ТАРАҚҚИЁТ СТРАТЕГИЯСИ АМАЛДА: БИРИНЧИ ЯРИМ ЙИЛЛИКДА ТАРМОҚ ФАОЛИЯТИ НАТИЖАДОРЛИГИНИ ТАҲЛИЛ ҚИЛИШ ВА ЯНГИ ВАЗИФАЛАРНИ БЕЛГИЛАШ МАСАЛАЛАРИ

Мақолада “Ўзбекгидроэнерго” АЖ томонидан 2025 йил1-ярим йиллиги давомида электр энергияси ишлаб чиқариш, қурилиш-монтаж,инвестиция дастурлари ва лойиҳалари доирасида амалга оширилган ишларатрофлича ёритилган. Белгиланган режа кўрсаткичлари ижроси юзасидан йўлқўйилган хато ва камчиликлар таҳлил қилинган, келгусидаги долзарб вазифаларкўрсатилган.

DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.16961434

ТАРАҚҚИЁТ СТРАТЕГИЯСИ АМАЛДА: БИРИНЧИ ЯРИМ ЙИЛЛИКДА ТАРМОҚ ФАОЛИЯТИ НАТИЖАДОРЛИГИНИ ТАҲЛИЛ ҚИЛИШ ВА ЯНГИ ВАЗИФАЛАРНИ БЕЛГИЛАШ МАСАЛАЛАРИ

“Ўзбекгидроэнерго” АЖ Хуршид РАВШАНОВ Ахборот-таҳлил бўлими бошлиғи

Аннотация. Мақолада “Ўзбекгидроэнерго” АЖ томонидан 2025 йил 1-ярим йиллиги давомида электр энергияси ишлаб чиқариш, қурилиш-монтаж, инвестиция дастурлари ва лойиҳалари доирасида амалга оширилган ишлар атрофлича ёритилган. Белгиланган режа кўрсаткичлари ижроси юзасидан йўл қўйилган хато ва камчиликлар таҳлил қилинган, келгусидаги долзарб вазифалар кўрсатилган.

Калит сўзлар: гидроэнергетика лойиҳалари, инвестиция, инновация, ишлаб чиқариш, маҳаллийлаштириш, модернизация, қўшимча қувватлар.

СТРАТЕГИЯ РАЗВИТИЯ НА ПРАКТИКЕ: АНАЛИЗ РЕЗУЛЬТАТИВНОСТИ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ОТРАСЛИ В ПЕРВОМ ПОЛУГОДИИ И ОПРЕДЕЛЕНИЕ НОВЫХ ЗАДАЧ

Хуршид РАВШАНОВ, Начальник информационноаналитического отдела АО «Узбекгидроэнерго»

Аннотация. В статье подробно освещены работы, проведенные АО «Узбекгидроэнерго» в рамках программ и проектов по производству электроэнергии, строительно-монтажным работам и инвестициям в течение первого полугодия 2025 года. Проанализированы допущенные ошибки и недостатки в выполнении намеченных плановых показателей, указаны актуальные задачи на перспективу. Ключевые слова: гидроэнергетические проекты, инвестиции, инновации, производство, локализация, модернизация, дополнительные мощности.

DEVELOPMENT STRATEGY IN PRACTICE: ISSUES OF ANALYZING THE EFFECTIVENESS OF THE INDUSTRY›S ACTIVITIES IN THE FIRST HALF OF THE YEAR AND SETTING NEW TASKS

Khurshid RAVSHANOV, Head of the Information and Analytical epartment JSC “Uzbekgidroenergo”

Abstract. The article provides a detailed overview of the work carried out by JSC «Uzbekgidroenergo» within the framework of programs and projects for electricity generation, construction and installation works, and investments during the first half of 2025. The errors and shortcomings in meeting the planned indicators are analyzed, and current tasks for the future are outlined. Keywords: hydropower projects, investments, innovations, production, localization, moder­ nization, additional capacities.

