SPHECIDAE OILASI VAKILLARINING FARG‘ONA VODIYSIDA TARQALISH AREALLARI

Kadyrov Ilkhomjon Tojiakhmatovich; Boymatov Odiljon Shermatovich

doi:10.66073/refocus-conf/217

SPHECIDAE OILASI VAKILLARINING FARG‘ONA VODIYSIDA TARQALISH AREALLARI

Kadyrov Ilkhomjon Tojiakhmatovich¹, Boymatov Odiljon Shermatovich²2025

¹Namangan davlat pedagogika instituti, Tabiiy fanlar kafedrasi katta o‘qituvchisi
²Namangan davlat universiteti, Anatomiya va fiziologiya kafedrasi o‘qituvchisi

Konferensiyalar“ATROF-MUHITNI ASRASHNING ZAMONAVIY TA‘LIMIY TALQINI, MINTAQAVIY XUSUSIYATLARI, MUAMMO VA AMALIY YECHIMLARI” RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY ANJUMANIJild 1Son 3Sahifa 216–128

Annotatsiya

ushbu maqolada Farg‘ona vodiysi hududida uchraydigan Sphecidae oilasiga mansub hasharotlarnin tarqalish areallarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Oilaga kiruvchi turning ekologik sharoitlarga bog‘liq holda qayerlarda ko‘proq uchrashi, ularning yashash muhiti, biologik xilma-xilligi va ahamiyati haqida ilmiy ma‘lumotlar keltirilgan.

Boshqa tillarda

ruschaАреалы распространения представителей семейства SPHECIDAE в Ферганской долине

Статья посвящена изучению ареалов насекомых семейства Sphecidae, встречающихся в Ферганской долине. Приводятся научные сведения о наиболее частой встречаемости видов семейства в зависимости от экологических условий, их местообитания, биоразнообразии и значении.

inglizchaDISTRIBUTION AREAS OF REPRESENTATIVES OF THE FAMILY SPHECIDAE IN THE FERGANA VALLEY

This article is devoted to the study of the distribution areas of insects belonging to the Sphecidae family, which are found in the Fergana Valley. Scientific information is provided on the most common occurrence of species of the family depending on ecological conditions, their habitat, biodiversity and importance.

Kalit so‘zlar

Sphecidae
areallar
bioekologik
Antarktida

To‘liq matn

Litsenziya: CC BY 4.0 litsenziya matni

Matn PDF’dan ajratilgan va qayta formatlangan; asl nusxadan farq qilishi mumkin.

SPHECIDAE OILASI VAKILLARINING FARGʻONA VODIYSIDA TARQALISH AREALLARI

Qodirov Ilxomjon Tojiaxmatovich Namangan davlat pedagogika instituti, Tabiiy fanlar kafedrasi katta o‘qituvchisi Boymatov Odiljon Shermatovich Namangan davlat universiteti, Anatomiya va fiziologiya kafedrasi o‘qituvchisi

Annotatsiya: ushbu maqolada Fargʻona vodiysi hududida uchraydigan Sphecidae oilasiga mansub hasharotlarnin tarqalish areallarini oʻrganishga bagʻishlangan. Oilaga kiruvchi turning ekologik sharoitlarga bogʻliq holda qayerlarda ko‘proq uchrashi, ularning yashash muhiti, biologik xilma-xilligi va ahamiyati haqida ilmiy maʼlumotlar keltirilgan. Kalit so’zlar: Sphecidae, areallar, bioekologik, antraktida

