IQTIDORLI BOLALARNI O‘QITISHDA AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARINI QO‘LLASH IMKONIYATLARI

Mazkur maqolada zamonaviy jamiyatda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining(AKT) iqtidorli bolalar bilan ishlash jarayonidagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Raqamlitexnologiyalarning ta‘lim tizimiga chuqur kirib borishi natijasida iqtidorli o‘quvchilarni aniqlash,rivojlantirish hamda ularning individual ta‘lim trayektoriyasini shakllantirish imkoniyatlari kengayganiyoritiladi. Shuningdek, AKT vositalarining o‘quvchilarda mustaqil o‘rganish, mas‘uliyatlilik vakommunikativ kompetensiyalarni rivojlantirishdagi pedagogik imkoniyatlari tahlil qilinadi.

IQTIDORLI BOLALARNI O‘QITISHDA AXBOROT-KOMMUNIKATSIYA TEXNOLOGIYALARINI QO‘LLASH IMKONIYATLARI

Xushvaqtov Akmaljon Kalandarovich Samarqand viloyati Samarqand shahar maktabgacha va maktab ta’limi bo‘limi tasarrufidagi 6-umumiy o‘rta ta’lim maktab direktori xushvaqtovakmaljon@gmail.com

Annotatsiya. Mazkur maqolada zamonaviy jamiyatda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining (AKT) iqtidorli bolalar bilan ishlash jarayonidagi o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Raqamli texnologiyalarning ta’lim tizimiga chuqur kirib borishi natijasida iqtidorli o‘quvchilarni aniqlash, rivojlantirish hamda ularning individual ta’lim trayektoriyasini shakllantirish imkoniyatlari kengaygani yoritiladi. Shuningdek, AKT vositalarining o‘quvchilarda mustaqil o‘rganish, mas’uliyatlilik va kommunikativ kompetensiyalarni rivojlantirishdagi pedagogik imkoniyatlari tahlil qilinadi. Kalit so‘zlar: Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, iqtidorli bolalar, raqamli ta’lim, individual ta’lim trayektoriyasi, raqamli kompetensiya, innovatsion pedagogika.

ВОЗМОЖНОСТИ ПРИМЕНЕНИЯ ИНФОРМАЦИОННО-КОММУНИКАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ОБУЧЕНИИ ОДАРЕННЫХ ДЕТЕЙ

Хушвактов Акмалжон Каландарович Директор общеобразовательной школы №6 при отделе дошкольного и школьного образования города Самарканда Самаркандской области. xushvaqtovakmaljon@gmail.com

Аннотация. В данной статье анализируется роль и значение информационнокоммуникационных технологий (ИКТ) в процессе работы с одаренными детьми в современном обществе. В результате глубокого проникновения цифровых технологий в систему образования раскрываются возможности выявления, развития одаренных учащихся и формирования их индивидуальной образовательной траектории. Также анализируются педагогические возможности средств ИКТ в развитии у учащихся самостоятельного обучения, ответственности и коммуникативных компетенций. Ключевые слова: информационно-коммуникационные технологии, одаренные дети, цифровое образование, индивидуальная образовательная траектория, цифровая компетенция, инновационная педагогика.

POSSIBILITIES OF APPLYING ICT IN TEACHING GIFTED CHILDREN

Xushvaqtov Akmaljon Kalandarovich Headmaster of General Secondary School №6 under the Department of Preschool and School Education of Samarkand City, Samarkand Region. xushvaqtovakmaljon@gmail.com

Annotation. This article analyzes the role and importance of information and communication technologies (ICT) in the process of working with gifted children in modern society. As a result of the deep penetration of digital technologies into the education system, the possibilities of identifying and developing gifted students and shaping their individual educational trajectories are revealed. The pedagogical possibilities of ICT tools in the development of students' independent learning, responsibility, and communicative competencies are also analyzed. Keywords: information and communication technologies, gifted children, digital education, individual educational trajectory, digital competence, innovative pedagogy.

Zamonaviy jamiyatda raqamli texnologiyalar hayotning barcha sohalariga chuqur kirib bordi. Xususan, bolalar va o‘smirlar tobora ko‘proq axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan (AKT) faol foydalanmoqda. Shu bilan birga, ko‘plab ota-onalar va pedagoglar yoshlarning an’anaviy madaniy faoliyat kitob o‘qish, ko‘rgazma, konsert yoki spektakllarni tomosha qilishga qiziqishining susayganidan tashvish bildirmoqdalar. Biroq zamonaviy bolalarning internetga bo‘lgan qiziqishi ularning ta’limiy ehtiyojlarini yangi shaklda qondirish imkonini yaratadi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, internet texnologiyalarining jadal rivojlanishi ta’lim tizimining, ayniqsa iqtidorli bolalarni aniqlash, o‘qitish va rivojlantirish tizimining tubdan yangilanishiga turtki beradi [1]. Shuningdek, AKT vositalari yordamida o‘quv jarayonining individual, moslashuvchan va ijodiy jihatlarini kengaytirish imkoniyati paydo bo‘lmoqda. Mamlakatimizda iqtidorli bolalar bilan ishlash sohasida AKTdan foydalanish borasida muayyan tajriba to‘plangan. Internetda nafaqat o‘quvchilar, balki ularning ota-onalari va pedagoglari uchun ham metodik, psixologik hamda ma’lumotnoma xarakteridagi resurslar mavjud. Iqtidorli bolalarni aniqlash bosqichida onlayn diagnostika platformalari, masofaviy test tizimlari va psixologik monitoring vositalaridan foydalanish tobora kengaymoqda. So‘nggi yillarda yaratilgan maxsus portallar (masalan, “ziyonet.uz”, “zakovat.uz”, “iQuiz.uz”) iqtidorli bolalarni onlayn va oflayn integratsiyalashgan shaklda aniqlash imkonini bermoqda. R.Atamuratov ta’kidlaganidek, “raqamli texnologiyalar nafaqat iqtidorli o‘quvchilarni aniqlash jarayonini tezlashtiradi, balki ularning intellektual salohiyatini tizimli o‘rganishga ham sharoit yaratadi” [2]. 1. Iqtidorli bolalar bilan individual ishlashda AKTning ahamiyati. An’anaviy ta’lim tizimida o‘qituvchilar ko‘pincha iqtidorli o‘quvchilar va sinfdagi boshqa o‘quvchilar ehtiyojlari o‘rtasida muvozanat topishda qiyinchiliklarga duch keladilar. Natijada pedagog bir tomondan iste’dodli bolaga ko‘proq e’tibor

