of early ripening and phenological stability.
Kalit so‘zlar
- bug‘doy
- F1 duragay
- fenologik fazalar
- irsiylanish
- tuproq-iqlim sharoiti
- mahsuldorlik
- intensiv nav
To‘liq matn
Litsenziya: CC BY 4.0litsenziya matni
Matn PDF’dan ajratilgan va qayta formatlangan; asl nusxadan farq qilishi mumkin.
УУТ: 631.52.631.523.633.51 ҚОРАҚАЛПОҒИСТОН ИҚЛИМ ШАРОИТИДА ҒУЗАНИНГ ХИТОЙ ВА МАҲАЛЛИЙ НАВЛАРИДАН ОЛИНГАН F1 ДУРАГАЙЛАРНИНГ ЎСИШИ ВА РИВОЖЛАНИШИ Абдуллаев Елмурат Еркинбаевич Қорақалпоғистон деҳқончилик илмий тадқиқот институти мустақил изланувчи Сейтбаев Раўаж Сарсенбаевич Қорақалпоғистон деҳқончилик илмий тадқиқот институти «Қишлоқ хўжалиги экинлари агротехнологияси ва тупроқ унумдорлиги» лабораторияси мудири қ.x.ф.ф.д., к.и.х https://doi.org/10.5281/zenodo.19233208 Аннотация. Ушбу мақолада Қорақалпоғистон Республикаси тупроқ-иқлим шароитида Хитой Халқ Республикасидан олиб келинган “XinLuZhoang-52”ғуза нави ва маҳаллий навлар иштироқида олинган F1 дурагайларнинг морфобиологик ҳамда фенологик ҳусусиятлари қиёсий ўрганилди. Тадқиқот натижаларига кўра дурагайларда униб чиқишдан пишишгача бўлган давр 114-122 кунни ташқил этди. Айрим комбинациялар тезпишарлик ва фенологик барқарорлик жиҳатидан устунлик қилди. Калит сўзлар: ғуза, F1 дурагай, фенологик фазалар, ирсийланиш, тупроқ - иқлим шароити, маҳсулдорлик, интенсив нав. Аннотация: В статье представлены результаты сравнительного изучения морфобиологических и фенологических особенностей гибридов F1, полученных с участием импортированного из КНР сорта хлопчатника “XinLuZhoang-52” и местных сортов в условиях Республики Каракалпакстан. Продолжительность вегетационнного периода составила 114-122 дня. Ключевые слова: хлопчатник, гибрид F1, фенологические фазы, наследственность, продуктивность. Abstract: The article presents the results of a comparative study of morphological and phenological characteristics of F1 cotton hybrids obtained from the Chinese variety “Xin Lu Zhoang-52” and local varieties under the soil-climatic conditions of Karakalpakstan. The vegetation period ranged from 114 to 122 days. Promising early-maturing combinations were identified. Keywords: cotton, F1 hybrid, phenological stages, heredity, productivity. Кириш. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил декабрьдаги ПҚ-391 сонли қарорига мувофик, пахтачиликда ўруғчилик тизимини таккомиллаштириш ва ҳорижий навларни жорий этиш устувор вазифа этиб белгиланди. Бугунги кунда мамлакатимизда “С-8290”, “Наманган -77”, “Ан Баевут-2”, “Бухора 102”, “С-4727”, “ Султан” каби тез пишар навлар экиб келмоқда. Бироқ глобал иқлим ўзгариши шароитида янги юқори маҳсулдор ва интенсив типдаги навларни яратиш долзарб вазифа бўлиб қолмоқда. Шу муносабат билан Ҳитой Халқ Республикасидан олиб келинган “Xin Lu Zhoang-52” навини маҳалли шароитда ўрганиш ва селекция жароёнига жалб этиш илмий аҳамият касб этади. Материаллар ва услублар. Бизнинг изланишларимиз эса Қорақалпоғистон деҳқончилик илмий тадқиқот институтининг тажриба даласида олиб борилди. Институт
