MOBIL O‘QITISH VOSITALARI YORDAMIDA TALABALARNING OG‘ZAKI NUTQ RIVOJLANISHI: SUN‘IY INTELLEKTGA ASOSLANGAN YONDASHUV

Ushbu maqola sun‘iy intellekt (SI) texnologiyalarining zamonaviy ta‘limda, ayniqsa,og‘zaki nutq ravonligini oshirishdagi o‘rni va ahamiyatini tahlil qiladi. Talabalarning nutq va talaffuzmuammolarini an‘anaviy usullar bilan solishtirganda, sun‘iy intellektga asoslangan mobil ilovalarningimkoniyatlari, foydalari va amaliy qo‘llanilishi ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, maqolada ushbutexnologiyalarning cheklovlari va kelajakda rivojlanish imkoniyatlari haqida fikrlar bildiriladi.

MOBIL O’QITISH VOSITALARI YORDAMIDA TALABALARNING OG’ZAKI NUTQ RIVOJLANISHI: SUN’IY INTELLEKTGA ASOSLANGAN YONDASHUV Egamova Munisa Hakim qizi Chirchiq Davlat Pedagogika Universiteti Turizm fakulteti, Xorijiy til va adabiyoti(ingliz tili) 1-kurs magistratura talabasi

Annotatsiya:Ushbu maqola sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining zamonaviy ta’limda, ayniqsa, og‘zaki nutq ravonligini oshirishdagi o‘rni va ahamiyatini tahlil qiladi. Talabalarning nutq va talaffuz muammolarini an’anaviy usullar bilan solishtirganda, sun’iy intellektga asoslangan mobil ilovalarning imkoniyatlari, foydalari va amaliy qo‘llanilishi ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, maqolada ushbu texnologiyalarning cheklovlari va kelajakda rivojlanish imkoniyatlari haqida fikrlar bildiriladi. Kalit so‘zlar: Sun’iy intellekt, mobil ta’lim, og‘zaki nutq, ravonlik, nutqni tahlil qilish, individual yondashuv, til o‘rganish.

ENHANCEMENT OF STUDENTS' ORAL SPEECH USING MOBILE LEARNING TOOLS: AN ARTIFICIAL INTELLIGENCE-BASED APPROACH

Egamova Munisa Hakim qizi Chirchiq State Pedagogical University Faculty of Tourism, Foreign Language and Literature (English) 1st year master's student egamovamunisa2@gmail.com

Abstract: This article analyzes the role and significance of artificial intelligence (AI) technologies in modern education, particularly in enhancing oral speech fluency. The possibilities, benefits, and practical applications of AI-based mobile applications are examined in comparison to traditional methods for addressing students' speech and pronunciation challenges. Additionally, the article discusses the limitations of these technologies and their potential for future development. Keywords: Artificial intelligence, mobile learning, oral speech, fluency, speech analysis, individualized approach, language learning.

СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ УСТНОЙ РЕЧИ СТУДЕНТОВ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ ИНСТРУМЕНТОВ МОБИЛЬНОГО ОБУЧЕНИЯ: ПОДХОД НА ОСНОВЕ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА

Эгамова Муниса Хаким кизи Чирчикский государственный педагогический университет Факультет туризма, Иностранный язык и литература (английский язык) Студентка магистратуры 1-го курса egamovamunisa2@gmail.com

Аннотация. В данной статье анализируется роль и значение технологий искусственного интеллекта (ИИ) в современном образовании, особенно в повышении беглости устной речи. Рассматриваются возможности, преимущества и практическое применение мобильных приложений на основе искусственного интеллекта в сравнении с традиционными методами решения проблем речи и произношения студентов. В статье также обсуждаются ограничения этих технологий и перспективы их дальнейшего развития. Ключевые слова: Искусственный интеллект, мобильное обучение, устная речь, беглость, анализ речи, индивидуальный подход, изучение языка.

