AYOLLARDA SUT BEZIDA UCHRAYDIGAN AYRIM KASALLIKLARNI ULTRATOVUSH TEKSHIRUVIDA KO‘RINISH BELGILARI

Ushbu maqola orqali sut bezi,yo‘llari tuzilishi, joylashuvi,funksiyalari,ayrimanamaliyalari va ularni ultratovush orqali ko‘rinishi,ularni bir biridan farqilash haqida tushunchaga egabo‘lamiz.

AYOLLARDA SUT BEZIDA UCHRAYDIGAN AYRIM KASALLIKLARNI ULTRATOVUSH TEKSHIRUVIDA KO’RINISH BELGILARI

Maxmutova Shaxlo Ural qizi Samarqand Davlat Tibbiyot Universiteti Davolash ishi fakulteti talabalari Ilmiy rahbar-Yo'ldosheva Gulsara Bahridinovna Samarqand Davlat tibbiyot universiteti assistenti. Emaail:gulsarayuldasheva22@gmail.com

Annotatsiya:Ushbu maqola orqali sut bezi,yo’llari tuzilishi, joylashuvi,funksiyalari,ayrim anamaliyalari va ularni ultratovush orqali ko’rinishi,ularni bir biridan farqilash haqida tushunchaga ega bo’lamiz.

Kalit so'zlar:Ultratovush,embrogeniz,polimastiya,politeliya, amastiya,amaziya,so’rg’ich, teri osti yog’qavati ,dyret bo’rtiqlari ,qon tomirlari,bez ,simmitriya,mammar,elastografiya,antiradial,radial.

SIGNS OF APPEARANCE ON ULTRASOUND OF CERTAIN DISEASES OF THE MAMMARY GLAND IN WOMEN

Muxtorova Sabina Nizom qizi Maxmutova Shaxlo Ural qizi Tojiyev Asadbek Nizomjon o’g’li Students of the Faculty of treatment work of Samarkand State Medical University Scientific leader- Yo'ldosheva Gulsara Bahridinovna Assistant of Samarkand State Medical University. Emaail:gulsarayuldasheva22@gmail.com

Abstract: Through this article,we will have an understanding of the structure of the mammary gland, pathways,their location,functions,certain anamalia and their appearance through ultrasound, differentiating them from each other. Keywords: Through this article,we will have an understanding of the structure of the mammary gland, pathways,their location,functions,certain anamalia and their appearance through ulal.

ПРИЗНАКИ ПОЯВЛЕНИЯ НА УЗИ НЕКОТОРЫХ ЗАБОЛЕВАНИЙ МОЛОЧНОЙ ЖЕЛЕЗЫ У ЖЕНЩИН

Muxtorova Sabina Nizom qizi Maxmutova Shaxlo Ural qizi Tojiyev Asadbek Nizomjon o’g’li Студенты факультета лечебной работы Самаркандского государственного медицинского университета Научный руководитель-Юлдашева Гульсара Бахридиновна Ассистент Самаркандского государственного медицинского университета. Emaail:gulsarayuldasheva22@gmail.com

Аннотация. Этой статье мы получим представление о молочной железе,структуре ее протоков, расположении,функциях,некоторых анамнезах и том,как их можно увидеть на УЗИ, чтобы отличить их друг от друга. Ключевые слово: Ультразвук, эмброгениз, полимастия, полителия, амастия, Амазия, присоска, подкожно-жировой слой ,выпуклости дирета, кровеносные сосуды, железа, симметрия, маммография, эластография, антирадиальная, радиальная.