Янги Ўзбекистонда ҳар бир соҳада қўлга киритилаётган юксак марралар, улкан ютуқлар қаторида замонавий гидроэнергетика соҳаси ҳам Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг бевосита қўллаб-қувватлаши натижасида, таъбир жоиз бўлса, жойларда ҳар ойда янгидан-янги гидроэлектр станциялар қад ростлаб, гидроэнергетика соҳаси жадал суръатларда ривожланмоқда.

O‘ZBEKGIDROENERGETIKA PRINT ISSN 3060-4672 8 УЗБЕKГИДРОЭНЕРГЕТИКА UZBEKHYDROPOWER VOLUME 8 | ISSUE 2 | 2025

АНАЛИЗ-КРИТИКА-РАЗВИТИЕ ANALYSIS-CRITICISM-DEVELOPMENT

Шу маънода, соҳани янада тараққий эттириш, ишлаб чиқаришни жадаллаштириш ҳамда мамлакат ва аҳолини электр энергиясига бўлган эҳтиёжини узлуксиз қондириш бўйича улкан ислоҳотлар амалга оширилмоқда.

Ушбу ислоҳотларда “Ўзбекгидроэнерго” акциядорлик жамияти ташаб­ бускор сифатида жадаллик билан фаолият юритмоқда. Жамият томони­ дан 2025 йил 1-ярим йиллик давомида амалга оширилган кенг кўламли ишлар бунинг яққол исботидир. Шу билан бирга 1-ярим йилликда муайян камчиликларга ҳам йўл қўйилди. Жумладан, 2025 йилда “Ўзбекгидроэнерго” АЖ олдига тизим электр энергияси ҳосил қилувчи корхоналари томонидан 4 триллион сўмлик 8,2 миллиард киловатт.соат электр энергияси ишлаб чиқариш ҳамда ўтган йилга нисбатан ўсиш суръатини сақлаб қолиш вазифаси қўйилган.

Бироқ, 2025 йил гидроэнергетика учун мураккаб йил бўлиб, жорий йилдаги гидроресурслар ҳажми кўп йиллик ўртачага нисбатан кам экан­ лигини кўрсатмоқда.

PRINT ISSN 3060-4672 O‘ZBEKGIDROENERGETIKA

VOLUME 8 | ISSUE 2 | 2025 УЗБЕKГИДРОЭНЕРГЕТИКА UZBEKHYDROPOWER

Хусусан, жорий йилнинг 1-ярим йиллиги давомида тизимдаги сув омборларига 7,5 миллиард м3 сув оқиб келган бўлиб, бу ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 25 фоизга камлиги билан изоҳланади.

Шундан, ГЭСлар орқали 50,1 миллиард м3 сув ўтиб, бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 13 фоизга кам ҳисобланади.

Шундай бўлса-да, Жамият ташкил топган 2017 йилдан бугунги кунга қадар амалга оширилган янги қурилиш ҳамда модернизация лойиҳалари эвазига яратилган қўшимча 450 мегаватт қувватлар орқали жорий йилдаги электр энергияси ишлаб чиқариш ҳажми кескин пасайиб кетишига йўл қўйилмади.

Оқибатда, сўнгги 8 йиллик (6,5 миллион киловатт.соат) ўртача кўр­ саткичга нисбатан 500-600 миллион киловатт.соат ёки 10-15 фоизга кўп электр энергияси ишлаб чиқариш имкониятига эга бўлдик.

Қолаверса, мазкур кўрсаткич жорий йилдаги янги қувватларни фойдаланишга топширилиши ҳисобига янада юқорилаб, ишлаб чиқариш салоҳияти қўшимча тарзда яна 1 миллиард киловатт.соатга кўпайиши кутилмоқда.

Жорий биринчи ярим йилликда 3,6 миллиард киловатт.соат электр энергияси ишлаб чиқарилиб (1-расм), режа кўрсаткич 86 фоизга бажарилиб, ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 523 миллион киловатт.соат кам электр энергияси ишлаб чиқарилди.