Kirish Zamonaviy texnologiyalar, xususan sun’iy intellekt (SI)ning tez rivojlanishi ta'lim sohasiga va chet tillarni o'qitish metodikasiga sezilarli ta'sir ko'rsatmoqda. Og'zaki nutq ravonligi – bu so'zlashuv jarayonida fikrlarni tez va aniq ifodalash qobiliyati bo'lib, chet tilini o'rganayotganlar uchun eng murakkab ko'nikmalardan biridir. An’anaviy sinf sharoitida bunday ko'nikmalarni rivojlantirishda individual e'tibor yetishmasligi va mashg‘ulot vaqtining cheklanganligi muammolar yuzaga keltiradi [1]. Sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanib ishlab chiqilgan mobil ilovalar esa bu muammolarni hal etishda samarali vosita sifatida xizmat qilishi mumkin.

Maqolaning maqsadi sun’iy intelektka asoslangan mobil ilovalar yordamida talabalarning og‘zaki nutqlarini qanday rivojlantirish mumkinligini aniqlashdir.

Asosiy qism Sun’iy intellekt nutq ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun juda muhim bo‘lgan doimiy amaliyotni ta’minlash orqali istiqbolli yechim taklif etadi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, SI samarali amaliy muhitlarni yaratishi mumkin, bu esa an’anaviy usullarga nisbatan til o‘rganishni yaxshilaydi. Sun’iy intellekt ta’limda ko‘p yillardan beri qo‘llanilmoqda. 1960-yillarda tadqiqotchilar sun’iy intellektning imkoniyatlarini, ayniqsa aqlli o‘qitish tizimlarida o‘rgana boshladilar. Ushbu tizimlar har bir ta’lim oluvchining ehtiyojlariga moslashtirilgan shaxsiy ta’limni taklif qilishga qaratilgan edi. Dastlabki sun’iy intellekt tizimlari mazmunni yetkazish va o‘quvchilarni jalb qilish uchun qoidalarga asoslangan algoritmlardan foydalangan.Bugungi kunda tabiiy tilni qayta ishlash va ilovalar bilan o‘rganish sohasidagi yutuqlar ta’limda sun’iy intellektning rolini kengaytirdi. Bu texnologiyalar aqlli fikr-mulohazalarni taqdim etdi va tilni tushunishni yaxshilaydi, bu esa o‘rganishni yanada samarali qildi. Raqamli texnologiyalarning rivojlanishi bilan sun’iy intellekt ta’limning asosiy qismiga aylandi. U ta’lim boshqaruv tizimlari, baholash vositalari va moslashuvchan platformalarning yaratilishiga olib keldi. SI ta’lim va o‘qitishni takomillashtirishning potensial vositasi sifatida tan olindi. U til o‘rganishni takomillashtirish uchun yangi usullarni, ayniqsa, tizimli va shaxsiy amaliyotni ta’minlash orqali taklif etadi. Sun’iy intellekt texnologiyasi o‘quvchilarga til o‘rganishni qo‘llab-quvvatlash uchun ishlatiladi. SIga asoslangan platformalar va vositalar interaktiv mashqlar, real vaqt rejimidagi fikr-mulohazalar va ta’lim oluvchining ehtiyojlari hamda o‘zlashtirish darajasiga qarab moslashuvchan kontent yetkazib berishni taklif etadi. SI ilovalar ta’lim oluvchilar va ingliz tilida so‘zlashuvchilar yoki