Чимбой шаҳридан 4 км шимолий шарқда, 430-440 шимолий кенгликда Қорақалпоғистон Республикасининг Чимбой тумани ҳудудида жойлашган. Фенологик кузатувлар 50% ўсимликлар белгиланган фазага кирган пайтда қайд этиди. Статик ишлов Б. А. Доспехов(1985) услуби асосида дисперсион таҳлил йўли билан амалга оширилди. Натижалар ва муҳокама. Тажрибаларимизда фенологик кўзатувлар натижасида ўниб чиқиш кўрсаткичлари 12 кундан 16 кун оралиғида, шоналаш 40 кундан 45 кун оралиғида, гуллаш 64 кундан 72 кун оралиғида ва пишиш 114 кундан 122 кун оралиғида эканлиги аниқланди. Тез пишар комбинациялар (114 кун):
• Ч-5018 × XinLuZhoang-52 • С-01 × XinLuZhoang-52 • XinLuZhoang-52 × С-01
Ғўзанинг F1 дурагайларнинг ўсиши ва ривожланиши бўйича фенологик кўзатувлар (Экиш муддати 11 апрел)
2-3 чин барг Дурагай Униб пайдо Шоналаш, Гуллаш, Пишиш, № комбинациялар чиқиш, булиши, 50% 50% 50% 50% 50% Сан кун Сана кун Сана кун Сана кун Сана кун а
1 F1 (Чимбой- 24.0 13 5018хXin Lu 4. zhong -52) 05.05. 11 05.06. 42 29.06. 66 16.08. 114 2 F1 (С-4727хXin 23.0 12 Lu zhong -52) 4. 03.05. 10 03.06. 41 27.06. 65 16.08. 115 3 F1 (С-4728хXin 24.0 13 Lu zhong -52) 4. 05.05. 11 05.06. 42 05.07. 72 17.08. 115 4 F1 (СултанхXin 24.0 13 Lu zhong -52) 4. 05.05. 11 04.06 41 28.06. 65 17.08. 115 5 F1 (Парлок- 1хXin Lu zhong - 25.0 52) 4. 14 07.05. 12 09.06. 45 05.07. 71 19.08. 116 6 F1 (Равнок- 1хXin Lu zhong - 25.0 52) 4. 14 07.05. 12 05.06. 41 03.07. 69 22.08. 119 7 F1 (ТолкынхXin 26.0 Lu zhong -52) 4. 15 09.05. 13 08.06. 43 03.07. 68 22.08. 118 8 F1 (Ч-5060хXin 24.0 Lu zhong -52) 4. 13 05.05. 11 04.06. 41 29.06. 66 17.08. 115 9 F1 (Равнак- 2хXin Lu zhong - 25.0 52) 4. 14 07.05. 12 06.06. 42 01.07. 67 20.08. 117
10 F1 (Ч-3545хXin 24.0 Lu zhong -52) 4. 13 05.05. 11 04.06. 41 29.06. 66 18.08. 116 11 F1 (Ч-3535хXin 24.0 Lu zhong -52) 4. 13 05.05. 11 08.06. 45 03.07. 70 20.08. 118 12 F1 (С-1303хXin 26.0 Lu zhong -52) 4. 15 09.05. 13 07.06. 42 02.07. 67 21.08. 117 13 F1 (Бухара- 10хXin Lu zhong 27.0 -52) 4. 16 11.05. 14 08.06. 42 05.07. 69 24.08. 119 14 F1 (С-6575хXin 25.0 Lu zhong -52) 4. 14 07.05. 12 08.06. 44 03.07. 69 22.08. 119 15 F1 (С-01хXin Lu 24.0 zhong -52) 4. 13 05.05. 11 08.06. 45 03.07. 70 16.08. 114 16 F1 (С-6580хXin 25.0 Lu zhong -52) 4. 14 07.05. 12 06.06. 42 01.07. 67 20.08. 117 17 F1 (Элликаъла- 1хXin Lu zhong - 25.0 52) 4. 14 07.05. 12 06.06. 42 06.07. 72 25.08. 122 18 F1 (Элликаъла- 3хXin Lu zhong - 26.0 52) 4. 15 09.05. 13 08.06. 43 30.06. 65 19.08. 115 19 F1 (Xin Lu zhong 25.0 -52хЧ-5018) 4. 14 07.05. 12 07.06. 43 03.07. 69 18.08. 115 20 F1 (Xin Lu zhong 25.0 -52хС-4727) 4. 14 07.05. 12 09.06. 45 05.07. 71 20.08. 117 21 F1 (Xin Lu zhong 24.0 -52хЧ-3535) 4. 13 05.05. 11 03.06. 40 29.06. 66 18.08. 116 22 F1 (Xin Lu zhong 26.0 -52хБухара-10) 4. 15 09.05. 13 08.06. 43 03.07. 68 21.08. 117 23 F1 (Xin Lu zhong 24.0 -52хС-01) 4. 13 05.05. 11 05.06. 