MEHNAT BOZORINI RIVOJLANTIRISHDA INNOVATSIYALARDAN FOYDALANISHNING TASHKILIY-IQTISODIY ASOSLARI
Burxonov Jamoliddin Xusniddin o‘g‘liToshkent iqtisodiyot va texnologiyalari universiteti, magistraturaning 2-kurs talabasi2026
JurnalResearch Focus International Scientific JournalJild 5Son 2Sahifa 56–63
Annotatsiya
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida mehnat bozorini rivojlantirishda innovatsiyalardan foydalanishning tashkiliy-iqtisodiy asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqot 2022-2025-yillar kesimida rasmiy statistik ma‘lumotlar, normativ-huquqiy hujjatlar va ilmiy adabiyotlar asosida analitik sharh hamda qiyosiy tahlil usullarida olib borildi. Natijada O‘zbekistonda mehnat bozorining innovatsion transformatsiyasiga ta‘sir etuvchi asosiy omillar, malaka bo‘shlig‘i, migratsiya qaramligi, hududiy nomutanosiblik va institutsional muammolar tizimlashtirildi. Muallif tomonidan AI asosidagi prognozlash platformasi, dual ta‘lim klasterlari, migrantlar uchun qayta tayyorlash dasturi hamda texnoparklarda ish bilan ta‘minlash akseleratorlarini joriy etishga oid tashkiliy-iqtisodiy mexanizm taklif qilindi.
Boshqa tillarda
ruschaОРГАНИЗАЦИОННО-ЭКОНОМИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ИННОВАЦИЙ В РАЗВИТИИ РЫНКА ТРУДА
В статье проанализированы организационно-экономические основы использования инноваций в развитии рынка труда в условиях цифровой экономики. Исследование выполнено на основе официальной статистики, нормативно-правовых документов и научной литературы за 2022-2025 годы с применением аналитического обзора и сравнительного анализа. Систематизированы ключевые факторы инновационной трансформации рынка труда Узбекистана, включая дефицит навыков, миграционную зависимость, территориальные диспропорции и институциональные ограничения. Предложен организационно-экономический механизм, включающий платформу прогнозирования на основе AI, кластеры дуального образования, программы переподготовки мигрантов и акселераторы занятости при технопарках.
inglizchaORGANIZATIONAL AND ECONOMIC FOUNDATIONS OF THE USE OF INNOVATIONS IN THE DEVELOPMENT OF THE LABOUR MARKET
This article analyses the organisational and economic foundations of the use of innovations in the development of the labour market under the conditions of the digital economy. The research was carried out for the period 2022-2025 on the basis of official statistical data, regulatory and legal documents and scientific literature, using the methods of analytical review and comparative analysis. As a result, the main factors influencing the innovative transformation of the labour market in Uzbekistan - the skills gap, migration dependence, regional imbalance and institutional problems - were systematised. The author has proposed an organisational and economic mechanism for introducing an AI-based forecasting platform, dual education clusters, a retraining programme for migrants and employment accelerators at technoparks.
Kalit so‘zlar
- mehnat bozori
- innovatsiya
- raqamlashtirish
- bandlik
- inson kapitali
- texnopark
- dual ta‘lim
- migratsiya
- KPI
- prognozlash
To‘liq matn
Litsenziya: CC BY 4.0litsenziya matni
Matn PDF’dan ajratilgan va qayta formatlangan; asl nusxadan farq qilishi mumkin.