til hamkorlari o‘rtasidagi muloqotni osonlashtiradi. Sun’iy intellekt imkoniyatlari bilan jihozlangan virtual o‘qituvchilar va chatbotlar o‘quvchilar bilan suhbatlashish amaliyotini o‘tkazib, til o‘rganishning immersiv tajribasini taqdim etadi. Sun’iy intellektga asoslangan virtual o‘qituvchilar va chatbotlar bilan o‘zaro ta’sir qilish o‘quvchilarning nutq qobiliyatlarini yaxshilaydi va real hayotda ingliz tilidan foydalanishga bo‘lgan ishonchini oshiradi [8]. Sun’iy intellekt texnologiyasi o‘quvchilarga o‘z vaqtida va maqsadli fikr-mulohazalar taqdim etadi. Nutqni tanib olish va tabiiy tilni qayta ishlash orqali, sun’iy intellekt tizimlari o‘quvchilarning og‘zaki yoki yozma natijalarini tahlil qilib, talaffuz, grammatika va lug‘atdan foydalanish bo‘yicha fikr-mulohazalar beradi.Sun’iy intellektga asoslangan adaptiv o‘qitish tizimlari kontentni moslashtirish va individual ta’lim oluvchilarning ehtiyojlari hamda rivojlanishiga moslashtirilgan o‘quv faoliyatini taklif etish orqali shaxsiylashtirilgan ta’limni ta’minlaydi. Bu tizimlar ta’lim oluvchilarning samaradorlik ma’lumotlarini tahlil qilish va o‘rganish yo‘lini shunga yarasha sozlash uchun mashinali o‘rganish algoritmlaridan foydalanadi[8]. SIga asoslangan adaptiv ta’lim tizimlari ta’limning shaxsiy yo‘llarini taqdim etadi va o‘quv materiallarini ta’lim oluvchilarning o‘zlashtirish darajalariga qarab moslashtiradi, bu esa ularning o‘quv tajribasini optimallashtiradi. Ingliz tilini o‘qitishda sun’iy intellektning hozirgi qo‘llanilishi texnologiyaning shaxsga yo‘naltirilgan ta’lim, muloqotni osonlashtirish va maqsadli qayta aloqani ta’minlash orqali til o‘rganish tajribasini oshirish salohiyatini ko‘rsatmoqda. SI vositalaridan foydalanish orqali, til o‘qituvchilari ta’lim oluvchilarning individual ehtiyojlariga mos keladigan qiziqarli va moslashuvchan ta’lim muhitlarini yaratishlari mumkin[8]. Ingliz tili talaffuzdagi qiyinchiliklarni bartaraf etish va chet tili sifatida xizmat qilish orqali virtual suhbatdosh shuningdek, o‘quvchilarga darslarda faol ishtirok etish imkonini beradi.Inglizcha suhbat amaliyoti, talaffuz mashqlari va og‘zaki nutqda talaffuz aniqligi va ravonligiga e’tibor qaratgan holda intonatsiyani o‘rgatadi.Natijada o‘quvchilar mustaqil ta’lim olishlari va o‘z ta’limlarini boshqarish imkoniyatiga ega bo‘ladilar[8]. 1. Sun'iy intellekt mobil ilovalarining og'zaki nutqni rivojlantirishdagi imkoniyatlari.Sun'iy intellektga asoslangan mobil ilovalar quyidagi noyob imkoniyatlarni taklif etadi: A) Nutq tanlash: Zamonaviy tizimlar talabaning talaffuz qilib bergan matnlarini aniqlaydi va yozma shaklga keltiradi. Bu talabaga noto'g'ri talaffuzlarni darhol ko'rishga va tahlil qilishga yordam beradi [2].