42 30.06. 67 16.08. 114 24 F1 (Xin Lu zhong 25.0 -52хС-6580) 4. 14 07.05. 12 06.06. 42 01.07. 67 20.08. 117 25 F1 (Xin Lu zhong 25.0 -52хС-5707) 4. 14 07.05. 12 06.06. 42 04.07. 70 23.08. 120 26 F1 (Xin Lu zhong 25.0 -52хЭлликала-1) 4. 14 07.05. 12 05.06. 41 05.07. 71 24.08. 121 27 F1 (Xin Lu zhong 25.0 -52хС-4728) 4. 14 07.05. 12 06.06. 42 02.07. 68 21.08. 118 28 F1 (Xin Lu zhong 24.0 -52хЧ-5060) 4. 13 05.05. 11 05.06. 42 30.06. 67 19.08. 117 29 F1 (Xin Lu zhong 25.0 -52хРавнак-2) 4. 14 07.05. 12 06.06. 42 03.07. 69 22.08. 119 30 F1 (Xin Lu zhong 24.0 -52хКК-3545) 4. 13 05.05. 11 06.06. 43 01.07. 68 20.08. 118 31 F1 (Xin Lu zhong 25.0 -52хС-1303) 4. 14 07.05. 12 07.06. 43 02.07. 68 21.08. 118
32 F1 (Xin Lu zhong 26.0 -52хАмударья) 4. 15 09.05. 13 08.06. 43 03.07. 68 22.08. 118 33 F1 (Xin Lu zhong 23.0 -52хС-8296) 4. 12 03.05. 10 02.06. 40 27.06. 65 17.08. 116 34 F1 (Xin Lu zhong -52хЭлликаъла- 25.0 2) 4. 14 07.05. 12 07.06. 43 28.06. 64 18.08. 115 35 F1 (Xin Lu zhong -52хЭлликаъла- 23.0 3) 4. 12 03.05. 10 02.06. 40 27.06. 65 16.08. 115
Нисбатан кеч пишган комбинация: Элликаъла-1 × XinLuZhoang-52 (122 кун) Навнинг адаптив потенциали илмий жиҳатдан асосланди. Таҳлиллар шуни курсатдики “Xin Lu Zhoang-52” оналик ва оталик форма сифатида иштирок этиши фенологик фазалар давомийлигига кескин таъсир кўрсатмади. Фазалар давомийлиги генотип ҳусусиятлари ва муҳит омиллари билан белгиланди. Қорақалпоғистон шароитида “Xin Lu Zhoang-52” иштироқидаги 35 та F1 комбинация фенологик жиҳатдан баҳоланди. Тезпишар ва барқарор ривожланувчи дурагайлар аниқланди. Хулоса. Вегетация даври 114-122 кун оралиғида булди. Айрим комбинациялар тезпишарлик жиҳатидан селекцион аҳамиятга эга. “Xin Lu Zhoang-52” нави маҳаллий шароитда адаптивлик қобилиятига эга экани аниқланди. Олинган натижалар селекция ишларида бошланғич материал сифатида тавсия этилади. Фойдаланилган адабиётлар 1. Дала тажрибаларини ўтказиш услублари. – Тошкент, 2007. – 147 б. 2. Доспехов Б.А. Методика полевого опыта. – Москва, 1985. – 416 3. Пахтачилик маълумотномаси. – Тошкент, 2016. – Б. 11–12.
Iqtiboslar dinamikasi
ReLibraryTekshirilgan Metodologiya
Adabiyotlar3 ta adabiyot
- Дала тажрибаларини ўтказиш услублари. – Тошкент, 2007. – 147 б.
- Доспехов Б.А. Методика полевого опыта. – Москва, 1985. – 416
- Пахтачилик маълумотномаси. – Тошкент, 2016. – Б. 11–12.
Metama’lumot
- Identifikator
- REL-C-011896
- Nashr sanasi
- 2026-04-07
- Til
- o‘zbek
- Konferensiyalar
- “SHIMOLIY MINTAQALARDA QISHLOQ XO‘JALIGINI RIVOJLANTIRISHNING DOLZARB MASALALARI VA ULARNING INNOVATSION ECHIMLARI” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman.
- Jild
- 1
- Son
- 1
- DOI
- 10.66073/refocus-conf/1009
- Nashriyot
- LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
- Sahifa
- 24–27
- Litsenziya
- Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
- Metadata manbasi
- Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus
- Oxirgi yangilanish
- 2026-08-25