HUSHBO‘Y VA ZIRAVORLARNING SHIFOBAXSHLIK XUSUSIYATLARI

Abdurakhimova Muhabbatkhan Alijonovna

doi:10.66073/refocus-conf/289

HUSHBO‘Y VA ZIRAVORLARNING SHIFOBAXSHLIK XUSUSIYATLARI

Abdurakhimova Muhabbatkhan AlijonovnaFarg‘ona davlat universiteti o‘qituvchisi2025

Konferensiyalar“Ilm-fan, texnologiya va ta‘limda yangi paradigmalar” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasiJild 1Son 4Sahifa 140–143

Annotatsiya

Ushbu maqolada hushbo‘y va ziravor o‘simliklarning dorivorlik xususiyatlari,ularning tarkibidagi biofaol moddalar hamda xalq tabobatida qo‘llanishi yoritilgan.

Boshqa tillarda

ruschaЦЕЛЕБНЫЕ СВОЙСТВА АРОМАТИЗАТОРОВ И СПЕЦИЙ

В данной статье рассматриваются лечебные свойства ароматических и пряных растений, содержащиеся в них биологически активные соединения и их применение в народной медицине.

inglizchaHEALING PROPERTIES OF FRAGRANCES AND SPICES

This article discusses the medicinal properties of aromatic and spice plants, their bioactive compounds, and their use in folk medicine.

Kalit so‘zlar

hushbo‘y o‘simliklar
ziravorlar
biofaol modda
xalq tabobati
fitoterapiya
efir moyi

To‘liq matn

Litsenziya: CC BY 4.0 litsenziya matni

Matn PDF’dan ajratilgan va qayta formatlangan; asl nusxadan farq qilishi mumkin.

HUSHBO‘Y VA ZIRAVORLARNING SHIFOBAXSHLIK XUSUSIYATLARI

Abduraximova Muxabbatxon Alijonovna Farg‘ona davlat universiteti o‘qituvchisi muhabathonabdurahimova@gmail.com

Annotatsiya. Ushbu maqolada hushbo‘y va ziravor o‘simliklarning dorivorlik xususiyatlari, ularning tarkibidagi biofaol moddalar hamda xalq tabobatida qo‘llanishi yoritilgan. Kalit so‘zlar: hushbo‘y o‘simliklar, ziravorlar, biofaol modda, xalq tabobati, fitoterapiya, efir moyi.

Абдурахимова Мухаббатхан Алиджоновна Преподаватель Ферганского государственного университета muhabathonabdurahimova@gmail.com

Аннотация. В данной статье рассматриваются лечебные свойства ароматических и пряных растений, их биологически активные вещества и применение в народной медицине. Ключевые слова: ароматические растения, пряности, биологически активные вещества, народная медицина, фитотерапия, эфирные масла.

HEALING PROPERTIES OF SCENTS AND SPICES Abdurakhimova Muxabbatkhan Alijonovna Teacher, Fergana State University muhabathonabdurahimova@gmail.com

Annotation. This article discusses the medicinal properties of aromatic and spice plants, their biologically active compounds, and their use in folk medicine. Keywords: aromatic plants, spices, bioactive compounds, folk medicine, phytotherapy, essential oils.