1-расм. Гидроэлектр станциялар ишлаб чиқариш кўрсаткичлари

O‘ZBEKGIDROENERGETIKA PRINT ISSN 3060-4672 10 УЗБЕKГИДРОЭНЕРГЕТИКА UZBEKHYDROPOWER VOLUME 8 | ISSUE 2 | 2025

АНАЛИЗ-КРИТИКА-РАЗВИТИЕ ANALYSIS-CRITICISM-DEVELOPMENT

Ҳисобот даврида 12 та корхона режани бажармаган ва 10 та корхона эса ўтган йилнинг мос даврига нисбатан ўсиш суръатига эга бўлмаган. Ўрнатилган қувватдан фойдаланиш коэффициенти – 36 фоизни ташкил этди. Бунда, энг паст кўрсаткич – Ҳисорак ГЭС (13%), Тўямўйин (26%), Шаҳрихон ва Оҳангарон ГЭСларда (28%) кузатилди.

ГЭСларда гидроагрегатларнинг ўртача фойдали иш коэффициенти кўрсаткичи – 82 фоизни ташкил этган бир пайтда, “Самарқанд ГЭСлар каскади”, “Шаҳрихон ГЭСлар каскади” ва “Катта Фарғона канали ГЭСлар каскади”да бу борада салбий рақамларга эга бўлишди.

Таҳлиллар, ҳисобот даврида ишлаб чиқариш режасининг бажа­ рилмаслиги, ўрнатилган қувватлардан фойдаланиш ҳамда фойдали иш коэффициенти кўрсаткичларининг пасайиб кетишига фақат сув ресурси­ нинг камайиши билан изоҳланиши нотўғри эканлигини кўрсатди.

Боиси, ҳисобот даврининг ўзида қарийб 3 миллиард м3 сув салт ташламасига йўл қўйилган ҳамда бунда асосан авариявий ўчишлар сабаб ишлаб чиқаришда катта ҳажмда электр энергияси йўқотишларига олиб келинган.

Маълумотларга кўра, ҳисобот даврида ГЭСларда 54 та ҳолатда гидроагрегатлардаги турли носозликлар сабабли, авариявий ўчишлар юзага келган ҳамда 31 та авариявий ўчиш натижасида 9,1 миллион киловатт.соат электр энергиясининг таъминотида узлуксизлик таъмин­ ланмаган.

Ишлаб чиқарилмаган электр энергияси, № Корхона номи минг кВт.соат

Ҳисобот даврида Жамият таркибидаги кичик ва микроГЭСлар сони оширилиб, биринчи ярим йилликда фойдаланишга топширилган жами қуввати 3,2 мегаваттга тенг 16 та микроГЭС ҳисобига, уларнинг умумий сони 44 тага, жами қуввати эса 30 мегаваттга етказилишига эришилди.

PRINT ISSN 3060-4672 O‘ZBEKGIDROENERGETIKA

VOLUME 8 | ISSUE 2 | 2025 УЗБЕKГИДРОЭНЕРГЕТИКА UZBEKHYDROPOWER

Бу эса, Жамиятда кичик ва микроГЭСлар фаолияти ҳам аллақачон катта йўналишга айланиб улгурганидан далолат беради. Бу, ўз навбатида, тегишли масъул ҳамда корхоналар раҳбарларидан мазкур фаолиятнинг сифати ва самарадорлигига алоҳида эътибор қаратишлари лозимлигини англатади (2-расм).

2-расм. 2025 йил 1-ярим йилликда ишлаб чиқарилган электр энергияси ҳажми.

Тармоққа узатилган электр энергияси миқдори 1 760 миллиард сўмни ташкил этди. Шундан, 292,3 миллиард сўм ишлаб чиқариш харажатларига, 320 миллиард сўм солиқ ва бошқа мажбурий тўловларга, 162,6 миллиард сўм молиявий харажатлар улушига тўғри келган бўлса, 985,4 миллиард сўм маблағ амалга оширилаётган ҳамда истиқболли лойиҳаларни амалга оширишга йўналтирилди.

