“ПСКЕМ ГЭС ҚУРИЛИШИ” ЛОЙИҲАСИ: ИЛМИЙ-ТЕХНИК ЖАРАЁНЛАР ВА ЛОЙИҲАВИЙ ЕЧИМЛАР
Турсун ШОУСМАНОВ2024
Jurnal“O‘ZBEKGIDROENERGETIKA” ilmiy-texnik jurnalJild 6Son 3Sahifa 102–105
Annotatsiya
Журналнинг мазкур сонидан бошлаб, “Ўзбекгидроэнерго” АЖтомонидан амалга оширилаётган энг йирик – “Пскем ГЭС қурилиши” лойиҳасидоирасида олиб борилаётган илмий-техник жараёнлар, лойиҳавий ечимларва замонавий-илғор технологиялардан фойдаланиш ҳолатлари бўйича техниктаҳлилий материаллар ёритиб борилади.
Boshqa tillarda
ruschaПРОЕКТ «СТРОИТЕЛЬСТВО ПСКЕМСКОЙ ГЭС»: НАУЧНО-ТЕХНИЧЕСКИЕ ПРОЦЕССЫ И ПРОЕКТИРУЮЩИХ РЕШЕНИЯ
С этого номера журналаосвещаются технико-аналитическиематериалы по научно-техническим процессам, проектным решениям и использованию современных и передовыхтехнологий в рамках крупнейшегопроекта «Строительство Пскемской ГЭС»,реализуемого АО «Узбекгидроэнерго»
inglizcha“PSKEM HPP CONSTRUCTION” PROJECT: SCIENTIFIC AND TECHNICAL PROCESSES AND DESIGN SOLUTIONS
Starting from this issue of thejournal, technical-analytical materials willbe covered regarding the scientifc-technicalprocesses, design solutions, and the use ofmodern advanced technologies being carriedout under the framework of the largest projectimplemented by JSC “Uzbekhydroenergo” –the “Pskem HPP Construction” project.
Kalit so‘zlar
- техник жараён
- лойиҳавий ечим
- лойиҳа кўрсаткичлари
- гидротехник қурилма
- сув тўсувчи иншоот
- инфратузилма
To‘liq matn
To‘liq matn Zenodo repozitoriysidagi ochiq nusxadan olingan: Zenodo nusxasi
Litsenziya: CC BY 4.0litsenziya matni
Matn PDF’dan ajratilgan va qayta formatlangan; asl nusxadan farq qilishi mumkin.
DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.14675675
“ПСКЕМ ГЭС ҚУРИЛИШИ” ЛОЙИҲАСИ: ИЛМИЙ-ТЕХНИК ЖАРАЁНЛАР ВА ЛОЙИҲАВИЙ ЕЧИМЛАР
“Ўзбекгидроэнерго” АЖ Турсун ШОУСМАНОВ Капитал қурилиш бошқармаси бош мутахассиси
Аннотация: Журналнинг мазкур сонидан бошлаб, “Ўзбекгидроэнерго” АЖ томонидан амалга оширилаётган энг йирик – “Пскем ГЭС қурилиши” лойиҳаси доирасида олиб борилаётган илмий-техник жараёнлар, лойиҳавий ечимлар ва замонавий-илғор технологиялардан фойдаланиш ҳолатлари бўйича техниктаҳлилий материаллар ёритиб борилади.
Калит сўзлар: техник жараён, лойиҳавий ечим, лойиҳа кўрсаткичлари, гидротехник қурилма, сув тўсувчи иншоот, инфратузилма.
ПРОЕКТ «СТРОИТЕЛЬСТВО ПСКЕМСКОЙ ГЭС»: НАУЧНО-ТЕХНИЧЕСКИЕ ПРОЦЕССЫ И ПРОЕКТИРУЮЩИХ РЕШЕНИЯ Турсун ШОУСМАНОВ Главный специалист отдела капитального строительства АО «Узбекгидроэнерго»
Аннотация: С этого номера журнала освещаются технико-аналитические материалы по научно-техническим про цессам, проектным решениям и исполь зованию современных и передовых технологий в рамках крупнейшего проекта «Строительство Пскемской ГЭС», реализуемого АО «Узбекгидроэнерго». Ключевые слова: технический процесс, проектное решение, показатели проекта, гидротехническое устройство, водное преградное сооружение, инфраструктура.