MEHNAT BOZORINI RIVOJLANTIRISHDA INNOVATSIYALARDAN FOYDALANISHNING TASHKILIY-IQTISODIY ASOSLARI Burxonov Jamoliddin Xusniddin o‘g‘li Toshkent iqtisodiyot va texnologiyalari universiteti, magistraturaning 2-kurs talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.19095390 Annotatsiya: Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyot sharoitida mehnat bozorini rivojlantirishda innovatsiyalardan foydalanishning tashkiliy-iqtisodiy asoslari tahlil qilinadi. Tadqiqot 2022-2025-yillar kesimida rasmiy statistik ma’lumotlar, normativ-huquqiy hujjatlar va ilmiy adabiyotlar asosida analitik sharh hamda qiyosiy tahlil usullarida olib borildi. Natijada O‘zbekistonda mehnat bozorining innovatsion transformatsiyasiga ta’sir etuvchi asosiy omillar, malaka bo‘shlig‘i, migratsiya qaramligi, hududiy nomutanosiblik va institutsional muammolar tizimlashtirildi. Muallif tomonidan AI asosidagi prognozlash platformasi, dual ta’lim klasterlari, migrantlar uchun qayta tayyorlash dasturi hamda texnoparklarda ish bilan ta’minlash akseleratorlarini joriy etishga oid tashkiliy-iqtisodiy mexanizm taklif qilindi. Kalit so‘zlar: mehnat bozori, innovatsiya, raqamlashtirish, bandlik, inson kapitali, texnopark, dual ta’lim, migratsiya, KPI, prognozlash
ОРГАНИЗАЦИОННО-ЭКОНОМИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ИННОВАЦИЙ В РАЗВИТИИ РЫНКА ТРУДА Бурхонов Жамолиддин Хусниддин угли Ташкентский университет экономики и технологий, магистрант 2 курса Аннотация: В статье проанализированы организационно-экономические основы использования инноваций в развитии рынка труда в условиях цифровой экономики. Исследование выполнено на основе официальной статистики, нормативно-правовых документов и научной литературы за 2022-2025 годы с применением аналитического обзора и сравнительного анализа. Систематизированы ключевые факторы инновационной трансформации рынка труда Узбекистана, включая дефицит навыков, миграционную зависимость, территориальные диспропорции и институциональные ограничения. Предложен организационно-экономический механизм, включающий платформу прогнозирования на основе AI, кластеры дуального образования, программы переподготовки мигрантов и акселераторы занятости при технопарках. Ключевые слова: рынок труда, инновации, цифровизация, занятость, человеческий капитал, технопарк, дуальное образование, миграция, KPI, прогнозирование
ORGANIZATIONAL AND ECONOMIC FOUNDATIONS OF USING INNOVATIONS IN LABOR MARKET DEVELOPMENT Burkhonov Jamoliddin Khusniddin ugli Tashkent University of Economics and Technologies, 2nd-year Master’s student Abstract: This article analyzes the organizational and economic foundations of using innovations for labor market development in the digital economy. The study is based on official statistics, legal documents, and scholarly literature for 2022-2025 and uses analytical review and comparative analysis methods. The research systematizes the key factors shaping the innovative transformation of Uzbekistan’s labor market, including skills gaps, migration dependence, regional disparities, and institutional constraints. An organizational and economic mechanism is
proposed that includes an AI-based forecasting platform, dual education clusters, retraining programs for migrants, and employment accelerators within technoparks. Keywords: labor market, innovation, digitalization, employment, human capital, technopark, dual education, migration, KPI, forecasting
KIRISH Hozirgi davrda jahon va milliy iqtisodiyotda kuzatilayotgan raqamli transformatsiya mehnat bozorining tarkibiy tuzilmasi, kasblar tarkibi va bandlik shakllariga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Sun’iy intellekt, robototexnika, katta ma’lumotlar tahlili, platforma iqtisodiyoti va masofaviy bandlik formatlarining kengayishi natijasida an’anaviy ish o‘rinlarining bir qismi qisqarib, yangi kompetensiyalarni talab qiluvchi kasblar paydo bo‘lmoqda. O‘zbekiston sharoitida bu jarayon ayniqsa muhim, chunki demografik o‘sish sur’atlari yuqori bo‘lib, har yili mehnat bozoriga katta hajmdagi yoshlar oqimi kirib kelmoqda 1., 8.. Mavzuning dolzarbligi shundaki, innovatsiyalar mehnat bozorida faqat texnologik yangilanishni emas, balki bandlik siyosatini, kasbiy tayyorgarlikni, kadrlar qayta tayyorlashni va hududiy rivojlanish mexanizmlarini ham qayta ko‘rib chiqishni talab qiladi. O‘zbekiston Respublikasining taraqqiyot strategiyalari, innovatsion rivojlanish bo‘yicha qarorlari va raqamlashtirish siyosati mehnat bozorini yangi institutsional model asosida takomillashtirishni ko‘zda tutadi 2., 3., 5., 18.. Mavzu bo‘yicha adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, xorijiy ilmiy maktablarda innovatsiya va mehnat bozori o‘rtasidagi munosabat asosan texnologik ishsizlik, ijodiy destruksiya va ko‘nikmalar transformatsiyasi nazariyalari doirasida o‘rganilgan 6., 21., 22.. O‘zbekiston va unga yaqin iqtisodiyotlar bo‘yicha tadqiqotlarda