Тушум камайганига қарамасдан, Жамият ижтимоий сиёсатига асосан ГЭС ва сув омборлари ходимлари ўртача иш ҳақи 12,1 млн сўмга етди. Мазкур кўрсаткич ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 15 фоиз ўсиш суръатига эгалиги қувонарлидир.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 7 февралдаги ПҚ-77-сон Қарорига асосан Жамият тизимида бир бирлик маҳсулот учун электр энергияси сарфини 2025 йилда 5-10 фоизга камайтириш белгилан­ ган.

Унга мувофиқ, Жамиятда энергия тежамкорлик дастури ишлаб чиқилиб, жорий йил якуни билан энергия сарфини 3,2 миллион кВт.соатга тежаш

O‘ZBEKGIDROENERGETIKA PRINT ISSN 3060-4672 12 УЗБЕKГИДРОЭНЕРГЕТИКА UZBEKHYDROPOWER VOLUME 8 | ISSUE 2 | 2025

АНАЛИЗ-КРИТИКА-РАЗВИТИЕ ANALYSIS-CRITICISM-DEVELOPMENT

ҳамда бир бирлик маҳсулот ишлаб чиқариш учун энергия сарфи 2,7 Ваттдан ошиб кетмаслигини таъминлаш белгиланган.

Жорий йил 6 ойликда 539 минг киловатт.соат электр энергияси тежалиб, режа кўрсаткичи 122 фоизга ортиғи билан бажарилди. Ҳисобот даврида ишлаб чиқариш технологик йўқотишлари 46,6 миллион киловатт.соат ёки жами ишлаб чиқаришга нисбатан 1,3 фоизни ташкил этди.

2025 йилда энергия ҳосил қилувчи корхоналар томонидан 45,4 миллиард сўмлик қўшимча даромад олиш вазифаси қўйилган бўлса-да, 6 ойликда бор-йўғи 6,0 миллиард сўм даромад қилиниб, режа 62 фоизга бажарилган. Бунда даромаднинг катта қисми “Тўполанг ГЭС”, “Ўрта Чирчиқ ГЭСлар каскади” “Чирчиқ ГЭСлар каскади” ва “Катта Фарғона каналидаги кичик ГЭСлар каскади” чекига тўғри келган.

Ачинарлиси, ҳисобот даврида, “Тошкент ГЭСлар каскади”, “Ҳисорак ГЭС”, “Оҳангарон ГЭС”, “Шаҳрихон ГЭСлар каскади” ва “Қамчиқ ГЭС”лари амалга оширилаётган соҳавий объектларда қурилиш-монтаж ишларида иштирок этиш борасида ўйлаб ҳам кўришмаган ҳамда қўшимча молиявий даромадга эга бўлишмаган.

Инвестиция дастури доирасидаги қурилиш-монтаж ишлари

Жамият томонидан 2025 йилда умумий қиймати 462 миллион доллар, қуввати 225 мегаватт бўлган 38 та лойиҳа, жумладан 10 та йирик, 20 та кичик ва микроГЭС, 20 МВт қувватга тенг шамол электр станциялари ва гидроагрегатларни ишлаб чиқариш заводини ишга тушириш устувор мақсад қилиб олинган.

I ярим йилликда жами қуввати 18,4 мегаваттга тенг 18 та лойиҳа муваффақиятли амалга оширилиб, фойдаланишга топширилиши таъмин­ ланди. Хусусан, Самарқанд вилоятининг Айланма Дарғом каналида жами қуввати 1,5 мегаватт микроГЭС-2 ва микроГЭС-3 лойиҳаси, Жиззах вилоятида Жиззах сув омбори қошида 550 киловаттли микроГЭС ҳамда Сурхондарё вилояти Тўполанг дарёсида қуввати 16 мегаваттга тенг тенг “Сурхондарё вилояти Тўполанг дарёсида Зарчоб-3 ГЭС қурилиши” лойиҳа­ лари муваффақиятли ишга туширилди.