“PSKEM HPP CONSTRUCTION” PROJECT: SCIENTIFIC AND TECHNICAL PROCESSES AND DESIGN SOLUTIONS Tursun SHOUSMANOV T. Chief specialist of Capital construction department at JSC “Uzbekhydroenergo”
Abstract: Starting from this issue of the journal, technical-analytical materials will be covered regarding the scientific-technical processes, design solutions, and the use of modern advanced technologies being carried out under the framework of the largest project implemented by JSC “Uzbekhydroenergo” – the “Pskem HPP Construction” project. Keywords: technical process, design solution, project indicators, hydrotechnical facility, water barrier structure, infrastructure.
“Пскем ГЭС қурилиши” лойиҳаси доирасида гидротехник иншоот ларнинг ишончлилиги ва хавфсизлигини таъминлаш учун юқори талаблар қўйилади. Хусусан, Ўзбекистон Республикасининг 2023 йил 30 августдаги “Гидротехника иншоотларининг хавфсизлиги тўғрисида”ги ЎРҚ-865-сон Қонуни 5-моддасида “Гидротехника иншоотларининг лойиҳа кўрсаткичлари параметрларига, уларга юкламалар ҳамда таъсир кўрсатиш омилларига, шунингдек, қурилишда ишлатиладиган материалларга, фойдаланиш шароитларига қараб гидротехника иншоотлари I, II, III ва IV синфларга бўлинади. Гидротехника иншоотларининг таснифидан келиб чиққан ҳолда гидротехника иншоотлари хавфсизлигини таъминлашнинг асосий талаблари белгиланади”, деб кўрсатиб ўтилган. Гидротехник иншоотларнинг синфларга бўлиниш тартиби “Гидротехника иншоотларини лойиҳалаштиришнинг
O‘ZBEKGIDROENERGETIKA PRINT ISSN 3060-4672 102 УЗБЕKГИДРОЭНЕРГЕТИКА UZBEKHYDROPOWER VOLUME 6 | ISSUE 3 | 2024
ИСПОЛНЕНИЕ ИНВЕСТИЦИОННОЙ ПРОГРАММЫ И ПРОЕКТОВ PLEMENTATION OF INVESTMENT PROGRAMS AND PROJECTS
асосий низомлари” тўғрисидаги ҚМҚ-2.06.01-97-сон Қурилиш меъёрлари ва қоидаларининг 2-иловасида ўз ифодасини топган (1-жадвал).
1-жадвал. Асосий доимий гидротехника иншоотларининг баландликлари ва асос тупроқлари турига боғлиқ синфи
Асос Иншоотлар синфи бўйича баландлиги (м) Иншоотлар тупроқлари I II III IV тури 100 дан 70 дан 25 дан 25 дан А ортиқ 100 гача 50 гача кам 1. Тупроқ 75 дан 35 дан 15 дан 15 дан материаллардан Б ортиқ 75 гача 35 гача кам бўлган тўғонлар 50 дан 25 дан 15 дан 15 дан В ортиқ 50гача 25 гача кам
Эслатма: Тупроқлар тури: А-қояли, Б-қумли, йирик бўлинувчи ҳамда тупроқли қаттиқ ва ярим қаттиқ ҳолатда, В – тупроқли сувга тўйинган қайишқоқ ҳолатда.