Sut bezining xavfsiz kasaliklari va turli xil xolatlarda sut bezida bo’ladigan o’zgarishlar Gormonal davo- ko’proq gormonal davo ko’proq minapauza bor ayollarda va tuxumdon va bachadon kasalliklari bor ayollarda o’rin bosuvchi garmonlar berilishi evaziga sut bezida turli xil o’zgarishlar kuzatiladi ya’ni

estrogen va progestiron berilishi bunga sabab bo’lishi mumkin. Ayollarda gormonal davolashda asosiy belgisi mammografiya va ultratovush tekshirilishida kontrosiptik vositalardan foydalanadigan turli xil kasaliklarga qarshi davolanayotgan ayollarda sut bezida o’zgarishlar bo’ladi.Chunki sut bezi to’qimasi gormonlarga ya’ni estrogen va progestronga sezuvchan bo’ladi.Mammografiya va ultratovushda gormonal davolanayotgan ayollardalar sut bezini ko’rganda sut bezi to’qimasi zichlashganini ko’rish mumkin va hattoki ba’zi hollarda uchoqli o’zgarishlar ko’zga tashlanish mumkun.Bu o’zgarishlarni boshqa patologiyalardan farqi gormonal davo to’xtatilganda o’zgarishlar yo’qoladi ya’ni vaqtinchalik gormonlar ta’sirida stimunlanishga gormonal javobdir.Bundan tashqari tuxumdonlarda o’zgarishlar bor yo’qligi o’smalar bor yo’qligi baholash kerak.Tekshirishlar davomida 50 yoshli ayolda kuzatuv o’tkazildi.Bu ayol estrogen progestron uzoq vaqt qabul qilgan va sut bezida chegarallangan o’zgarishlar o’cjoqli o’zgarishlar aniqllangan shakli noaniq ko’rinishda .Ultratovushda gipoexogen o’choqli tuzilma ko’rinadi.Atrofi giperexogen xoshiya bilan o’ralgan.Qirg’oqlari notekis shakli oval.Burchakli ko’rinishda.Bunday xosilalarga ikkilanish bo’lganda biopsiya qilinadi va bu normal ves to’qimasi prolifiratsiya sohasi bo’lib chiqadi.Bu holat gormonlar ta’sirida kelib chiqqan.Ayollarda gormonal davo o’tkazilayotgan vaqtida ostiyaporos turli xil o’zgarishlar kuzatilishi mumkun.Ba’zi hollarda tromboemboliya ishimik harflar kuzatilishi mumkun.Endokrin davo- sut bezi gormonal davo o’tkazilganda estrogen progestron ishlatilsa , endrogen davoda boshqa gormonal priporatlar ham qo’llaniladi.Bemorlarni shikoyatiga qarab davolash olib boriladi.Eng birinchi shikoyat bu sut bezidagi og’riq hisoblanadi.Boshqa belgilari esa sut bezidagi qattiqlashuv,sut bezi so’rg’ichidan turli ajralmalar kelishi,so’rg’ich tortilishi,shish yoki botiqlik,teri rangining o’zgarishi,toshmalar,chandiqli o’zgarishlar,travmalar,isitma bo’lishi.Bularni ultratovush tekshirish lozim.Agar bemor homilador bo’lsa,emizikli bo’lsa,erkak kishi bo’lsa,qo’l bilan paypaslaganda xosila aniqlansa,bolalarda,kichik sut bezlari bo’lsa ultratovush orqali tekshirish asosiy o’ringa chiqadi.Mammagrafiyada xosilani xavfli xavfsiz ekanligini ajratishda ham ultratovush tekshirishi asosiy hisoblanadi.Bezdagi hosila kistoz yoki salit ekanligini aniqlashda yordam beradi.Ultratovush ahamiyati yana sut bezidan ajralmalar kelganda va sut bezida shishlar bo’lganda ham ahamiyatlidir.Ultratovushda bir nech belgilariga ahamiyat beriladi yani to’qima zichligiga exogenligiga qirg’oqlari holatiga,qon