Sphecidae oilasi vakillari keng tarqalgan boʻlib, baʼzi vakillari kosmopolit tur sifatida Antraktida hududidan tashqari barcha geografik hududlarda uchraydi Ammo bu oila vakillari eng koʻp uchraydigan hududlar tropik va suptropik mintaqalar hisoblanadi [1, 2, 3, 4]. Ushbu maqolada Sphecidae oilasi vakillarini Fargʻona vodiysining turli hududlaridan yigʻilgan joyi, vaqti, jinsi hamda geografik kordinatasi boʻyicha maʼlumotlar keltirilgan. Ammophila heydeni Dahlbom, 1845 – turi. Yigʻilgan joyi va vaqti: Fargʻona viloyati, Bogʻdod tumani. Oq shoʻradan (Chenopodium album), 9♂, 10♀, 40°26’53”N 71°06’39”E, 10.04.2022 y; Yozyovon tumani Itgunafsha (Veronica), 8♂, 12♀, 40°37’58”N 71°36’33”E 17.09.2022 y. Dangʻara tumani. Kiyikoʻt (Ziziphor), 10♂, 10♀, 40°40’05”N, 70°57’38”E, 14.08.2022 y; Quvasoy shaxar Yantoq (Alhagi), 10♂, 11♀, 40°18’05”N 71°57’56”E, 15.08.2022 y; Namangan viloyati, Chust tumani. Torol (Lepidium), 9♂, 11♀, 41°09’20”N 71°05’52”E, 24.07.2022 y; Kosonsoy tumani. Sutlama (Euphorbia), 9♂, 10♀, 41°17’05”N 71°32’06”E, 08.08.2022 y; Uychi tumani begona oʻtlardan 9♂ 10♀, 41°04’29”N 71°55’15”E, 10.08.2022 y; Chortoq tumani. Zoʻrcha (Silene L), 10♂, 10♀, 41°07’17”N 71°47’17”E 12.08.2022 y; Uchqoʻrgʻon tumani. Shoʻradan (Chenopodium album), 8♂, 12♀, 41°02’21”N 72°00’31”E 13.08.2022 y; Andijon viloyati, Ulugʻnor tumani. Yantoqdan (Alhagi maurorum), 10♂, 10♀, 40°44’45”N 71°40’44”E, 15.08.2022y; Izboskan tumani. Shoʻradan (Chenopodium album), 4♂, 4♀, 40°55’03”N 72°09’27”E, 16.08.2022 y. Tarqalishi: Rossiya, Yevropa (Gʻarbiy Yevropa, Janubiy Yevropa, Sharqiy Yevropa), Shimoliy Afrika, Armaniston, Turkiya, Suriya, Iordaniya, Isroil, Eron, Afgʻoniston, Markaziy Osiyo, Mangoliya, Xitoy (Shimoliy-Gʻarbiy) [5]. Oʻzbekistonda oʻrganilishi: Samarqand Fargʻona viloyatlari [6]. Surxondaryo Toshkent viloyatlari [7]. Oʻzbekistonning shimoliy-gʻarbiy qismi [8,3]. Ammophila hungarica Mocsáry, 1883 – turi. Fargʻona vodiysi uchun ilk bor qayd etildi.