Insoniyat qadim zamonlardan beri tabiat ne’matlaridan sog‘lom turmush kechirish, kasalliklarni davolash va umrni uzaytirish maqsadida foydalanib kelgan. Ayniqsa, hushbo‘y va ziravor o‘simliklar inson hayotida nafaqat taomlarga lazzat bag‘ishlovchi, balki shifobaxsh xususiyatlari bilan ham muhim o‘rin egallagan.Buyuk alloma Abu Ali ibn Sino (980–1037) o‘zining “Al-Qonun fi’t-tibb” (“Tib qonunlari”) asarida o‘simliklar haqida shunday yozadi:“Har bir o‘simlikning o‘z tabiati, harorati va namligi mavjud. Ularni to‘g‘ri tanlash va qo‘llash orqali tanadagi muvozanatni tiklash mumkin.”Ibn Sino o‘z asarlarida zanjabil (ginger), dolchin (cinnamon), rayhon (basil), yalpiz (mint), qora sedana (nigella) va lavanda kabi o‘simliklarning haroratni me’yorga keltiruvchi, hazmni yaxshilovchi va yurakni mustahkamlovchi xususiyatlarini batafsil bayon etgan. U shuningdek, “Ziravorlar o‘zida tabiatning yashirin shifosini saqlaydi” deb ta’kidlagan. Sharq tabobati tarixida hushbo‘y o‘simliklar inson salomatligini tiklash, ruhiy osoyishtalikni saqlash, kayfiyatni yaxshilash va immun tizimini mustahkamlashda keng qo‘llanilgan. Ularning efir moylari, flavonoidlari va alkaloidlari inson organizmida fiziologik jarayonlarni muvozanatlashtirib, tabiiy davolanishga zamin yaratadi.Bugungi kunda ham ushbu an’analar zamonaviy fitoterapiya va farmakognoziya sohalarida o‘z ilmiy asosini topmoqda. Hushbo‘y o‘simliklardan tayyorlanadigan efir moylari, ekstraktlar va tabiiy preparatlar yurak-qon tomir, nafas olish, ovqat hazm qilish, asab va immun tizimlari faoliyatini yaxshilovchi dorivor vosita sifatida keng qo‘llanilmoqda.Ko‘plab ilmiy manbalarda (R. Karimov, 2019; I. Sodiqov, 2021) ziravor o‘simliklarning tarkibida efir moylari, flavonoidlar, alkaloidlar, saponinlar va organik kislotalar mavjudligi qayd etilgan. Bu moddalar mikroblarga qarshi, yallig‘lanishga qarshi, antioksidant va immunitetni mustahkamlovchi xususiyatlarga ega.Masalan: O‘rganilgan ziravor o‘simliklar tarkibida quyidagi dorivor xususiyatlar aniqlangan: O‘simlik nomi Asosiy biofaol modda Shifobaxsh ta’siri Zanjabil Gingerol, shogaol Antiviral, yallig‘lanishga Dolchin Sinnamaldegid Qon aylanishini yaxshilaydi Rayhon Linalool, Antiseptik, tinchlantiruvchi Ushbu o‘simliklarning aralashmasidan tayyorlangan choylar va damlamalar shamollash, oshqozon kasalliklari va asab buzilishlarini davolashda xalq orasida keng qo‘llaniladi.Fitoterapiya nuqtai nazaridan, hushbo‘y ziravorlar organizmning tabiiy himoya mexanizmlarini faollashtirib, stressga bardoshlilikni oshiradi va toksinlarni chiqarib tashlashda yordam beradi.Hushbo‘y va ziravor o‘simliklar inson organizmi uchun nafaqat oziq, balki tabiiy dori vositasi hamdir. Ularning tarkibidagi efir moylari, flavonoidlar va boshqa biofaol birikmalar asab, ovqat hazm qilish, yurak-tomir, nafas olish tizimlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Ziravor o‘simliklar asosida tabiiy preparatlar ishlab chiqish, xalq tabobatida mavjud tajribani ilmiy asoslash hamda ularni dorivor choylar, ekstraktlar, siroplar shaklida amaliyotga joriy etish tavsiya etiladi.

Shifobaxsh taʼsirga ega ziravorlar(zira, zaʼfaron, arpabodiyon, xantal, zanjabil va b.) Qora sedananing shifobaxsh xususiyatlari Qora sedananing shifobaxsh xususiyatlari qadimdan ma’lum bо‘lib, Sharq tabobatida undan keng foydalanilgan. Bu haqida buyuk tabib Ibn Sino shunday degan: “Sedana vujud energiyasini yaxshilaydi, kasalliklar sababli yо‘q bо‘lib ketgan bakteriyalarni tiklaydi”. Buyuk tabibning ushbu sо‘zini bugungi tibbiyot tili bilan izohlasak, immunitetni mustahkamlash, kuch-quvvatni oshirish xususiyatiga ega.

Qora sedana yog‘ining tibbiyotda urug‘i va yog‘i ishlatiladi. Qora sedana va uning yog‘i kо‘p kasalliklarning oldini olish va davolashda ajoyib vosita bо‘lib, nafas yо‘llari kasalliklari, shamollash va astmani davolashda ijobiy natija beradi, yо‘talni qoldiradi, Balg‘amni kо‘chirib tushiradi. Ovozni tiniqlashtiradi. Sedana yog‘iga limon sharbatini aralashtirib iste’mol qilish balg‘amning kо‘chishini yanada kuchaytiradi. Sklerozni davolashda hamda organizmda paydo bо‘lgan har xil shish va о‘simtalarning sо‘rilishiga yordam beradi. Bir qoshiq yanchilgan sedanaga bir bosh piyoz aralashtirib iste’mol qilish tavsiya etiladi. Qora sedana yog‘i Tadqiqotlar shuni kо‘rsatadiki, qora sedana yog‘i oshqozon-ichak faoliyatini normallashtiradi, immunitet tizimini faollashtiradi, kо‘plab patogen bakteriyalarni yо‘q qiladi, qonda xolesterinni kamaytiradi va xoleretik ta’sir kо‘rsatadi.Sedana yog‘idan profilaktik davolash hamda umumiy quvvatlantirish maqsadlarida foydalanish mumkin. Agar siz kun davomida hech bо‘lmaganda bir choy qoshiq sedana yog‘idan ichsangiz, sizda modda almashinuvi normallashadi va tanangizning himoya kuchi ortadi. Sedana yoki qora zira shamollashni oladi, immunitetni kо‘taradi va yoshlikni uzaytiradi. Qayta tiklash xususiyatlari tufayli organizmdan toksinlarni chiqaradi, oshqozon-ichak tizimi faoliyatiga yaxshi ta’sir qiladi va jigarni asraydi.

Iqtiboslar dinamikasi

0

2025

0

2026

Bu ilmiy ishga ReLibrary’da chop etilgan ilmiy ishlarda hali iqtibos topilmadi.

