SHAHAR KO‘CHALARI VA YO‘LLARI FANIDAN SHAHAR KO‘CHALARIDA HARAKAT JADALLIGINI AMALGA OSHIRISH JARAYONI

Iqtisodiyotining rivojlanishi va taraqqiy etishi avvalambor yo‘llar va ko‘chalar tarmog‘ining holatiga bog‘liqdir. Respublikamiz bo‘yicha tashilayotgan yuklarining asosiy qismini transport vositalaridan foydalanib, shahar ko‘chalari va avtomobil yo‘llari orqali o‘z manzillariga yetkazilishi muhim ahamiyatga ega. Bugungi kunda yo‘l qurilishi tabiiy faktorlarning va bu yo‘l bo‘yicha avtomobillar oqimining kelajakdagi harakat oqimi xususiyatlarini e‘tibor bilan hisobga olishning uddasidan chiqa bilishni talab etadi.

SHAHAR KOʻCHALARI VA YOʻLLARI FANIDAN SHAHAR KOʻCHALARIDA HARAKAT JADALLIGINI AMALGA OSHIRISH JARAYONI Jalolov Zafar Muhammadi oʻgʻli, Yusupjonov Muxriddinjon Odiljon oʻgʻli, Amanova Nozima Shavkatovna Oʻqituvchi, Termiz davlat muhandislik va agrotexnologiyalar universiteti, Termiz shahri. E-mail: muxriddinjony@gmail.com https://doi.org/10.5281/zenodo.14836121 Annotatsiya: Iqtisodiyotining rivojlanishi va taraqqiy etishi avvalambor yoʻllar va koʻchalar tarmogʻining holatiga bogʻliqdir. Respublikamiz boʻyicha tashilayotgan yuklarining asosiy qismini transport vositalaridan foydalanib, shahar koʻchalari va avtomobil yoʻllari orqali oʻz manzillariga yetkazilishi muhim ahamiyatga ega. Bugungi kunda yoʻl qurilishi tabiiy faktorlarning va bu yoʻl boʻyicha avtomobillar oqimining kelajakdagi harakat oqimi xususiyatlarini e’tibor bilan hisobga olishning uddasidan chiqa bilishni talab etadi. Kalit soʻzlar: avtomobil yoʻli, shahar, koʻchalar, hisobiy tezlik, transport, piyoda, harakat, hudud, qoidabuzarlik, svetafor.

THE PROCESS OF IMPLEMENTING TRAFFIC INTENSITY ON CITY STREETS IN THE SCIENCE OF CITY STREETS AND ROADS Abstract: The development and progress of the economy primarily depends on the condition of the road and street network. It is important that the bulk of the cargo transported in our republic is delivered to its destination using city streets and highways. Today, road construction requires the ability to carefully take into account natural factors and the future characteristics of the flow of vehicles on this road. Keywords: highway, city, streets, estimated speed, transport, pedestrian, movement, area, violation, traffic light.

ИЗ НАУКИ ГОРОДСКИХ УЛИЦ И ДОРОГ ПРОЦЕСС РЕАЛИЗАЦИИ СКОРОСТИ ДВИЖЕНИЯ ПО ГОРОДСКИМ УЛИЦАМ Аннотация: Развитие и прогресс экономики зависят прежде всего от состояния дорог и уличной сети. Важно, что основная часть грузов, перевозимых по нашей республике, доставляется к месту назначения с помощью автотранспорта, по улицам города и автомагистралям. Сегодня дорожное строительство требует умения учитывать природные факторы и будущие характеристики транспортного потока на дороге. Ключевые слова: шоссе, город, улицы, расчетная скорость, транспорт, пешеход, движение, площадь, нарушение, светофор.

KIRISH Bugun mustaqil Oʻzbekiston uchun xalqaro va mahalliy yoʻllarni rivojlantirish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Chunki davlatimizning jahon iqtisodiyotiga jadal integratsiyalashish jarayoni bevosita yoʻl tizimining samarali ishlashi bilan bogʻliqdir. BMT Taraqqiyot dasturi Oʻzbekistondagi ekspertlarining fikricha, bugungi kunda yuk va yoʻlovchi tashishning asosiy qismi aynan avtomobil yoʻllariga toʻgʻri kelmoqda. Xususan, avtomobil yoʻllari orqali yuklarning qariyb 85 foizi, yoʻlovchilarning 95 foizdan ortigʻi tashilmoqda. Bu shundan dalolat beradiki, avtoyoʻllar mamlakatimizning ijtimoiy-iqtisodiy hayotida muhim oʻrin tutadi.