Yigʻilgan joyi va vaqti: Namangan viloyati, Kosonsoy tumani. Oqquray (Psoralea), 21♂, 22♀, 41°17’01”N 71°32’01”E, 01.05.2021 y; Andijon viloyati, Ulugʻnor tumani. Yantoqdan (Alhagi maurorum), 22♂, 23♀, 40°44’32”N 71°40’42”E, 10.08.21 y. Tarqalishi: Rossiya, Yevropa (Gʻarbiy Yevropa, Janubiy Yevropa, Sharqiy Yevropa) Shimoliy Afrika, Armaniston, Turkiya, Suriya, Iordaniya, Eron, Afgʻoniston, Turkmaniston, Tojikiston, Oʻzbekiston, Qozogʻiston [5]. Oʻzbekistonda oʻrganilishi: Surxondaryo viloyati, Toshkent viloyati [9] Oʻzbekistonning shimoliy-gʻarbiy qismi [3,5,8]. Ammophila gracillima Taschenberg, 1869 – turi. Fargʻona vodiysi uchun ilk bor qayd etildi Yigʻilgan joyi va vaqti: Fargʻona viloyati, Yozyovon tumani. Oqchingil (Nitraria L), 45♂, 44♀, 40°37’25”N 71°34’29”E, 13.07.2021 y; Andijon viloyati, Ulugʻnor tumani Shoʻrak (Salsola L), 45♂, 47♀, 40°44’42”N 71°40’49”E, 09.08.2021 y. Tarqalishi: Rossiya, Shimoliy Afrika, Turkiya, Suriya, Iordaniya, Isroil, Eron, Afgʻoniston, Turkmaniston, Tojikiston, Oʻzbekiston, Qozogʻiston. Mongoliya, Xitoy (Shimoliy Sharqiy, Shimoli, Gʻarbiy Plato), Hindiston, Afrika [5]. Oʻzbekistonda oʻrganilishi: Surxondaryo Toshkent viloyatlari [7,5] Oʻzbekistonning shimoliy-gʻarbiy qismi [10,3]. Ammophila sabulosa (Linnaeus, 1758) – turi. Fargʻona vodiysi uchun ilk bor qayd etildi. Yigʻilgan joyi va vaqti: Namangan viloyati, Mingbuloq tumani. Yantoqdan (Alhagi maurorum), 7♂, 8♀, 40°54’05”N 71°41’08”E, 11.04.2022 y; Yangiqoʻrgʻon tumani. Sutlama (Euphorbia), 6♂, 7♀, 41°19’55”N 71°40’25”E, 12.04.2022 y; Chust tumani. Moviygul (Lappula),5♂ 9♀, 41°09’16”N 71°05’59”E, 24.07.2022 y; Kosonsoy tumani, begona oʻtlardan 6♂, 7♀, 41°17’03”N 71°32’05”E, 08.08.2022 y; Toʻraqoʻrgʻon tumani. Yantoqdan (Alhagi maurorum), 4♂, 10♀, 41°01’48”N 71°30’28”E, 25.07.2022 y; Pop tuman Yantoqdan (Alhagi maurorum) 6♂, 7♀, 40°58’15”N 70°45’18”E, 26.07.2022 y; Fargʻona viloyati, Bogʻdod tumani. Shoʻradan (Chenopodium album), 6♂, 8♀, 40°33’27”N 71°11’46”E, 13.04.2022 y; Yozyovon tumani. Turli hil butalardan 7♂, 8♀, 40°37’25”N 71°34’28”E, 17.09.2022 y; Beshariq tumani. Floks (Phlox) 6♂, 8♀, 40°20’44”N 71°15’25”E, 27.07.2022 y; Oltiariq tumani. Oʻtloq sebargasidan (Trifolim pratense), 6♂, 7♀, 40°30’39”N 71°25’58”E, 27.07.2022 y; Quva tumani. Zirk (Berberis), 5♂, 7♀, 40°28’44”N 72°04’45”E, 28.07.2022 y; Quvasoy shaxri Torol (Lepidium), 6♂, 7♀, 40°25’19”N 71°49’28”E, 28.07.2022 y; Andijon viloyati, Ulugʻnor tumani. Yantoqdan (Alhagi maurorum), 3♂, 11♀, 40°44’48”N 71°40’45”E, 29.07.2022 y; Shaxrixon tumani 6♂, 8♀, Piyoz (Allium), 30.07.2022y; Hoʻjabod tumani. Olhoʻri bogʻidagi begona oʻt oʻsimliklardan 6♂, 8♀, 40°39’44”N 72°35’02”E, 30.07.2022 y; Baliqchi tumani. Bolqin (Myricaria) 1♂, 3♀, 40°53’57”N 71°51’04”E, 01.08.2022 y; Boʻston tumani. Kovrak (Ferula L), 1♂, 2♀, 40°36’56”N 71°48’38”E, 01.08.2022 y. Tarqalishi: Rossiya, Yevropa (Gʻarbiy Yevropa, Shimoliy Yevropa, Janubiy Yevropa, Sharqiy Yevropa), Shimoliy Afrika, Turkiya, Suriya, Eron, Markaziy Osiyo, Mangoliya, Xitoy (Shimoli) [5]. Oʻzbekistonda oʻrganilishi: Surxondaryo, Toshkent viloyatlari [7]. Oʻzbekistonning shimoliy-gʻarbiy qismi [8, 3].

Iqtiboslar dinamikasi

0

2025

0

2026

Bu ilmiy ishga ReLibrary’da chop etilgan ilmiy ishlarda hali iqtibos topilmadi.

ReLibraryTekshirilgan 2026-11-03Metodologiya

Adabiyotlar10 ta adabiyot

Казенас В.Л. Роющие осы (Hymenoptera, Sphecidae) Юго-восточного Казахстана // Тр. ВЭО, 1972. – C. 93-533.
Казенас В.Л. Роющие осы Казахстана и Средней Азии (Hymenoptera, Sphecidae). Определитель. -Алма-Аты, 1978. 172 с.
Казенас В.Л. Фауна и биология роющих ос (Hymenoptera, Sphecidae) Казахстана и Средней Азии // Казгос ИНТИ, 2001. – 334 с.
Пулавский В.В. Сем. Sphecidae - Роющие осы // Определитель насекомых европейской части СССР. Т. III. Перепончатокрылые. Первая часть // Подотряд Apocrita-Стебельчатобрюхие (Арнольди К.В. и др.) / под общ. ред. Г.С.Медведева.–Л.: Наука, 1978. – С. 173-279.
Belokobylskij S.A., Leleya A.S. Annotirovannyy katalog pereponchatokrylykh nasekomykh Rossii // Trudy Zoologicheskogo instituta RAN, Prilozheniye, 2017. – №6. – 212-216 с.
Radoszkowski O. Sphegidae in Voyage au Turkestan d'A.P. Fedtchenko // Izvestiya Imperatorskogo Obshchestva Lyubiteley Estestvoznaniya, Antropologii i Étnografii pri Imperatorskom Moskovskom Universitete, 1877. T. 21. – P. 88-101.
Исламов Ш.Д. Роюшиих осы (Hymenoptera, Sphecidae) горных районов Узбекистана // Автореферат….док. биол. наук. – Тошкент – 1983. – 21 c.
Medetov M.Zh., Embergenov M.A., Kholmatov B.R., Elmurodova M.V., Rakhimov M.Sh., Tajibaeva J.D. Ecologo-faunistic analysis of digger wasps (Hymenoptera: Sphecidae, Crabronidae) in Uzbekistan // Acta Biologica Sibirica. - Altai. 2024. 10: –P. 409–439. doi.org/10.5281/zenodo.1119585110.5281/zenodo.11195851
Emberganov M.A. Janubiy orolboʻyi qazuvchi arilari (Hymenoptera: Sphecidae, Crabronidae) faunasi va ekologiyasi // Biologiya fanlari bo‘yicha falsafa fanalari doktori (PhD) dissertasiya avtoreferati. – Toshkent, 2024. – B. 20.
Казенас В.Л. Роющие осы (Hymenoptera, Sphecidae) юговосточного Казахстана // Автореферат канд. дис. – Алма-Ата – 1970. – 20 с.