oqimiga,elastikligiga baho beriladi.So’rg’ichdan keladigan ajralmalar.Tekshirishga ko’ra so’rg’ichdan ajralma kelishida sut bezi to’qimasi xolati ko’rib chiqiladi.O’z-o’zidan ajralma kelmaydi qasidir to’qima ajralmani ishlab chiqarayotgan bo’ladi.Bunday ajralmalar sut yo’lidan kelishi,qon aralash bo’lishi yoki shaffof bo’lishi mumkin.Bu holatga patologiya sifatida qaralish kerak bo’ladi.E’tiborli bo’lib tekshirish kerak,chunki sababi ko’pincha hosilalar bo’lib chiqadi.Fiziologik ajralmalar xam kelib turadi normada buni patologik ajralmadan farqi ikki tomonlama keladi fiziologik ajralma.So’rg’ich tashi tomondan ko’rilganda so’rgichning bir necha teshikchalaridan ajralma chiqayotgani ko’rinadi.Asosan shoffof bo’ladi oq sariq rangli bo’lishi ham mumkin.Yana shunday xolatlar ham bo’lishi mumkin turli hil gormonal o’zgarishlar evaziga sut bezidan sut kelib turishi mumkin.Bunday sut kelishini biz galaktoriya deb ataymiz.Sut bezidan ajralma k elishini tekshirishda mammografiya sezuvchanligi past hisoblanadi.Mammografiyada 15-35 % gacha aniqlik kiritish mumkin.Ultratovushda esa 80%gacha ma’lumot olish mumkin.MRT va duktografiyada ajralma kelishlari sababini aniqlash yuqori %ni egallaydi.MRT da 92% sezuvchanlikka ega 76% spesifiklikka ega bo’ladi.Duktograjiyada esa sezuvchanlik 69%,spesifilik 39% bo’ladi.Spesifiklik past bo’lishiga sabab duktografiyada tekshirish paytida doimo ajralma kelib turishi kera agar ajralma kelishi to’xtagan bo’lsa aniqlash darajasi pasayib ketadi.Shuning uchun spesifligi pastroq bo’ladi.Ajralma kelganda oxirgi tasdiqlovchi usul bu vakumli biopsiya hisoblanadi.Bu usul orqali MRT,mammagrafiyada aniqlash imkoniyati bo’maganda yaxshi natija beradi.Albatta ajralma kelishining eng ko’p sababchisi bo’lgan patologiya bu 48%ni tashkil etib papilomalar evaziga yuzaga keladi.Bundan tashqari sut yo’llariektaziyasida,invaziv karsinomada,ductal karsinomada yuzaga keladi.25% hollarda qonli ajralmalar kelishining sababchisi bu rak kasalligida bo’ladi.Serroz suyuqlik kelsa sut bezidan va yana bir tomonlama kelganda etiborsiz qoldirish kerak emas.Galaktoriyada laktasiya evaziga ajralma keladi va gormonal buzilishlar bor yo’qligini istisno qilish kerak.8% ayollarda turli ajralmalar kelishi kuzatiladi va bu fiziologik holat hisoblansa skrening qilib tekshirilib turilishi kerak.Agar patologiya hisoblansa diagnostik tekshiruvlarga yuborilishi kerak bo’ladi.Diagnostik tekshiruvlarda sababi aniqlanmasa xirurg mammolog nazoratida bo’lib turishi kerak bo’ladi.MRT,duktografiya tershiruvlari olib borilishi lozim.Diagnostikasi noma’lum bo’lgan holatlarni 98% xavfsiz bo’lib chiqadi 2% hollarda es arak bo’lib chiqadi.So’rg’ich tortilishi: to’liq yoki bir tomonga tortilishi mumkin,ariola bilan qo’shilb tortilishi mumkin,so’rg’ich ag’darilib qolishi mumkin.So’rg’ich mammografiyada ko’rinmay qoladi yoki oqarib ko’rinadi.Sut bezi subariola sohasida hosila turganidek ko’rinish beradi.Ba’zan mammografiyada sut bezini notug’ri qo’ygan

