YANGI O‘RTA TOLALI G‘O‘ZA TIZMALARIDA TOLA CHIQIMI VA TOLA UZUNLIGI BELGILARINING SHAKLLANISHI HAMDA O‘ZGARUVCHANLIGI
Rasulov Dilmurod1, Turimbetov Muratbai Shamshetovich2, Khasetullaev Azizbek3, Ernazarova Dilfuza42026
- 1Qishloq xo‘jaligi fanlari bo‘yicha falsafa doktori. Paxta seleksiyasi, urug‘chiligi va yetishtirish agrotexnologiyalari ilmiy-tadqiqot instituti
- 2Qishloq xo‘jaligi fanlari bo‘yicha falsafa doktori. Qoraqalpog‘iston qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyalar instituti
- 3Qoraqalpog‘iston qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyalar instituti magistranti
- 4Qoraqalpog‘iston qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyalar instituti
Konferensiyalar“SHIMOLIY MINTAQALARDA QISHLOQ XO‘JALIGINI RIVOJLANTIRISHNING DOLZARB MASALALARI VA ULARNING INNOVATSION ECHIMLARI” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman.Jild 1Son 1Sahifa 6–8
Annotatsiya
Maqolada selektsiya ko‘chatzorida o‘rganilgan yangi o‘rta tolali g‘o‘za tizmalarida tola chiqimi va tola uzunligi belgilarining shakllanishi hamda o‘zgaruvchanligi tahlil qilingan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, barcha selektsion ashyolar andoza S-6524 naviga nisbatan tola chiqimi bo‘yicha ustunlik namoyon qildi. Ayrim tizmalarda tola chiqimi 40% dan, tola uzunligi esa 34 mm dan yuqori bo‘lib, ular selektsiya ishlarida qimmatli donor sifatida tavsiya etildi.
Boshqa tillarda
ruschaФОРМИРОВАНИЕ И ИЗМЕНЧИВОСТЬ ПРИЗНАКОВ ВЫХОДА ВОЛОКНА И ДЛИНЫ ВОЛОКНА У НОВЫХ ЛИНИЙ СРЕДНЕВОЛОКНИСТОГО ХЛОПЧАТНИКА
В статье проанализированы формирование и изменчивость признаков выхода волокна и длины волокна у новых средневолокнистых линий хлопчатника в условиях селекционного питомника. Все изученные образцы превзошли стандарт С-6524 по выходу волокна. Линии с выходом волокна более 40% и длиной волокна более 34 мм рекомендованы как ценные доноры для дальнейшей селекции.
inglizchaFORMATION AND VARIABILITY OF FIBER YIELD AND FIBER LENGTH CHARACTERISTICS IN NEW MEDIUM-STAPLE COTTON LINES
The article analyzes the formation and variability of fiber yield and fiber length traits in new medium-fiber cotton lines studied in the breeding nursery. According to the research results, all breeding materials demonstrated superiority over the standard variety S-6524 in terms of fiber yield. In some lines, fiber yield exceeded 40% and fiber length was more than 34 mm; therefore, they were recommended as valuable donors for breeding programs.
Kalit so‘zlar
- g‘o‘za
- tola chiqimi
- tola uzunligi
- o‘zgaruvchanlik
- seleksiya
- donor
- duragay
To‘liq matn
Litsenziya: CC BY 4.0litsenziya matni
Matn PDF’dan ajratilgan va qayta formatlangan; asl nusxadan farq qilishi mumkin.
Matndagi telefon raqamlari shaxsiy ma’lumot sifatida yashirilgan.
УДК: 633.511:631.52 ЯНГИ ЎРТА ТОЛАЛИ ҒЎЗА ТИЗМАЛАРИДА ТОЛА ЧИҚИМИ ВА ТОЛА УЗУНЛИГИ БЕЛГИЛАРИНИНГ ШАКЛЛАНИШИ ҲАМДА ЎЗГАРУВЧАНЛИГИ Туримбетов Муратбай Шамшетович Қишлоқ хўжалиги фанлари бўйича фалсафа доктори. Қорақалпоғистон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти Тел: [telefon raqami yashirilgan] Э-mail: Muratbayturumbetov1970@gmail.com Расулов Дилмурод Қишлоқ хўжалиги фанлари бўйича фалсафа доктори. Пахта селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологиялари илмий-тадқиқот институти Тел: [telefon raqami yashirilgan] Э-mail: dilmurod_rasulov_1981@mail.ru Қорақолпоғистон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти магистирант Хасетуллаэв Азизбек Э-mail: azizxasetullaev@gmail.com Қорақолпоғистон қишлоқ хўжалиги ва агротехнологиялар институти магистирант Эрназарова Дилфуза Э-mail: ernazarovadilfuza98@gmail.com https://doi.org/10.5281/zenodo.19202900 Аннотация. Мақолада селекция кўчатзорида ўрганилган янги ўрта толали ғўза тизмаларида тола чиқими ва тола узунлиги белгиларининг шаклланиши ҳамда ўзгарувчанлиги таҳлил қилинган. Тадқиқот натижаларига кўра, барча селекцион ашёлар андоза С-6524 навига нисбатан тола чиқими бўйича устунлик намоён қилди. Айрим тизмаларда тола чиқими 40% дан, тола узунлиги эса 34 мм дан юқори бўлиб, улар селекция ишларида қимматли донор сифатида тавсия этилди. Калит сўзлар: ғўза, тола чиқими, тола узунлиги, ўзгарувчанлик, селекция, донор, дурагай. Аннотация. В статье проанализированы формирование и изменчивость признаков выхода волокна и длины волокна у новых средневолокнистых линий хлопчатника в условиях селекционного питомника. Все изученные образцы превзошли стандарт С-6524 по выходу волокна. Линии с выходом волокна более 40% и длиной волокна более 34 мм рекомендованы как ценные доноры для дальнейшей селекции.