1-rasm.Oʻzbekiston aholisini tarqalish dinamikasi (2000-2030 yil prognoz) Kunning pik va pik boʻlmagan vaqtlarida zamonaviy kamera video kuzatuvdagi chorrahadagi holatni batafsil oʻrganishdan iborat. Mazkur chorraha Toshkent shahar Yashnobod tumanidagi Beshariq-Aviasozlar koʻchalari kesishmasidagi chorrahada bir guruh jamoa bilan kelishilgan holda harakat jadalligini aniqlash jarayoni olib borildi. Dastlab, jamoada quyidagi ishlar reja asosida olib borildi:  Chorrahada harakat jadalligi (transport vositalari uchun);  Chorraha rejasi (piyodalar oʻtish yoʻlagi va svetaforlar uchun);  Piyodalarning harakat jadalligi (piyodalar oʻtish yoʻlagida);  Svetaforlar siklini oʻrganish (avtomobil yoʻli va piyodalar oʻtish yoʻlagidagi);  Qoidabuzarliklarni aniqlash; Chorrahada harakat jadalligi (transport vositalari uchun) quyidagicha hisoblandi: 1-jadval

Beshariq-Aviasozlar koʻchalari kesishmasidagi chorraha.(2-jadval)

2-jadval Vaqt A B V D Jami 800-900 218 512 550 230 1510 1100-1200 212 531 529 225 1497 Jami 430 1043 1079 455 3007

Beshariq-Aviasozlar koʻchalarining kesishmasi quyidagicha hisoblandi; Soat 800-900 Piyodalar harakat jadalligi Beshariq-780ta, Aviasozlar-730ta, Jami:1510ta va soat 1000-1100 oraliqda Beshariq-Aviasozlar chorrahasida transport vositalari harakat jadalligi Beshariq-1408 ta, Aviasozlar-1256 ta, Jami:2664ta(2-rasm).

2-rasm.Beshariq-Aviasozlar koʻchalari kesishmasi Shaharlarning koʻchalarida harakatlanish jadalligi katta boʻlganida, avtomobillarning svetofor yonida toʻxtab qolishlari tufayli, uzoq vaqt toʻxtab qolishlari va tirbandlik yuzaga keladi. Koʻchalarda harakat tezligi keskin pasayadi va shaharning markaziy koʻchalaridan shahar atrofidagi avtomobil yoʻllariga chiqib ketish uchun koʻp vaqt sarflanadi. Svetafor siklini oʻrganish jarayonlari avtomobil yoʻli piyodalar oʻtish yoʻlagida maxsus olib borildi(3-rasm).

3-rasm. Svetafor siklini oʻrganish jarayoni Shuni aytishimiz joizki, qoida buzarliklarni aniqlash jarayonida soat 800-900 oraligʻida Beshariq-Aviasozlar chorrahasidagi piyodalar oʻtish yoʻlagi (peshexod)dan piyodalar 1510 ta harakatlanishdi. Shulardan jami 113 tasi qoidani buzib harakatlandi (110 ta piyoda va velosapedni piyoda yetaklab oʻtganlar, 3 ta velosapedchi peshexoddan velosapedni haydab oʻtdi, yoʻldan oʻtayotganda xohlagan radiuslarida kesib oʻtdilar, belgilanmagan joydan kesib oʻtdilar va hokazo 4-rasm).

4-rasm. Qoida buzarlik jarayoni Avtomobillarning chorrahada turib qolishlarini kuzatishimiz mumkin(5-rasm).

5-rasm. Avtomobillarning chorrahada turib qolishi XULOSA Endilikda tezkor harakatlanish koʻchlarini estakadalarda oʻtkazish ma’qul koʻrilmoqda. Bunda qurilish ishlari soddalashadi, yer osti kommunkagʻiyalarini qayta qurishga boʻlgan ehtiyoj qisqaradi, qurilish qiymati kamayadi. Shahar general rejasini tuzishda Shahar koʻchalari va yoʻllari oldindan aniqlangan boʻladi. Magistral koʻchalar va Shahar yoʻllarini yoʻnalishini tanlashda kutilayotgan transport va yoʻlovchilarning oqimini koʻrilayotgan yoʻnalishdagi jadalligi, tabiiy sharoit, yer osti va yer usti inshootlarini qurish hajmini e’tiborga olinadi.