Жамият бу билан чекланиб қолмасдан, ҳудудларда кам сув ва паст босимда самарали электр энергияси ишлаб чиқариш қобилиятига эга микроГЭСларни, шу жумладан, Сурхондарё вилоятида умумий қуввати 150 киловаттга тенг 8 та, Қорақалпоғистон Республикасининг Нукус ва Хўжайли туманларида жами қуввати 145 киловатт тенг 5 та кинетик турдаги турбинали мобил микроГЭСларни ишга туширди.

PRINT ISSN 3060-4672 O‘ZBEKGIDROENERGETIKA

VOLUME 8 | ISSUE 2 | 2025 УЗБЕKГИДРОЭНЕРГЕТИКА UZBEKHYDROPOWER

Шу билан бирга, Тошкент вилоятининг Бўстонлиқ туманида минтақада ўз йўналишида шакли ва тури бўйича ўхшашига эга (аналоги) бўлмаган, миллий гидроэнергетика ҳаётида биринчи бор, ҳозирда Марказий Осиёда ягона ҳисобланган “UzHydroPower” қўшма корхонаси – “Гидроагрегатлар ишлаб чиқариш заводи” лойиҳаси доирасидаги ишлар ҳам ўзининг мантиқий якунига етмоқда.

Табиийки, мазкур тарихий лойиҳа фойдаланишга топширилгач, Марказий Осиёда жамиятимиз гидроагрегатлар ишлаб чиқаришда шакшубҳасиз етакчи­лик­ка даъво қилади!

Умуман олганда, 2025 йилда Инвестиция ва гидроэнергетикани ривожлантириш дастурлари доирасида умумий қиймати 282,6 миллион долларлик қурилиш-монтаж ишлари амалга оширилиши кўзда тутилган. Шундан, жорий йил 6 ойликда қурилиш объектларида жами қиймати 132,1 миллион долларлик қурилиш-монтаж ишлари амалга оширилди.

Ҳисобот даври мобайнида маҳаллийлаштириш манзилли дастури доирасида 125,4 миллиард сўмлик маҳсулотлар ишлаб чиқарилиб, режа 67 фоизга бажарилди.

Саноат ишлаб чиқариш бўйича 256,8 миллиард сўмлик саноат маҳсулотлари ишлаб чиқарилиб, режа 82 фоизга бажарилди. Шундан, “UzHydroPower” ҚК – 229,2 миллиард сўм ҳамда “Энергоқурилишиндустирия” МЧЖ – 83,7 миллиард сўмни ташкил этди.

Импортни қисқартириш мақсадида Жамият миқёсида саноат коопе­ рацияси ҳажми 74,4 миллиард сўм ёки 80 фоизга бажарилди.

Жамият раҳбарияти томонидан тизим корхона ва ташкилотлари томонидан ишлаб чиқаришда йўл қўйилган қолоқликлар танқидий кўриб чиқилиб, келгусида камчиликлар бартараф этилиб, жорий йил якуни билан белгиланган барча прогноз параметрлар тўлақонли бажарилиши юзасидан Жамият тегишли масъуллари ҳамда корхона ва ташкилотлар мутасаддиларига қатъий кўрсатмалар берилди.

Акциядор ва масъулияти чекланган жамиятлари бўйича:

Ҳисобот даврида 4 та корхона белгиланган бизнес-режани бажармаган бўлса, 3 та корхона томонидан ўтган йилнинг шу даврига нисбатан иш ва хизмат­лар кам бажарилган (3-расм).

Бундан ташқари, корхоналарда маҳаллий рейтингларнинг аҳамияти ва зарурияти тўлақонли англаб етмаётганлиги сабабли, бу борадаги ишлар ҳам қониқарсиз ташкил этилган. Буни, ҳисобот даврида бирорта корхона ушбу йўналишда 1-чорак билан қиёслаганда ижобий ўзгариш қилма­ ганлигида ҳам кўриш мумкин.