paytida ham sut bezi tortilganga uxshab ko’rinishi mumkin.Shuning uchun so’rg’ich tortilishida ham ultratovush orqali tekshirish muhim hisoblanadi.Tekshirish paytida sut yo’llarida deformasiyani va hosilaga uxshash tuzilmani ko’rish mumkin.Agar hosila topilsa hosila bilan tortilgan so’rg’ich masofasi o’lchanishi kerak.O’rtadagi masofa 1 sm dan katta bo’lsa so’rg’ich tortilishiga sababchi emas hisoblanadi va boshqa sabablarni qidirish kerak bo’ladi.Agar 1 sm masofa oraliqda bo’lsa yoki hosila so’rg’ich ostida bo’lsa so’rg’ich bilan hosilani tutashtiruvchi boylamni izlab ko’rish kerak yani o’rtasida tutashmasi bo’ladi.Ba’zan so’rg’ichni tortish emas kattalashuviga ham sabab bo’ladi.Bunday holatni Pedjit kasalligi deyiladi.So’rg’ich tortilishi holati xavfsiz va xavfli kasalliklar evaziga yuzaga kelishi mumkin.Xavfsizlariga misol qilib turli operasiyalardan keying holatlar va turli konservativ choralar o’tkazilgan holatlarda,sut yo’llari kengayishi yog’kasalligi,mandor kasalligi,yog’nekrozida so’rg’ich tortilishi mumkin.Xavflilari ichida esa lobar karsinoma 26% so’rg’ich tortilishiga sabab bo’ladi.Invaziv karsinoma esa 17% so’rg’ich tortilishiga sabab bo’ladi.Raklarning 8% so’rg’ich ostida joylashadi.Taxminan so’rg’ichning 2 sm atrofida joylashadi.92% hollarda esa boshqa joylarda joylashgan bo’ladi.So’rg’ich ostini doimo qarab qo’yish kerak bo’ladi tortilmagan bo’lsa ham.Agar yillar davomida shakillanib brogan so’rg’ich tortilishi bo’lsa va bu ikki tomonlama bo’lsa bu norma hisoblanadi.Bu xavfsizdir.Aksincha tez shakillanadigan bo’lsa bu o’sma bo’lishi mumkin.Teri tuzilmalari:Terida turli hil bo’rtmalar o’siqchalar aniqlanishi.Teridagi turli hil tuzilmalar sut beziga bog’liqmi anilash kerak.Teriga hos tuzilmalar sut bezi parenximasidan tashqarida joylashadi.Mammagrafiyada eng kamida bitta pazisiyada teriga yaqin joylashishi kerak bo’ladi.Ko’pincha teridagi hosilalar xavfsiz bo’ladi.Mammagrafiyada ajratish qiyin bo’lgan holatlarda tomasentiz orqali ajratish mumkin.Terida ko’proq xavfsis hosilalar yog’bezi kistasi,epidermal kista,sebarial kista,sugal,hol,gemangioma,turli chandiqlar,tug’ma o’zgarishlar uchraydi.Turli raklar va melanoma uchrashi mumkin.Epidermoid kista: teri va teri osti epiteliysidan hosil bo’ladi.Soch yo’llari follikulasi yo’llarini yopilishidan yuzaga keluvchi xavfsiz kista hisoblanadi.Sut bezi atrofida ko’p uchraydi.Mammagrafiyada oval sharsimon shakilli bo’ladi.Gomogen ko’rinishli bo’ladi.Ba’zan getirogen ko’rinishga kirishi mumkin asosan terini ostida joylashadi.Kam xollarda bez sohasigacha siljib kelishi mumkin.Ultratovushda oval sharsimon shakilda bo’ladi qaysi bir qismi bilan teriga tutashgan bo’ladi.Yo’lbars tirnog’I ko’rinishida bo’ladi.Bu follikulani kengaygan qismi shunday ko’rinishli bo’ladi.Ultratovushda ko’pincha kistoz hosila