Ключевые слова: хлопчатник, выход волокна, длина волокна, изменчивость, селекция, донор. Abstract. The article analyzes the formation and variability of fiber yield and fiber length traits in new medium-fiber cotton lines studied in the breeding nursery. According to the research results, all breeding materials demonstrated superiority over the standard variety S-6524 in terms of fiber yield. In some lines, fiber yield exceeded 40% and fiber length was more than 34 mm; therefore, they were recommended as valuable donors for breeding programs. Keywords: cotton, fiber yield, fiber length, variability, breeding, donor.
Кириш. Ғўза жаҳон қишлоқ хўжалигида стратегик аҳамиятга эга техник экин ҳисобланади. Ғўза селекциясида тола чиқими ва тола узунлиги муҳим хўжалик биологик белгилардан ҳисобланади. Ҳозирги замон текстил саноати талабларига мувофиқ тола чиқими 40% дан ва тола узунлиги 34 мм дан юқори бўлган навларни яратиш долзарб вазифа ҳисобланади.
Шу сабабли турли генетик ва эколого-географик манбалар асосида яратилган тизма ва дурагайларда мазкур белгиларнинг шаклланиш хусусиятлари ва ўзгарувчанлигини комплекс ўрганиш муҳим илмий ва амалий аҳамиятга эга.
В.А.Автономов ва бошқаларнинг тадқиқотларида тола узунлиги билан тола чиқими, бир дона кўсакдаги пахта вазни, вегетация даври давомийлиги, биринчи шох жойлашиш баландлиги белгилари орасида корреляция кузатилмаган. F2 дурагай ўсимликларида юқорида кўрсатилган белгилар боғланмаган ҳолда ирсийланганлиги сабабли тола узунлиги юқори бўлган намуналарни танлаш имконияти пайдо бўлганлиги аниқланган [1].
Б.Х.Аманов, Ф.Р.Абдиевлар илмий изланишларида, ғўзанинг G.barbadense L. туричи хилма-хилликларини ўзаро дурагайлаш натижасида олинган F4 ўсимликларида қимматли хўжалик белгилари, жумладан, тола узунлиги ва тола чиқими каби белгилар параллел равишда ортиши кузатилган [2].
Б.Аллашовнинг изланишларида ғўзанинг қимматли хўжалик белгилари ўртасидаги коррелятив боғлиқлар ўрганилиб, қўш дурагай оилаларда кўсак вазни билан тола узунлиги, тола чиқими белгилар ўртасидаги боғлиқликлар оддий дурагайлаш услубида олинган оилалар кўрсаткичларига нисбатан бир мунча ижобий томонга силжиганлиги кузатилган [3].
Материалар ва услублар. Тадқиқотлар селекция кўчатзори шароитида олиб борилди. Объект сифатида турли дурагайлаш комбинациялари асосида яратилган янги тизмалар ва андоза сифатида С-6524 нави олинди.
Тадқиқотларимизда умумқабул қилинган селекция ва уруғчилик услублари жумладан: «Дала тажрибаларини ўтказиш услублари» номли методологик услубий қўлланма асосида (Б.А.Доспехов, 1985) математик ишловдан ўтказилди, ва толанинг сифат кўрсаткичлари «Сифат» маркази лабораториясида HVI тизимида таҳлил қилинган ҳамда бошқа тегишли услубий қўлланмалардан фойдаланган.
Натижалар ва мунозара. Янги ўрта толали ғўза навларининг тола чиқими ва тола узунлиги кўрсаткичларига талаб юқорилиги учун, изланишларда эколого-географик ва генетик узоқ оилаларида тола чиқими ва узунлигини шаклланиш жараёни ва ўзгарувчанлиги таҳлил этилди ( жадвал).
Тадқиқотларда тола чиқимининг ўзгарувчанлиги бўйича ўртача 36,4 % дан 42,2 % гача бўлган юқори натижалар олинди. Тадқиқотларга жалб қилган деярли барча селекцион ашёлар андоза С-6524 ғўза навидан (34,6%) юқори натижаларни кўрсатди. Энг юқори натижалар Л-95 (42,2%), F23K-69 (C-7315) (41,4%) ва F4 Л-95 х Султон (40,9%) тизмаларида кузатилди. Уларда вариация коэффициенти ўртача даражада (3,3–9,0%) бўлиб, белги барқарор шаклланганлигини кўрсатди.