ReLibraryTekshirilgan 2026-11-03Metodologiya

Adabiyotlar12 ta adabiyot

Abdurahimova M.A. Dorivor o‘simliklarning shifobaxshlik xususiyatlari va ularni xalq tabobatida qo‘llash metodikasi. – Farg‘ona: Farg‘ona davlat universiteti nashriyoti, 2023. – 85 b.
Avicenna (Ibn Sino). Al-Qonun fi’t-tibb (Tibb qonunlari). – Boku: Elm nashriyoti, 2008. – 452 b.
Ergasheva G.S. Fitoterapiya asoslari. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2019. – 176 b.
Ganiev Sh.G. O‘simlikshunoslik va farmakognoziya. – Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti, 2017. – 210 b.
Karimov M., Abdullayeva S., Jo‘rayev N. Dorivor o‘simliklar va ularning biologik faol moddalari. – Toshkent: Universitet nashriyoti, 2020. – 198 b.
Mamatqulov A.R. Fitopreparatlar ishlab chiqish texnologiyasi. – Toshkent: Innovatsiya nashriyoti, 2021. – 165 b.
Rasulov R.K. O‘simliklar kimyosi va farmatsevtik xom ashyo. – Toshkent: Fan, 2016. – 240 b.
To‘xtayev B.S. Xalq tabobati va o‘simliklarning shifobaxsh kuchi. – Samarqand: Zarafshon nashriyoti, 2022. – 132 b.
Usmonov S.R. Ziravor o‘simliklar: tarkibi, foydasi va ishlatilishi. – Toshkent: Iqtisod-moliya nashriyoti, 2021. – 144 b.
World Health Organization (WHO). Traditional Medicine Strategy 2014–2023. – Geneva: WHO Press, 2014. – 78 p.
Tursunov Ramziddin Abdixalil-o’g’li. (2025). JAMIYAT HAYOTIDA IJTIMOIY ONG VA MA’NAVIYAT UYG‘UNLIGI. TA’LIM VA TARAQQIYOT, 4(4), 324-330.
O‘rmonjonov Azizbek Muhammadjon o‘g‘li. (2025). INKLYUZIV TA’LIM SHAROITIDA MUSIQA SAVODXONLIGINI SHAKLLANTIRISHDA MULTIMODAL YONDASHUVNING PEDAGOGIK IMKONIYATLARI. TA’LIM VA TARAQQIYOT, 4(4), 380-388.

Metama’lumot

Identifikator: REL-C-011289
Nashr sanasi: 2025-12-05
Til: o‘zbek
Konferensiyalar: “Ilm-fan, texnologiya va ta‘limda yangi paradigmalar” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi
Jild: 1
Son: 4
DOI: 10.66073/refocus-conf/289
Nashriyot: LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
Sahifa: 140–143
Litsenziya: Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
Metadata manbasi: Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus
Oxirgi yangilanish: 2026-08-25

[1] Abdurahimova M.A. Dorivor o‘simliklarning shifobaxshlik xususiyatlari va ularni xalq tabobatida qo‘llash metodikasi. – Farg‘ona: Farg‘ona davlat universiteti nashriyoti, 2023. – 85 b.

[2] Avicenna (Ibn Sino). Al-Qonun fi’t-tibb (Tibb qonunlari). – Boku: Elm nashriyoti, 2008. – 452 b.

[3] Ergasheva G.S. Fitoterapiya asoslari. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2019. – 176 b.

[4] Ganiev Sh.G. O‘simlikshunoslik va farmakognoziya. – Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti, 2017. – 210 b.

[5] Karimov M., Abdullayeva S., Jo‘rayev N. Dorivor o‘simliklar va ularning biologik faol moddalari. – Toshkent: Universitet nashriyoti, 2020. – 198 b.

[6] Mamatqulov A.R. Fitopreparatlar ishlab chiqish texnologiyasi. – Toshkent: Innovatsiya nashriyoti, 2021. – 165 b.

[7] Rasulov R.K. O‘simliklar kimyosi va farmatsevtik xom ashyo. – Toshkent: Fan, 2016. – 240 b.

[8] To‘xtayev B.S. Xalq tabobati va o‘simliklarning shifobaxsh kuchi. – Samarqand: Zarafshon nashriyoti, 2022. – 132 b.

[9] Usmonov S.R. Ziravor o‘simliklar: tarkibi, foydasi va ishlatilishi. – Toshkent: Iqtisod-moliya nashriyoti, 2021. – 144 b.

[10] World Health Organization (WHO). Traditional Medicine Strategy 2014–2023. – Geneva: WHO Press, 2014. – 78 p.

[11] Tursunov Ramziddin Abdixalil-o’g’li. (2025). JAMIYAT HAYOTIDA IJTIMOIY ONG VA MA’NAVIYAT UYG‘UNLIGI. TA’LIM VA TARAQQIYOT, 4(4), 324-330.

[12] O‘rmonjonov Azizbek Muhammadjon o‘g‘li. (2025). INKLYUZIV TA’LIM SHAROITIDA MUSIQA SAVODXONLIGINI SHAKLLANTIRISHDA MULTIMODAL YONDASHUVNING PEDAGOGIK IMKONIYATLARI. TA’LIM VA TARAQQIYOT, 4(4), 380-388.