Юқоридагилардан келиб чиқиб, “Пскем ГЭС қурилиши” лойиҳаси асосий доимий гидротехника иншоотларининг баландликлари ва асос тупроқларига кўра I синфга киради. Яъни, асосий тўғон тоғ-қояли материаллардан бўлиб, юзаси темир-бетон билан қопланади ва 100 метрдан ортиқ баландликда бўлади. Шу билан бирга, “Пскем ГЭС қурилиши” лойиҳаси Ўзбекистондаги энг йирик “Чорвоқ” сув омборидан ва Ўзбекистон Республикасининг пойтахти Тошкент шаҳридан юқорида жойлашган бўлиб, ушбу лойиҳа доирасида ҳар бир лойиҳа ҳужжатлари илмий-техник ечимларга асосланган ҳолда маҳаллий ва хорижий малакали мутахассисларнинг илғор технологиялар ёрдамида олиб борган тадқиқот ишлари натижасида ишлаб чиқилади. Ҳар бир гидроэнергетик объект бўйича лойиҳа ҳужжатларини ишлаб чиқиш ва қурилиш-монтаж ишларини амалга ошириш 4 қисмдан иборат: - инфратузилмани ташкил этиш; - ёрдамчи вақтинчалик (қурилиш даври учун) иншоотларни барпо этиш; - асосий доимий гидротехника иншоотларини қуриш; - ишлаб чиқарилган электр энергиясини узатиш. “Пскем ГЭС қурилиши” лойиҳаси доирасида инфратузилмани ташкил этиш учун қурилиш даврида 3 000 га яқин мутахассис ва қурувчилар ҳамда эксплуатация даврида 150 га яқин ходимларнинг оиласи билан яшаши ҳисобга олинган. Ушбу аҳоли ҳамда хизмат сафарида бўладиган маҳаллий ва хорижий мутахассислар, шунингдек, йирик масштабдаги мазкур лойиҳа доирасида ёш кадрларни тайёрлаш мақсадида ҳар йили ёзги таътилда олий ўқув юртларининг 100 дан ортиқ талабаларидан иборат “Бунёдкор ёшлар” гуруҳларига инфратузилма яратиш учун 2 та умумий ётоқхона (ҳар бири 84 нафар), 14 та оилавий коттеджлар, замонавий контейнер типидаги уйлар ва 500 кишилик ошхона қуриб битказилган.
PRINT ISSN 3060-4672 O‘ZBEKGIDROENERGETIKA
VOLUME 6 | ISSUE 3 | 2024 УЗБЕKГИДРОЭНЕРГЕТИКА UZBEKHYDROPOWER
Ушбу бино-иншоотларни ичимлик суви билан таъминлаш мақсадида “Пскем ГЭС” қурилиш майдонининг юқорисида жойлашган Оромзодасой ҳудудида сув тўсувчи иншоот қурилиши амалга оширилган бўлиб, кейинги босқичда сув тозалаш иншооти ва босимли резервуар қурилиши амалга оширилади. Мазкур босимли резервуардан ичимлик суви табиий оқим (самотек) орқали аҳоли яшаш жойларига етказиб берилади. Шу билан бирга, шаҳар аҳолисидан узоқда жойлашган қурилиш майдонида канализация тизимини яратиш учун маҳаллий ва хорижий ишлаб чиқарувчиларнинг таклифларига асосан лойиҳалаш босқичида барча жараёнлар таҳлил қилинди ва энг мақбул топилган 3 хил жараён таққосланди (Технологик жараёнларда 1000 кишининг * 200 литр кунлик ҳажмда жами 200 000 литр ёки 200 м3/кунига оқпова сув чиқариши ҳисобга олинди)
2-жадвал. Оқова сув тизимининг технологик жараёнлари бўйича таққослама жадвал
Кўрсаткич номи 1-таклиф 2-таклиф 3-таклиф
Технологик жараёнлар тури Даврий Даврий Узлуксиз (Параллел) Технологик жараён ҳажми 70 м3 дан 70 м3 дан 100 м3 дан (кунига) *3 марта *3 марта *2 марта Ер остида Темир-Резервуар тури Темир-бетон стеклопласт бетон Канал Канал Канал шаклидаги шаклидаги шаклидаги Дастлабки йирик тозаловчи механик механик механик панжара панжара панжара 65 м3 (2 қисм) 28,5 м3 46 м3 ҳажмдаги Оралиқ асосий тозаловчи иншоот ҳажмдаги ҳажмдаги 1 дона (Усреднитель) 3 дона бетон 2 дона бетон стеклопласт резервуар резервуар резервуар 65 м3 ҳажмдаги 80 м3 ҳа- 70 м3 ҳажм 3 дона жмдаги даги Аэрация ҳовузи стеклопласт 3 дона бетон 2 дона бетон ҳовуз ҳовуз ҳовуз Сув тиндиргич (отстойник) йўқ йўқ бор 25 м3 ҳажмдаги 45 м3 5 м3 ҳажмдаги 1 дона ҳажмдаги 1 Тоза сув резервуари 1 дона бетон стеклопласт дона бетон резервуар резервуар резервуар Ёзда 450 Ёзда 550 Ёзда 450 кВт/ кВт/суткада, кВт/суткада, Электр энергия сарфи суткада, қишда қишда 1170 қишда 1270 1170 кВт/суткада, кВт/суткада, кВт/суткада,