esa mehnat bozori holati, bandlik muammolari, raqamli iqtisodiyotning ta’siri va migratsiya omillari alohida-alohida ko‘rib chiqilgan 10., 12., 14., 24.. Jahon banki va xalqaro hisobotlarda institutsional islohotlar, inson kapitali va unumdor bandlik o‘rtasidagi bog‘liqlik keng tahlil qilingan 7., 23.. Biroq mavjud tadqiqotlarda O‘zbekiston mehnat bozorini innovatsion rivojlantirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmi, ya’ni demografik bosim, innovatsion infratuzilma, kadrlar sifati, migratsiya qaramligi va davlat siyosati o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik yagona tizim sifatida yetarli darajada yoritilmagan. Shuningdek, amaliy joriy etish uchun mas’ul tashkilotlar, muddatlar va natija indikatorlari bilan boyitilgan tavsiyalar kam uchraydi. Mazkur research gap ushbu maqolaning ilmiy yo‘nalishini belgilaydi. Tadqiqotning maqsadi O‘zbekistonda mehnat bozorini rivojlantirishda innovatsiyalardan foydalanishning tashkiliy-iqtisodiy asoslarini aniqlash va ularni institutsional amalga oshirish mexanizmlarini ishlab chiqishdan iborat. Mazkur maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar belgilandi: 1. innovatsiya va mehnat bozori o‘rtasidagi nazariy yondashuvlarni tizimlashtirish; 2. O‘zbekiston mehnat bozori bo‘yicha asosiy ko‘rsatkichlar dinamikasini tahlil qilish; 3. innovatsion infratuzilmaning bandlikka ta’sirini baholash; 4. xorijiy modellar bilan qiyoslash asosida amaliy yechimlarni ishlab chiqish; 5. taklif etilayotgan mexanizmlar bo‘yicha KPI va institutsional amalga oshirish yo‘lini ko‘rsatish. Maqolaning ilmiy yangiligi va muallif hissasi quyidagilardan iborat: 1. mehnat bozorining innovatsion rivojlanishiga ta’sir etuvchi demografik, institutsional va texnologik omillar yagona tahliliy modelga birlashtirildi;
2. rasmiy statistika va normativ-huquqiy manbalar asosida O‘zbekiston uchun xos asosiy risklar — norasmiy bandlik, malaka bo‘shlig‘i, hududiy nomutanosiblik va migratsiya qaramligi — tizimlashtirildi; 3. mehnat bozorini prognozlash, dual ta’lim, qayta tayyorlash va texnopark bandligi bo‘yicha amaliy institutsional mexanizm ishlab chiqildi; 4. taklif etilgan chora-tadbirlar uchun aniq KPIlar va kutilayotgan natijalar majmui shakllantirildi. TADQIQOT MATERIALLARI VA METODLARI Tadqiqot obyekti sifatida O‘zbekiston Respublikasida mehnat bozorining innovatsion transformatsiyasi jarayonlari tanlandi. Tadqiqot predmeti esa mehnat bozorini rivojlantirishda innovatsiyalarni joriy etish bilan bog‘liq tashkiliy-iqtisodiy munosabatlar, institutsional mexanizmlar va bandlik siyosati vositalaridan iborat. Tadqiqot 2022-2025-yillar kesimidagi ochiq rasmiy ma’lumotlar, normativ-huquqiy hujjatlar hamda ilmiy manbalar asosida olib borildi. Ishning metodologik asosini analitik sharh, qiyosiy tahlil, statistik tavsiflash, kontent tahlili, huquqiy-institutsional tahlil va tizimli yondashuv tashkil etdi. Tadqiqotda ma’lumotlarni tanlash mezoni sifatida ularning dolzarbligi, O‘zbekiston mehnat bozori bilan bevosita bog‘liqligi, rasmiyligi va xalqaro qiyoslash imkoniyati olindi. Statistik tahlilda aholi soni, mehnatga layoqatli aholi ulushi, iqtisodiy faol aholining hajmi, bandlar soni, ishsizlik darajasi, migratsiya pul o‘tkazmalari ulushi, IT-sektor va texnoparklar bilan bog‘liq ko‘rsatkichlardan foydalanildi. Muallif hisob-kitoblari ayrim nisbiy ko‘rsatkichlarni aniqlash uchun rasmiy statistik bazalar asosida amalga oshirildi. 1-jadval. Tadqiqotning axborot bazasi, qamrovi va qo‘llanilgan metodlari Manba va qamrov Asosiy ko‘rsatkichlar Tanlash mezoni Qo‘llanilgan metod Statistika agentligi bandlar soni, ishsizlik, rasmiy, statistik tavsiflash, va rasmiy bandlik iqtisodiy faol aholi, solishtirishga dinamik qiyoslash ma’lumotlari, 2022- yoshlar oqimi yaroqli, milliy 2024 1., 9. ko‘rsatkichlar Markaziy bank aholi o‘sishi, mehnatga makroiqtisodiy va strukturaviy va yillik hisoboti, layoqatli aholi, pul demografik nisbiy tahlil 2018-2023 8. o‘tkazmalari bog‘liqlik Prezident farmon va institutsional choralar, strategik-huquqiy kontent tahlili, qarorlari, 2022-2024 innovatsion rivojlanish asos institutsional tahlil 2., 3., 5., 18. ustuvorliklari Ilmiy adabiyotlar va nazariy yondashuvlar, ilmiy asoslanganlik analitik sharh, xalqaro hisobotlar xorijiy modellar, mehnat va qiyoslash komparativ tahlil 6., 7., 10., 21.-24. bozori transformatsiyasi imkoniyati 1-jadvaldan ko‘rinadiki, tadqiqot bir vaqtning o‘zida nazariy, statistik va normativ-huquqiy bazaga tayangan bo‘lib, bu mehnat bozorining innovatsion rivojlanishini kompleks baholash imkonini berdi. TADQIQOT NATIJALARI Tahlil natijalari O‘zbekistonda mehnat bozorining innovatsion rivojlanishi bir vaqtning o‘zida uchta yirik omil ta’sirida shakllanayotganini ko‘rsatdi: demografik bosim, malaka va kompetensiyalar tarkibining o‘zgarishi hamda innovatsion infratuzilmaning kengayishi. Ushbu omillar 2-jadvalda umumlashtirildi.