qaratib, boshqalarning o‘zlashtirish sur’atiga salbiy ta’sir o‘tkazadi yoki aksincha, iste’dodli bola ehtiyojlari e’tiborsiz qoladi. AKT bu muammoni hal etishda muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi. Internet, multimedia va interfaol platformalar individual ta’lim trayektoriyasini yaratish imkonini beradi. Shuningdek, bu jarayon bolalarning mustaqil ta’lim olish, o‘zini o‘zi boshqarish va mas’uliyatlilik ko‘nikmalarini shakllantiradi [3]. Masalan, media darslari (video, interfaol simulyatsiyalar, elektron testlar) iqtidorli bolalarning kognitiv faoliyatini faollashtiradi va ularning bilimga bo‘lgan ehtiyojini qondiradi. “Raqamli avlod”, “YouTube Education”, “Coursera Kids” kabi platformalarda mavjud bo‘lgan bepul darsliklar iqtidorli bolalarning o‘z qiziqishlariga mos yo‘nalishda chuqur bilim olishlariga xizmat qiladi. 2. Masofaviy ta’lim va o‘zaro hamkorlik imkoniyatlari. Bugungi kunda iqtidorli bolalarni masofadan o‘qitish, qo‘llab-quvvatlash va nazorat qilish tizimi keng rivojlanmoqda. Virtual platformalar orqali o‘quvchilar mustaqil o‘rganish, onlayn muloqot qilish va loyihaviy faoliyatda qatnashish imkoniga ega. Masalan, fanlararo onlayn klublar yoki ijodiy laboratoriyalar bolalarga umumiy loyihalar ustida ishlash, Wiki sahifalar, bloglar va qo‘shma hujjatlar orqali hamkorlik qilish imkonini beradi. Bu jarayon ularning nafaqat intellektual, balki kommunikativ kompetensiyalarini ham rivojlantiradi. Psixolog L.Vygotskiy ta’kidlaganidek, “insonning bilish jarayoni ijtimoiy muloqot orqali rivojlanadi, shuning uchun ham interaktiv muhit iqtidorli bolaning o‘sishida muhim omil hisoblanadi” [4]. Biroq ota-onalar va pedagoglar bolalarning onlayn muhitdan foydalanish madaniyatini shakllantirishda faol ishtirok etishlari lozim. Internetni cheklash emas, balki undan mas’uliyatli va maqsadli foydalanishga o‘rgatish eng samarali yondashuvdir. 3. Ta’lim jarayonida AKTdan foydalanish shakllari. Ilmiy tadqiqotlarga ko‘ra, iqtidorli bolalarni o‘qitishda AKTdan foydalanish quyidagi asosiy yo‘nalishlarda amalga oshirilmoqda: onlayn tashxis va monitoring tizimlari (iste’dodli o‘quvchilarni tezkor aniqlash va ularga individual dasturlarni moslashtirish uchun); o‘rgatuvchi internet-resurslar (turli fanlar bo‘yicha darslar, mashg‘ulotlar, mahorat darslari, mutaxassislar bilan forumlar va interfaol trenajyorlar); internet-olimpiadalar, viktorinalar va ijodiy tanlovlar (bilimni sinash, raqobat muhitida o‘z imkoniyatlarini namoyon etish); virtual hamjamiyatlar (iste’dodli bolalar va ularning murabbiylari o‘rtasida tajriba almashish va ijodiy hamkorlikni rivojlantirish) va boshqalar [5]. Bu vositalar yordamida ta’lim jarayoni “o‘qituvchi-o‘quvchi” modeli asosida emas, balki “o‘quvchi – resurs - hamjamiyat” modeli asosida tashkil etiladi [6]. Xulosa Yuqorida keltirilgan fikrlarni umumlashtirgan holda, axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalanish iqtidorli bolalarning intellektual, ijodiy va kommunikativ salohiyatini rivojlantirishda muhim omil ekanligini ta’kidlash mumkin. AKT nafaqat ularning bilim olish jarayonini individuallashtiradi, balki o‘zini ifoda etish, hamkorlikda ishlash va ijtimoiy moslashuv imkoniyatlarini ham kengaytiradi. Qolaversa, AKT asosida tashkil etilgan ochiq media makon iqtidorli bolalar, ularning ota-onalari, pedagoglar, psixologlar va boshqa mutaxassislar o‘rtasida samarali hamkorlikni yo‘lga qo‘yishga yordam beradi. Bu esa yosh avlodni raqamli, innovatsion va ijodiy tafakkurga ega bo‘lgan yetuk shaxs sifatida shakllantirishga xizmat qiladi.