Metama’lumot

Identifikator: REL-C-011240
Nashr sanasi: 2025-10-24
Til: o‘zbek
Konferensiyalar: “ATROF-MUHITNI ASRASHNING ZAMONAVIY TA‘LIMIY TALQINI, MINTAQAVIY XUSUSIYATLARI, MUAMMO VA AMALIY YECHIMLARI” RESPUBLIKA ILMIY-AMALIY ANJUMANI
Jild: 1
Son: 3
DOI: 10.66073/refocus-conf/217
Nashriyot: LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
Sahifa: 216–128
Litsenziya: Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
Metadata manbasi: Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus
Oxirgi yangilanish: 2026-08-25

[1] Казенас В.Л. Роющие осы (Hymenoptera, Sphecidae) Юго-восточного Казахстана // Тр. ВЭО, 1972. – C. 93-533.

[2] Казенас В.Л. Роющие осы Казахстана и Средней Азии (Hymenoptera, Sphecidae). Определитель. -Алма-Аты, 1978. 172 с.

[3] Казенас В.Л. Фауна и биология роющих ос (Hymenoptera, Sphecidae) Казахстана и Средней Азии // Казгос ИНТИ, 2001. – 334 с.

[4] Пулавский В.В. Сем. Sphecidae - Роющие осы // Определитель насекомых европейской части СССР. Т. III. Перепончатокрылые. Первая часть // Подотряд Apocrita-Стебельчатобрюхие (Арнольди К.В. и др.) / под общ. ред. Г.С.Медведева.–Л.: Наука, 1978. – С. 173-279.

[5] Belokobylskij S.A., Leleya A.S. Annotirovannyy katalog pereponchatokrylykh nasekomykh Rossii // Trudy Zoologicheskogo instituta RAN, Prilozheniye, 2017. – №6. – 212-216 с.

[6] Radoszkowski O. Sphegidae in Voyage au Turkestan d'A.P. Fedtchenko // Izvestiya Imperatorskogo Obshchestva Lyubiteley Estestvoznaniya, Antropologii i Étnografii pri Imperatorskom Moskovskom Universitete, 1877. T. 21. – P. 88-101.

[7] Исламов Ш.Д. Роюшиих осы (Hymenoptera, Sphecidae) горных районов Узбекистана // Автореферат….док. биол. наук. – Тошкент – 1983. – 21 c.

[8] Medetov M.Zh., Embergenov M.A., Kholmatov B.R., Elmurodova M.V., Rakhimov M.Sh., Tajibaeva J.D. Ecologo-faunistic analysis of digger wasps (Hymenoptera: Sphecidae, Crabronidae) in Uzbekistan // Acta Biologica Sibirica. - Altai. 2024. 10: –P. 409–439. doi.org/10.5281/zenodo.1119585110.5281/zenodo.11195851

[9] Emberganov M.A. Janubiy orolboʻyi qazuvchi arilari (Hymenoptera: Sphecidae, Crabronidae) faunasi va ekologiyasi // Biologiya fanlari bo‘yicha falsafa fanalari doktori (PhD) dissertasiya avtoreferati. – Toshkent, 2024. – B. 20.

[10] Казенас В.Л. Роющие осы (Hymenoptera, Sphecidae) юговосточного Казахстана // Автореферат канд. дис. – Алма-Ата – 1970. – 20 с.