O‘ZBEKGIDROENERGETIKA PRINT ISSN 3060-4672 14 УЗБЕKГИДРОЭНЕРГЕТИКА UZBEKHYDROPOWER VOLUME 8 | ISSUE 2 | 2025

АНАЛИЗ-КРИТИКА-РАЗВИТИЕ ANALYSIS-CRITICISM-DEVELOPMENT

Юқоридаги таҳлиллардан келиб чиқсак, “Ўзбекгидроэнерго” АЖ олдида турган энг асосий вазифа – жорий йил 1-ярим йилликда, жумладан, 2-чоракда йўл қўйилган хато ва камчиликларни инобатга олиб, 2-ярим

PRINT ISSN 3060-4672 O‘ZBEKGIDROENERGETIKA

VOLUME 8 | ISSUE 2 | 2025 УЗБЕKГИДРОЭНЕРГЕТИКА UZBEKHYDROPOWER

йилликда барча соҳавий йўналишлар бўйича белгиланган режа кўр­ саткичлари бажарилишини таъминлаш ҳисобланади.

Жорий йилнинг II ярим йиллиги учун устувор вазифалар:

биринчидан, 4 411 миллион киловатт.соат, шундан: III чоракда 2 662 миллион киловатт.соат электр энергияси ишлаб чиқариш;

иккинчидан, 365 миллиард сўмлик, шундан, 3 чоракда 235,6 миллиард сўм солиқ ва бошқа мажбурий тўловларни амалга ошириш;

учинчидан, инвестиция лойиҳалари бўйича йиллик 248,82 миллион доллар режани бажариш учун, III чоракда 61,0 миллион доллар, шу жумладан: хорижий кредитлар ҳисобига 8,4 миллион, тўғридан-тўғри кредитлар ҳисобига 10,3 миллион ҳамда Жамият ўз маблағлари ҳисобига 42,3 миллион доллар ўзлаштириш;

тўртинчидан, умумий қуввати 207 мегаваттга тенг 20 та ишлаб чиқариш объектини фойдаланишга топшириш;

бешинчидан, саноат маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳажмини 691,4 миллиард сўм, шундан III чоракда 383,4 миллиард сўмга, маҳал­ лийлаштирилган маҳсулотлар ҳажмини 340,0 миллиард сўм, шундан III чоракда 207,9 миллиард сўмга ва саноат кооперациясини 312,0 миллиард сўм, шундан III чоракда 109,7 миллиард сўмга етказиш;

олтинчидан, энергия ҳосил қилувчи корхоналарнинг асосий фаолиятдан ташқари қўшимча даромадларини 45,4 миллиард сўм, шундан III чоракда 18 миллиард сўмга етказиш;

еттинчидан, Жамият тизимидаги акциядорлик ва масъулияти чекланган жамиятлар бизнес режалари тўлақонли бажарилишини таъминлаш.

Жамият олдидаги мазкур устувор вазифаларни амалга оширишда, Давлатимиз раҳбари Шавкат Мирзиёевнинг қуйидаги талаблари барчамиз учун муҳим даъватдир: “Ҳар бир раҳбар ва масъул тармоқдаги имконият ва хавфларни олдиндан кўра билиб, проактив, яъни юқоридан топшириқ кутмасдан, ўзи ташаббус кўрсатган ҳолда, ишлашга ўтиши шарт!”.

Сўзимни “Ўзбекгидроэнерго” акциядорлик жамияти Бошқарув раиси Абдуғани Сангиновнинг қуйидаги иқтибоси билан тугатмоқчиман:

... дарҳақиқат, Жамиятимиз гўёки катта бир

“ ” оила, унда барчанинг ўз ўрни ва вазифаси бор. Мақсад сари бирлашсак, бир тану бир жон бўлиб, якдил ва аҳил бўлиб ҳаракат қилсак, ҳалол-пок, яхши ният билан меҳнат қилсак, албатта, ҳар қандай марраларни эгаллашга, бошқача айтганда, Жамият олдидаги барча мақсадли кўрсаткичларни бажарган ҳолда, гидроэнергетика тарихининг янги саҳифасини яратишга қодир жамоамиз!

O‘ZBEKGIDROENERGETIKA PRINT ISSN 3060-4672 16 УЗБЕKГИДРОЭНЕРГЕТИКА UZBEKHYDROPOWER VOLUME 8 | ISSUE 2 | 2025