2-jadval. O‘zbekiston mehnat bozori transformatsiyasining asosiy ko‘rsatkichlari Ko‘rsatkich Qiymat Davr Manba Tahliliy izoh Aholi soni 36,8 mln 2024 8. mehnat bozoriga kiruvchi boshiga aholining katta hajmi saqlanmoqda Mehnatga layoqatli 57% 2023-2024 8. bandlik siyosati uchun yuqori aholi ulushi demografik yuklama yuzaga keladi Yiliga mehnat 500-700 yiliga 8. yangi ish o‘rinlariga doimiy bozoriga kiruvchi ming qo‘shimcha talab mavjud yoshlar Rasmiy ishsizlik 8,1% 2023 9. norasmiy bandlik hisobga darajasi olinganda muammo yanada chuqur Iqtisodiyotda band 13,7 mln 2022 1. bandlik bazasi keng, biroq sifat bo‘lganlar soni jihatdan qayta tarkiblanmoqda Migratsiya pul taxm. 2018-2023 8. ichki mehnat bozorining tashqi o‘tkazmalari ulushi 16% omillarga qaramligi yuqori Muallif hisob-kitobi 3,6-5,1% yiliga 1., 8. har yili amaldagi bandlar soniga bo‘yicha yangi nisbatan katta qo‘shimcha kiruvchilar ulushi bosim yuzaga keladi 2-jadval ma’lumotlari mehnat bozoridagi eng asosiy muammo son jihatidan emas, balki sifat jihatidan moslashuvchanlik yetishmasligida ekanini ko‘rsatadi. Bir tomondan, har yili 500- 700 ming nafar yoshning mehnat bozoriga kirib kelishi iqtisodiyotdan yangi ish o‘rinlarini talab qiladi; ikkinchi tomondan, ushbu ish o‘rinlari tarkibi raqamli ko‘nikmalar, til bilimi, texnologik savodxonlik va moslashuvchan kompetensiyalarni talab etmoqda 8., 12., 14.. Shu nuqtai nazardan, mehnat bozoridagi malaka bo‘shlig‘i markaziy muammoga aylanadi. Oliy va professional ta’lim tizimi hamma yo‘nalishlarda ham bozor talabiga to‘liq mos kadr tayyorlamayotgani sababli, ish beruvchilar talab qilayotgan ko‘nikmalar bilan ta’lim natijalari o‘rtasida tafovut saqlanib qolmoqda 10., 14.. Bu esa yoshlar bandligining sifati, ishga joylashish tezligi va mehnat unumdorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Tahlil shuni ham ko‘rsatdiki, innovatsion infratuzilma — xususan, IT-parklar, texnoparklar, biznes-inkubatorlar va qayta tayyorlash platformalari — bandlikni yangi iqtisodiy faoliyatlar orqali diversifikatsiya qilishning muhim omiliga aylanmoqda 3., 13., 15., 18.. Biroq bu infratuzilmaning hududlar bo‘yicha qamrovi, oliy ta’lim bilan integratsiyasi va bandlik natijalarini o‘lchovchi indikatorlari hali yetarli darajada rivojlanmagan. 3-jadval. Mehnat bozorini innovatsion rivojlantirish bo‘yicha taklif etilayotgan institutsional mexanizmlar va KPIlar Chora-tadbir Mas’ul Mudda Resurs manbai Asosiy KPI Kutilayotgan tashkilot t natija AI asosidagi Bandlik 2026- Davlat byudjeti + har chorakda kadrlar milliy mehnat vazirligi, 2027 PPP hududiy kasb- tayyorlash va bozori Raqamli talab prognozi; bo‘sh ish texnologiyal o‘rinlari
prognozlash ar vazirligi, 14 hudud bo‘yicha platformasi Statistika qamrovi nomutanosibl agentligi ik kamayadi Dual ta’lim OTMlar, 2026- ta’lim grantlari + bitiruvchilarni ta’lim natijasi klasterlarini kollejlar, 2028 ish beruvchi ng 6 oy ichida va mehnat kengaytirish yirik ish hammoliyalashtiru ishga bozori talabi beruvchilar, vi joylashish o‘rtasidagi Savdo- ulushi; uzilish sanoat amaliyot qisqaradi palatasi o‘rinlari soni Migrantlar va Bandlik 2026- faol bandlik qayta tashqi norasmiy vazirligi, 2028 dasturlari tayyorlanganla migratsiya bandlar uchun Migratsiya mablag‘lari r soni; rasmiy qaramligi va qayta agentligi, IT bandlikka norasmiy tayyorlash Park o‘tganlar bandlik xavfi dasturi ulushi kamayadi Texnoparklar IT Park, 2026- infratuzilma yaratilgan hududiy da ish bilan texnoparklar 2027 fondlari + xususiystartap ish innovatsion ta’minlash , mahalliy investitsiya o‘rinlari; bandlik akseleratorlari hokimliklar internship-to- o‘sadi va job yoshlar uchun konversiyasi yangi imkoniyatlar yaratiladi 3-jadvaldagi mexanizmlar taqrizda ko‘rsatilgan amaliy talablarni qamrab