aniqlanadi va suyuqligi geterogen ko’rinishda bo’ladi.Atrofida agar yallig’lanish qo’shilgan bo’lsa qon oqimi bo’ladi.Yallig’lanish bo’lmasa qon oqimi kuzatilmaydi.Qavat qavatlanish shakli uchrab turadi sababi keratin ishlab chiqaradi.Yassi epiteliylar bor chunki va keratinni yig’ilishi xuddi piyoz pustiga uxshab ko’rinadi.Xuddi piyozni kesib ko’rganda qavat qavat bo’lib ko’rinishiga uxshaydi.Gepirexogen ko’rinishda bo’ladi.Epidermoid kistalarni farqlash kerak bo’ladi qo’idagilardan:yog’bezlari kistalari,arioladagi mamtogameri bezi kistalaridan,sut bezi hosilalaridan va raklardan farqlashimiz kerak bo’ladi.Epidermoid kista aniqlanadigan bo’lsa birads 2 qo’yiladi va bir yilda 2 marta tekshirish o’tkazib turish kerak.60 yoshli ayolda epidermoid kista aniqlangan 9 yil oldin mammaplastika o’tkazilgan va chandiq bor.Aniqlik kiritish uchun ultratovush tekshirishiga yuborilgan.Ultratovushda ko’rganda ichida qavat qavat ko’rinishli gipoexogen kistoz hosila teriga tutashgan holatda yog’bo’lakchalari ichiga botib kirgan holatdagi kistoz tuzilma aniqlangan.Birads 3 qo’yilgan.Yallig’lanish qo’shilsa qon oqimi bo’ladi yallig’lanish qo’shilmagan bo’lsa piyoz qirqimiga uxshash ko’rinishni aks ettiradi.Eritema-Qizarish bo’lib ko’proq teri sohasi yoki so’rg’ichda yuzaga kelishi mumkin.Ko’p hollarda homiladorlarda emiziklilarda uchraydi.Yosh ayollarda uchraydi va ultratovushda asosan qizarish sohasi ko’zdan kechriladi.Bu yallig’lanish,abses,allergic reaksiya evaziga yuzaga kelishi mumkin.Granulamatoz mastitdan keyin chegaralangan sohada vakuyishdan keyin bo’lishi mumkin.Xavfli o’smalarda ham ba’zan qizarish bo’ladi.Yallig’lanishli rak bor.Bunda organizim rakka nisbatan himoya reaksiyasini ishga tushiradi va qizarish beradi.Bu raklar tez o’sadi va katta bo’lib ketadi va qizargan sohaga qarasak teri apelsin po’stlog’iga o’xshab qoladi.Ultratovushda ko’rgan vaqtda gepoixogen hosila aniqlanadi.Rak teri tomonga o’sib kirgan va atrofdagi to’qimalarga yo’nalgan bo’ladi.Absis- bo’lganda 3sm gachalari punksiya qilinadi. 3smdan kattalariga ultratovush nazorati ostida drenaj qo’yiladi.So’rg’ichni o’zida ham qizarish uchraydi bo’lardan biri pedjit kasalligi bo’lishi mumkin.Adenomalar ham uchrashi mumkindir.Yallig’lanish evaziga yuzaga keladigan qizarishlarda boshqa klinik belgilar ham birga uchraydi masalan absis,temperature va og’riq.Eritemada(qizarish)asosiy tekshirish usullaridan biri bu ultratovush tekshiruvidir.Yoshlarda ko’r uchraydi.Bemor 34 yoshli ayol mammologga shikoyat qilib kelgan sut bezidagi qizarishga tekshiruv natijasiga ko’ra chandiq sohasida tortilish va qirg’oqlari notekis hosila aniqlangan.Ultratovushda eritema sohasi geperexogen ko’rinishda ko’rinadi.Bezga deformasiya bor va biopsiya qilinganda bu yog’nekrozi bo’lib chiqqan.Xavfli o’smaga o’xshaganligi uchun biopsiya