B) Talaffuz baholash: Sun'iy intellekt algoritmlari talabaning talaffuzini me'yorga mos ravishda baholab beribgina qolmay, balki analitik fikrlarni ham taklif qiladi. Nutqning tezligi, ohangi va har bir tovushning aniqligiga oid ko'rsatkichlar aniq baholanadi [3]. C) Interaktiv muloqat simulyatorlari: Talabalar virtual suhbatdoshlar bilan sun’iy intellekt yordamida muloqat qilish imkoniyatiga ega bo'lishadi. Bu "xavfsiz muhit" yaratib berib talabaga xato qilishdan qo'rqmaysiz mashg‘ulot o'tkazishga sharoit yaratadi [4]. D) Individual yondashuv: Sun’iy intellekt tizimlari ma'lumotlarni tahlil qilib har bir talabaga moslashtirilgan mashqlar tayyorlaydi [1]. 2. Sun’iy intellekt vositalarining an’anaviy usullardan afzalliklari.Sun’iy intellekt (SI) sohasidagi manbalar juda keng va turli xil. Ularning ko‘pligi va turli yo‘nalishlarda bo‘lishi SI texnologiyalarining rivojlanishiga bevosita ta’sir qiladi va bu sohada o‘rganish uchun ko‘plab imkoniyatlar yaratadi. Shu bilan birga, ilmiy va ommabop manbalar o‘rtasidagi farq ham mavjud, chunki ilmiy maqolalar, kitoblar va jurnallar texnik jihatdan aniq va chuqurroq ma’lumot taqdim etadi, ommaviy manbalar esa texnologiyaning amaliy qo‘llanilishi va joriy tendensiyalar haqida foydali bo‘ladi. Shuningdek, yuqorida sanab o‘tilgan resurslar sun’iy intellektni o‘rganish uchun muhim asos bo‘lib, ularni to‘g‘ri tanlash va o‘rganish, o‘z ilmiy yoki amaliy ishlarida SI texnologiyalarini muvaffaqiyatli qo‘llashga yordam beradi. Agar sizda sun’iy intellektni o‘rganish bo‘yicha aniq maqsadlar bo‘lsa, masalan, konkret sohalarda qo‘llanilishini o‘rganish, bu manbalardan foydalanish sizga yaxshi yo‘l-yo‘riq beradi. Sun’iy intellektga oid ilmiy tadqiqotlar hamda ma’lumotlarni olishda yirik ilmiy va texnik jurnallar, onlayn kurslar, konferensiyalar va boshqa zamonaviy manbalar yordamida tezda yangilanish va o‘z bilimlaringizni yangilab borish mumkin. Bu esa sizni sun’iy intellekt sohasidagi eng so‘nggi rivojlanishlar bilan tanishtiradi [9]. Sun'iy intellektga asoslangan yondashuv an'anaviy metodlardan quyidagi jihatlari bilan farqlanadi: A) Uzluksizlik va qulaylik: Mobil qurilmalar orqali talabalar istalgan joyda (transportda yoki uyda) og'zaki nutqqa oid mashqlarni bajarishni davom ettira oladilar [5]. B) Bepul xato qilish imkoni: An’anaviy sinflarda noto'g'ri talaffuz yoki grammatik xato qilayotgan talabalar past o’zlashtiradiganlar safida bo’lib qoladilar; sun'iy intellekt bilan ishlaganda esa bu psixologik to'siqlar deyarli yo'q bo'ladi. C) Darhol qayta aloqa (Feedback): An’anaviy usullarda o'qituvchi har bir talabani eshitishi vaqt oladigan holatlarda sun’iy intellekt tizimlari natijalarni tezda baholaydi [2]. D) Ma'lumotlarga asoslangan rivojlanishni kuzatish: Ilovalar student faoliyatining barcha ma'lumotlarini saqlab borib uning rivojlanishini grafik tarzda aks ettiradilar. 3. Qo'llashning amaliy jihatlari va cheklovlari Barcha afzalliklariga qaramasdan sun’iy intellekt vositalaridan foydalanishda ba'zi masalalarni hisobga olish zarur: A) O'qituvchining roli: Sun’iy intellekt ilovalari o'qituvchini almashtirmaydi; ular uning ish faoliyatini qo'llab-quvvatlovchi uskuna sifatida xizmat qiladi [4]. B) Texnologik cheklovlar: Internetga barqaror kirish imkoni hamda qurilmangizning texnik sifati masalalari dolzarbligicha qolmoqda [3]. C) Psixologik va kommunikativ jihatlar: Odam bilan aloqa emotsional aloqalarni aks ettirmaydi; haqiqatda mavjud bo'lgan mimika yoki jestlarning yetarlicha ifodalanmasligi mavjuddir.Shuningdek, ilg‘or texnologiyalar ta’lim sifatini oshirishda va pedagoglarning faoliyatini soddalashtirishda muhim ahamiyatga ega. Ular o‘qituvchilarga o‘quv jarayonini samarali boshqarishga yordam beradi, shuningdek, individual va kollektiv yondashuv orqali o‘quvchilarning qobiliyatlarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Umuman olganda, sun’iy intellekt texnologiyalari ta’lim sohasidagi yangi imkoniyatlarni yaratib, ta’limning samaradorligini va sifatini sezilarli darajada yaxshilashga ko‘maklashadi [9]. Xulosa Natijada aytish mumkinki, sun’iy intellekt asosidagi mobil o'qitish vositalari talabalarga og'zaki nutqni ravonligini oshirish uchun qulay hamda samarali vositani taklif etmoqda. Ular an'anaviy pedagogika metodlariga foydali hissa qo'shib jalb etilishi kerak; lekin tadqiqotlarning muvaffaqiyyati ularni ta'lim jarayoniga uyg'un ravishda kirita olish darajasiga bog‘liqdir. Kelgusida sun’iy intellekt texnologiyalaridagi yangiliklar til o’rganishni yanada realistik tajribaga aylantirishi mumkin.