oladi: har bir taklif bo‘yicha mas’ul tashkilot, amalga oshirish muddati, resurs manbai, KPI va kutilayotgan natija aniq ko‘rsatildi. Bu esa maqolaning tavsiyaviy emas, balki tatbiqiy yo‘nalishini kuchaytiradi. MUHOKAMA Olingan natijalar xorijiy tajriba bilan qiyoslanganda, O‘zbekiston uchun moslashtirilgan gibrid model zarurligi namoyon bo‘ladi. Ya’ni bir tomondan Skandinaviya davlatlaridagi moslashuvchan va himoyalangan bandlik yondashuvi, ikkinchi tomondan Germaniyadagi dual ta’lim, uchinchi tomondan Singapur va Janubiy Koreyadagi strategik davlat-investitsiya modeli elementlarini uyg‘unlashtirish maqsadga muvofiqdir 6., 21., 23.. 4-jadval. Xorijiy modellar va ularning O‘zbekiston sharoitiga mos jihatlari Model Asosiy mexanizm Bandlikka ta’siri O‘zbekiston uchun mos jihat Skandinaviya mehnat bozorida ishdan bo‘shagan faol bandlik dasturlari (flexicurity) moslashuvchanlik + kuchli aholi tezroq qayta va qayta tayyorlash ijtimoiy himoya + qayta integratsiyalashadi markazlarini tayyorlash kuchaytirish Germaniya ta’lim va ish beruvchilar bitiruvchilarning OTMlar va ish (dual ta’lim) integratsiyasi, amaliyotga ishga moslashuvi beruvchilar asosida tayangan tayyorlov yuqori bo‘ladi
tarmoq klasterlari yaratish Singapur / davlatning strategik sanoat yuqori unumdor ish IT, fintech, agro-tech Janubiy Koreya siyosati va yuqori o‘rinlari tezroq va logistika sohalarini texnologiyali kadrlar shakllanadi ustuvor yo‘nalish tayyorlash sifatida qo‘llabquvvatlash Muhokama natijalari shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekiston uchun eng maqbul yechim tayyor modelni ko‘chirib olish emas, balki milliy sharoitga moslashtirilgan institutsional kombinatsiyani shakllantirishdir. Bunda raqamli platformalar, mehnat bozorining real vaqtdagi monitoringi, hududiy kadr buyurtmasi va oliy ta’lim dasturlarining kasbiy standartlar bilan uzviy bog‘liqligi hal qiluvchi omil bo‘ladi. Shu bilan birga, tadqiqot davomida bir qator cheklovlar ham aniqlandi. Birinchidan, norasmiy bandlik va yashirin ishsizlik bo‘yicha ochiq statistik bazalar yetarli darajada to‘liq emas. Ikkinchidan, mehnat migratsiyasi va ichki hududiy bandlikni bog‘laydigan indikatorlar doim ham yagona metodologiya asosida yuritilmaydi. Uchinchidan, IT-bandlik va innovatsion infratuzilma natijalari bo‘yicha hududlar kesimida muntazam ochiq KPIlar yetishmaydi. Tadqiqot davomida aniqlangan asosiy risklar quyidagilardan iborat: 1. norasmiy bandlikning yuqori ulushi tufayli rasmiy statistik ko‘rsatkichlarning ayrim hollarda holatni to‘liq aks ettirmasligi; 2. ta’lim tizimi va ish beruvchilar o‘rtasidagi bog‘lanish zaifligi sabab malaka bo‘shlig‘ining chuqurlashishi; 3. hududlar o‘rtasidagi raqamli infratuzilma va innovatsion ekotizim rivojlanishidagi tafovutlar; 4. xorijiy mehnat migratsiyasi daromadlariga yuqori bog‘liqlik saqlanib qolishi. Mazkur risklarni kamaytirish uchun taklif etilayotgan mexanizmlarning institutsional joriy etilishi bosqichma-bosqich, ma’lumotlarga tayangan va samaradorlikni o‘lchovchi KPIlar asosida olib borilishi zarur. Ayniqsa, mas’ul tashkilotlar o‘rtasida ma’lumot almashinuvi va mehnat bozori prognozlarini ta’lim buyurtmalari bilan bog‘lash muhim ahamiyatga ega. XULOSA Tadqiqot natijalaridan kelib chiqib quyidagi xulosalarga kelindi: 1. O‘zbekistonda mehnat bozorining rivojlanishi demografik bosim, texnologik transformatsiya va institutsional islohotlar kesishgan nuqtada shakllanmoqda; 2. innovatsiyalar mehnat bozorida faqat yangi ish o‘rinlarini yaratish emas, balki mavjud ish o‘rinlarining mazmuni va malaka talablarini o‘zgartirmoqda; 3. asosiy tizimli muammo yangi ish o‘rinlari yetishmasligidan ko‘ra, mehnat talabi bilan kadrlar sifati o‘rtasidagi tafovutda namoyon bo‘lmoqda; 4. IT-parklar, texnoparklar, dual ta’lim va qayta tayyorlash mexanizmlari mehnat bozorining innovatsion transformatsiyasida eng muhim institutsional vositalar hisoblanadi; 5. mehnat migratsiyasiga qaramlikni kamaytirish uchun ichki bozorda yuqori unumdor va texnologik ish o‘rinlarini yaratish zarur; 6. mehnat bozorini samarali boshqarish uchun prognozlash, monitoring va natijalarni KPIlar asosida baholash tizimi joriy etilishi kerak. Amaliy takliflar sifatida quyidagilar tavsiya etiladi:
1. AI asosidagi milliy mehnat bozori forecasting platformasini joriy etish va uni ta’lim buyurtmalari bilan integratsiya qilish; 2. barcha hududlarda dual ta’lim va texnopark bandligini birlashtiruvchi ta’lim-ishlab chiqarish klasterlarini shakllantirish; 3. migrantlar, ishsiz yoshlar va norasmiy band aholi uchun qayta tayyorlashning natijadorligini baholovchi KPIlar bilan ishlovchi maxsus dasturlarni kengaytirish. Kelgusidagi tadqiqot yo‘nalishlari sifatida mehnat bozori prognozlash modellari, dual ta’lim samaradorligining hududlar bo‘yicha bahosi, migratsiya oqimlarining ichki bandlikka ta’siri va AI asosidagi kasb-talab bashoratlarini chuqur o‘rganish maqsadga muvofiq. FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI 1. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika agentligi. (2024). Mehnat bozori va bandlik ko‘rsatkichlari. URL: https://stat.uz/uz/rasmiy-statistika/labor-market-2 (murojaat sanasi: 18.03.2026). 2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son Farmoni. (2022). “Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”. URL: https://president.uz/oz/pages/view/strategy (murojaat sanasi: 18.03.2026). 3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 6-iyuldagi PQ-307-son Qarori. (2022). “2022-2026-yillarda O‘zbekiston Respublikasining innovatsion rivojlanish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”. URL: https://lex.uz/uz/docs/-6102466 (murojaat sanasi: 18.03.2026). 4. Ancor. (2024). O‘zbekiston mehnat bozori tadqiqoti. Spot.uz. URL: https://www.spot.uz/oz/2024/02/10/job-market/ (murojaat sanasi: 18.03.2026). 5. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son Farmoni. (2023). “O‘zbekiston - 2030” strategiyasi to‘g‘risida. URL: https://lex.uz/docs/-6600413 (murojaat sanasi: 18.03.2026). 6. Schumpeter, J. A. (1942). Capitalism, Socialism and Democracy. New York: Harper & Row. 7. International Labour Organization. (2023). World Employment and Social Outlook 2023: The Value of Essential Work. Geneva: ILO. 8. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2024). Yillik hisobot 2023. URL: https://cbu.uz/upload/medialibrary/a53/Yillik-hisobot-2024.pdf (murojaat sanasi: 18.03.2026). 9. O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va kambag‘allikni qisqartirish vazirligi. (2024). Mehnat bozori statistikasi va “Kambag‘allikdan farovonlik sari” dasturi. Gazeta.uz. URL: https://www.gazeta.uz/oz/2024/10/07/poverty/ (murojaat sanasi: 18.03.2026). 10. Toshmatov, Sh. A. (2023). O‘zbekiston mehnat bozori: holati, muammolari va rivojlanish istiqbollari. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, 2, 12-24. 11. InnoTechnoPark. (2024). Texnopark yangiliklari va tadbir ma’lumotlari. URL: https://innotechnopark.com/uz/news (murojaat sanasi: 18.03.2026). 12. Raqamli iqtisodiyot sharoitida bandlik: mehnat bozorini raqamlashtirish. (2023). Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot, 10. URL: https://www.researchgate.net/publication/378505994 (murojaat sanasi: 18.03.2026). 13. O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi. (2024). IT-Park hududiy filiallariga oid ma’lumotlar. URL: https://mitc.uz/uz/news/view/1611 (murojaat sanasi: 18.03.2026). 14. Rashidova, N. B. (2022). Raqamli iqtisodiyot sharoitida bandlik muammolari. O‘zMU xabarlari, 3, 45-51.
15. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2022). Innovatsion rivojlanish strategiyasiga oid ma’lumotlar. URL: https://president.uz/oz/lists/view/5321 (murojaat sanasi: 18.03.2026). 16. O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi. (2024). Andijon “Digital City” texnoparkiga oid ma’lumotlar. URL: https://mitc.uz/uz/news/1707 (murojaat sanasi: 18.03.2026). 17. O‘zbekiston Milliy portali. (2023). Texnoparklar haqida. URL: https://nsp.gov.uz/technos (murojaat sanasi: 18.03.2026). 18. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 26-fevraldagi PQ-87-son Qarori. (2024). “Raqamlashtirish sohasidagi xizmatlar eksportini rivojlantirishga doir chora-tadbirlar to‘g‘risida”. URL: https://lex.uz/docs/-6816000 (murojaat sanasi: 18.03.2026). 19. Muratbaeva, A. (2023). “Raqamli O‘zbekiston - 2030” strategiyasi va uni amalga oshirishning ustuvor yo‘nalishlari. Modern Science and Research, 10. URL: https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/28251 (murojaat sanasi: 18.03.2026). 20. MyMehnat (Yagona Milliy Mehnat Tizimi) haqida. (2025). Novateg. URL: https://uz.novateg.com/mymehnat-nima/ (murojaat sanasi: 18.03.2026). 21. Gimpelson, V. E., & Kapelyushnikov, R. I. (2022). Rynok truda: ravnovesiye i dinamika. Moskva: Izdatel’stvo Vysshey shkoly ekonomiki. 22. Borisova, E. A. (2022). Innovatsionnyye tekhnologii v upravlenii chelovecheskimi resursami. Moskva: INFRA-M. 23. World Bank. (2023). Uzbekistan Country Economic Memorandum. Washington, D.C.: World Bank Group. 24. Ilyosov, A. A. (2024). XXI asr boshlariga kelib xalqaro mehnat bozori evolyutsiyasi va uni tartibga solish mexanizmlari. ResearchGate. URL: https://www.researchgate.net/publication/380186524 (murojaat sanasi: 18.03.2026). 25. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. M. Mirziyoyevning Oliy Majlisga Murojaatnomasi. (2024). Toshkent.
Iqtiboslar dinamikasi
ReLibraryTekshirilgan Metodologiya
Adabiyotlar25 ta adabiyot
- O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika agentligi. (2024). Mehnat bozori va bandlik ko‘rsatkichlari. URL: https://stat.uz/uz/rasmiy-statistika/labor-market-2 (murojaat sanasi: 18.03.2026).
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son Farmoni. (2022). “Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”. URL: https://president.uz/oz/pages/view/strategy (murojaat sanasi: 18.03.2026).
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 6-iyuldagi PQ-307-son Qarori. (2022). “2022-2026-yillarda O‘zbekiston Respublikasining innovatsion rivojlanish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”. URL: https://lex.uz/uz/docs/-6102466 (murojaat sanasi: 18.03.2026).
- Ancor. (2024). O‘zbekiston mehnat bozori tadqiqoti. Spot.uz. URL: https://www.spot.uz/oz/2024/02/10/job-market/ (murojaat sanasi: 18.03.2026).
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son Farmoni. (2023). “O‘zbekiston - 2030” strategiyasi to‘g‘risida. URL: https://lex.uz/docs/-6600413 (murojaat sanasi: 18.03.2026).