O‘ZBEKGIDROENERGETIKA PRINT ISSN 3060-4672 104 УЗБЕKГИДРОЭНЕРГЕТИКА UZBEKHYDROPOWER VOLUME 6 | ISSUE 3 | 2024
ИСПОЛНЕНИЕ ИНВЕСТИЦИОННОЙ ПРОГРАММЫ И ПРОЕКТОВ PLEMENTATION OF INVESTMENT PROGRAMS AND PROJECTS
Таққослашлар натижасида маҳаллий шароит, фойдаланиш қулайлиги, қайта ишлаш хавфсизлиги, шунингдек, энг муҳими, сўнгги йилларда биологик оқова сувларни тозлашда кенг қўлланилаётган 3 та параллел ва даврий режимда ишловчи технологик асбоб-ускуналардан фойдаланиш мақсадга мувофиқ деб топилди. Бундан ташқари, бу ускунанинг бошқа тозалаш усулларига нисбатан бир қатор афзалликлари аниқланди: – совуқ иқлим шароитида ишлаши; – мослашувчанлик ва самарадорлик, яъни, ускуна ўзгарувчан оқим тезлиги ва катта юк тебранишлари каби ўзгарувчан шароитларда яхши ишлаши; – органик моддаларни олиб ташлаш кўрсаткичларининг юқорилиги. Шу билан бирга, даврий (кетма-кет) ҳаракат реактори принципи бўйича тозаланган оқава сув қўшимча чуқур тозалашдан (фильтрлаш ва дезинфекциядан) ўтади. Тозаланган сув белгиланган стандарт кўрсаткичларга тўғри келади. Инфратузилма ташкил этишда яна бир муҳим тизим қурилиш давридаги электр таъминоти ҳисобланади. “Пскем ГЭС қурилиши” лойиҳаси доирасида қурилиш даврида яқин қишлоқлардаги аҳоли электр таъминотига зарар етказмаслик учун қўшимча 35 кВ кучланишли электр узатиш тармоғини қуриш ва 4 000 кВа кучланишли икки чўлғамли трансформатор ўрнатиш бўйича тегишли ишлар амалга оширилди. Журналнинг кейинги сонларида, “Пскем ГЭС қурилиши” лойиҳаси доирасида Ёрдамчи вақтинчалик (қурилиш даври учун) иншоотларни барпо этиш, Асосий доимий гидротехника иншоотларини қуриш ва ишлаб чиқарилган электр энергиясини узатиш бўйича мақолалар бериб борилади. м3
Фойдаланилган манбалар: 1. Ўзбекистон Республикасининг 2023 йил 30 августдаги “Гидротехника иншоотларининг хавфсизлиги тўғрисида”ги ЎРҚ- 865-сон Қонуни // www.lex.uz. 2. “Гидротехника иншоотларини лойиҳалаштиришнинг асосий низомлари” тўғрисидаги ҚМҚ-2.06.01-97-сон Қурилиш меъёрлари ва қоидалари.
PRINT ISSN 3060-4672 O‘ZBEKGIDROENERGETIKA
VOLUME 6 | ISSUE 3 | 2024 УЗБЕKГИДРОЭНЕРГЕТИКА UZBEKHYDROPOWER
Iqtiboslar dinamikasi
ReLibraryTekshirilgan Metodologiya
Adabiyotlar0 ta adabiyot
Ma’lumot topilmadi
ma’lumot kutilmoqda
Metama’lumot
- Identifikator
- REL-A-014070
- Nashr sanasi
- 2024-01-01
- Til
- o‘zbek
- Jurnal
- “O‘ZBEKGIDROENERGETIKA” ilmiy-texnik jurnal
- Jild
- 6
- Son
- 3
- DOI
- 10.5281/zenodo.14675675
- ISSN
- 3060-4672
- Nashriyot
- “O‘ZBEKGIDROENERGETIKA” ilmiy-texnik jurnal
- Sahifa
- 102–105
- Litsenziya
- Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
- Ko‘rishlar
- 12026-10-23 dan beri o‘lchanmoqda
- Metadata manbasi
- “O‘ZBEKGIDROENERGETIKA” ilmiy-texnik jurnal
- Oxirgi yangilanish
- 2025-08-29