qilingan.Yog’kistalar-bu kistalarichida yog’saqlaydi va ichidagi yog’i quyuq bo’ladi.Xavfsiz hisoblanadi va teri va teri osti epiteliyasidan xosil bo’ladi.Asosan terini burmali joylarida uchraydi,chunki bu joylarda yog’bezlarining og’zi to’silishi oson bo’ladi.Yog’bezchalari yo’li to’silib qolsa yog’kistalari bo’ladi.Agar soch follikulasi yo’li to’silib qoladigan bo’lsa epidermal kista shakillanadi.1smdan 10 smgacha etishi mumkin.Bu kistalarni farqlashda suvli yostiqchalardan foydalanish mumkin. Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati: 1 Sirojiddinova, X. N., Yo‘ldosheva, G. B., & Rahmatov, H. X. (2022). Tug’ma pnevmoniyaning klinik kechish xususiyatlari. Eurasian journal of medical and natural sciences, 2(5), 109-114. 2. Jaxongirovna, A. S., Hamidullayevna, Q. D., & Baxriddinovna, Y. G. (2024). OSIMLIKLAR. QISHLOQ XO'JALIGI VA GEOGRAFIYA FANLARI ILMIY JURNALI, 2(3), 58-60. 3.Bahridinovna, Y. G., Gizi, A. G. A., Uli, U. O. R., & Qizi, Q. D. A. (2025). JIGAR VA O’T YO’LLARI KASALLIKLARINI ULTRATOVUSH TEKSHIRUV USULLARI ORQALI BAHOLASH. Research Focus, 4(4), 253-260. 4 Сирожиддинова, Х. Н., Абдухалик-Заде, Г. А., & Алланазаров, А. Б. НОВЫЙ ПОДХОД К ЛЕЧЕНИЮ РЕСПИРАТОРНЫХ ИНФЕКЦИЙ У ЧАСТО БОЛЕЮЩИХ ДЕТЕЙ. JURNALI. 5. Bahridinovna, Y. G., Gizi, A. G. A., Uli, U. O. R., & Qizi, Q. D. A. (2025). JIGAR VA O’T YO’LLARI KASALLIKLARINI ULTRATOVUSH TEKSHIRUV USULLARI ORQALI BAHOLASH. Research Focus, 4(4), 253-260. 6. Yo’Ldosheva, G. B., Egamberganova, M. M., & Sattorova, R. M. (2025). DISEASES OF THE MAMMARY GLAND RELY ON CLINICAL BELIES TO PERFORM ULTRASOUND. Экономика и социум, (6-2 (133)), 1064-1070. 7. Bahridinovna, Y. G., Qizi, R. Z. S. D., & O’G’Li, A. A. A. (2025). QALQONSIMON BEZ KASALLIGI XOSHIMOTO TREOIDITI KLINIK BELGILARI VA ULTRATOVUSH USULLARI ORQALI TEKSHIRISH. Research Focus, 4(4), 261-269. 8.Aripova, S. M., & BO‘RIXO‘JAYEVA, H. S. (2016). SOG‘LOM AVLODNING TIBBIY-IJTIMOIY ASOSLARI. O’quv qo’llanma. Toshkent. 9.BOB, V., & DIAGNOSTIKASI, S. T. A. N. MUSTAQIL TAYYORLANISH UCHUN NAZARIY SAVOLLAR Jigarni nur bilan tekshirish usullari va qo‘llaniladigan RFP lar. O‘t yo‘llarini tekshirishda qo‘llaniladigan kontrast moddalar va RFP ga tavsif bering. O‘t yo‘llarydagi toshlarga tavsif bering. 10.OLIY, V., TA, R. M., VAZIRLIGI, L., & UNIVERSITETI, N. D. ODAM ANATOMIYASI VA FIZIOLOGIYASI. 11.Гаибназарова, Ф. Odam anatomiyasi fanidan ma’ruza matnlari va laboratoriya mashgulotlari toplami.м