Шунингдек, турли дурагайлаш услублари орқали яратилган тизма ва оилаларда тола узунлиги белгисининг шаклланиши ва ўзгарувчанлиги таҳлил этилди. Тола узунлиги белгиси бўйича ўртача 33.1 мм дан 35.9 мм гача тола узунлигига эга бўлди. Ўрганилган селекцион ашёларнинг деярли барчаси андоза С-6524 ғўза навидан (33.0мм) 0.1 мм дан 2.8 мм гача толаси узунлиги Селекция кўчатзорида ўрганилган янги ғўза тизмаларининг тола чиқими ва тола узунлиги кўрсаткичи. Тола чиқими Тола узунлиги Тизма ва дурагайлар M±m σ V% M±m σ V% F23K-69 41,4±0,77 2,45 6,93 35,9±0,99 1,12 3.21 Л-2019/в 40,1±0,97 3,09 7,68 33,9±0,83 1,04 3.06 F13 (К-58 х С-4727) х Омад 36,4±1,29 1,83 5,48 33,3±1,00 1,10 3.30 F26 Наманган-1 х Сурхон-5 T-4684- 38,1±0,52 1,65 4,31 34,9±1,31 1,15 3.29 86/16 F4 Л-138 х Жаркўрғон 37,7±1,01 3,21 8,50 33,7±1,51 1,09 3.33 F4 Л-95 х Султон 40,9±1,17 3,71 9,07 33,1±1,01 1,16 3.50 Л-95 42,2±1,09 3,45 8,16 34,4±1,06 1,30 3.78 LSG-3/06 39,6±1,30 4,13 11,93 33,9±0,99 1,14 3.36 St C-6524 34,6±1,30 3,13 8,10 33,0±1,09 1,04 2.36
билан ажралиб турди. Тадқиқотлардаги F13 (К-58 х С-4727) х Омад тизмаси андозага нисбатан толасининг узунлиги бўйича 0.1 мм га калталигини тадқиқотларда кўришимиз мумкин. Хозирги замон текстил саноати тола узунлигига алоҳида эътибор қаратмоқда. Тола узунлиги 34 мм дан юқори бўлган F23K-69 (C-7315), F26 Наманган-1 х Сурхон-5 T-4684- 86/16 ва Л-95 тизмалари текстил саноати талабларига жавоб беради. Хулоса. Техстил талабларига мос бўлган тола узунлиги 34,0 мм дан юқори бўлган F23K-69 (C-7315 (35.9 мм), F26 Наманган-1 х Сурхон-5 T-4684-86/16 (34.9 мм) Л-95 (34.4 мм) селекцион ашёлар тола узунлиги бўйича ҳамда тола чиқимининг юқори бўлган F23K-69 (C- 7315, Л-2019/в, F4 Л-95 х Султон, Л-95 селекцион ашёлар тола чиқими бўйича қимматли донор бўлиб кейинги селекцион тадқиқотларга бошланғич манбаа сифатида тавсия этилади.
Iqtiboslar dinamikasi
ReLibraryTekshirilgan Metodologiya
Adabiyotlar4 ta adabiyot
- Автономов В.А., Кимсанбаев О.Х., Тангиров З. Изменчивость и наследуемость массы хлопка – сырца одной коробочки на растений у межлинейных гибридов F1-F2 хлопчатника. // Мат. научно-практ. конф. “Теоретические и практические аспекты развития селекции и семеноводства хлопчатника и люцерны”. –Ташкент. 2010. с. 123-128.
- Аманов Б.Х., Ф.Р.АбдиевG.barbadense L. ғўза тола узунлиги ва тола чиқимини оширишга хизмат қилувчи янги донорлар олиш // “Ғўза селекцияси, уруғчилиги ва етиштириш агротехнологияларининг долзарб муаммолари ҳамда уни ривожлантириш истиқболлари” мавзуидаги Республика илмий-амалий конференцияси материаллари тўплами.- Тошкент, 2017. – Б. 105-107.
- Аллашов Б. Изучение коррелятивных связей скороспелости с рядом хозяйственно-ценных признаков. // Состояние селекции и семеноводства хлопчатника и перспективны ее развития. Мат. межд. научно-практ. конф. – Ташкент. 2006. с. 52-55.
- Доспехов Б.А. Методика полевого опыта. – Москва, 1985.
Metama’lumot
- Identifikator
- REL-C-011891
- Nashr sanasi
- 2026-04-07
- Til
- o‘zbek
- Konferensiyalar
- “SHIMOLIY MINTAQALARDA QISHLOQ XO‘JALIGINI RIVOJLANTIRISHNING DOLZARB MASALALARI VA ULARNING INNOVATSION ECHIMLARI” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjuman.
- Jild
- 1
- Son
- 1
- DOI
- 10.66073/refocus-conf/1004
- Nashriyot
- LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
- Sahifa
- 6–8
- Litsenziya
- Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
- Ko‘rishlar
- 12026-10-28 dan beri o‘lchanmoqda
- Metadata manbasi
- Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus
- Oxirgi yangilanish
- 2026-08-25