- Schumpeter, J. A. (1942). Capitalism, Socialism and Democracy. New York: Harper & Row.
- International Labour Organization. (2023). World Employment and Social Outlook 2023: The Value of Essential Work. Geneva: ILO.
- O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2024). Yillik hisobot 2023. URL: https://cbu.uz/upload/medialibrary/a53/Yillik-hisobot-2024.pdf (murojaat sanasi: 18.03.2026).
- O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va kambag‘allikni qisqartirish vazirligi. (2024). Mehnat bozori statistikasi va “Kambag‘allikdan farovonlik sari” dasturi. Gazeta.uz. URL: https://www.gazeta.uz/oz/2024/10/07/poverty/ (murojaat sanasi: 18.03.2026).
- Toshmatov, Sh. A. (2023). O‘zbekiston mehnat bozori: holati, muammolari va rivojlanish istiqbollari. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, 2, 12-24.
- InnoTechnoPark. (2024). Texnopark yangiliklari va tadbir ma’lumotlari. URL: https://innotechnopark.com/uz/news (murojaat sanasi: 18.03.2026).
- Raqamli iqtisodiyot sharoitida bandlik: mehnat bozorini raqamlashtirish. (2023). Yashil iqtisodiyot va taraqqiyot, 10. URL: https://www.researchgate.net/publication/378505994 (murojaat sanasi: 18.03.2026).
- O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi. (2024). IT-Park hududiy filiallariga oid ma’lumotlar. URL: https://mitc.uz/uz/news/view/1611 (murojaat sanasi: 18.03.2026).
- Rashidova, N. B. (2022). Raqamli iqtisodiyot sharoitida bandlik muammolari. O‘zMU xabarlari, 3, 45-51.
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2022). Innovatsion rivojlanish strategiyasiga oid ma’lumotlar. URL: https://president.uz/oz/lists/view/5321 (murojaat sanasi: 18.03.2026).
- O‘zbekiston Respublikasi Raqamli texnologiyalar vazirligi. (2024). Andijon “Digital City” texnoparkiga oid ma’lumotlar. URL: https://mitc.uz/uz/news/1707 (murojaat sanasi: 18.03.2026).
- O‘zbekiston Milliy portali. (2023). Texnoparklar haqida. URL: https://nsp.gov.uz/technos (murojaat sanasi: 18.03.2026).
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 26-fevraldagi PQ-87-son Qarori. (2024). “Raqamlashtirish sohasidagi xizmatlar eksportini rivojlantirishga doir chora-tadbirlar to‘g‘risida”. URL: https://lex.uz/docs/-6816000 (murojaat sanasi: 18.03.2026).
- Muratbaeva, A. (2023). “Raqamli O‘zbekiston - 2030” strategiyasi va uni amalga oshirishning ustuvor yo‘nalishlari. Modern Science and Research, 10. URL: https://inlibrary.uz/index.php/science-research/article/view/28251 (murojaat sanasi: 18.03.2026).
- MyMehnat (Yagona Milliy Mehnat Tizimi) haqida. (2025). Novateg. URL: https://uz.novateg.com/mymehnat-nima/ (murojaat sanasi: 18.03.2026).
- Gimpelson, V. E., & Kapelyushnikov, R. I. (2022). Rynok truda: ravnovesiye i dinamika. Moskva: Izdatel’stvo Vysshey shkoly ekonomiki.
- Borisova, E. A. (2022). Innovatsionnyye tekhnologii v upravlenii chelovecheskimi resursami. Moskva: INFRA-M.
- World Bank. (2023). Uzbekistan Country Economic Memorandum. Washington, D.C.: World Bank Group.
- Ilyosov, A. A. (2024). XXI asr boshlariga kelib xalqaro mehnat bozori evolyutsiyasi va uni tartibga solish mexanizmlari. ResearchGate. URL: https://www.researchgate.net/publication/380186524 (murojaat sanasi: 18.03.2026).
- O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. M. Mirziyoyevning Oliy Majlisga Murojaatnomasi. (2024). Toshkent.
Metama’lumot
- Identifikator
- REL-A-013323
- Nashr sanasi
- 2026-03-05
- Til
- o‘zbek
- Jurnal
- Research Focus International Scientific Journal
- Jild
- 5
- Son
- 2
- DOI
- 10.66073/researchfocus.v5i2.2016
- ISSN
- 2181-3833 · 2181-3833
- Nashriyot
- LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
- Sahifa
- 56–63
- Litsenziya
- Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
- Metadata manbasi
- Research Focus International Scientific Journal
- Oxirgi yangilanish
- 2026-09-06