KORXONALARIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNING XUSUSIYATLARI

Raqamli iqtisodiyotda axborot texnologiyalari (IT) korxonalar uchun juda muhimdir. Bu, korxonalar uchun ilg‘or kompanentlar bo‘lib, ularni foydalanish orqali korxonalar o‘z faoliyatlarini optimallashtirish, qo‘llab-quvvatlash, va rivojlantirish imkoniyatiga ega bo‘lishadi. Raqamli iqtisodiyotda axborot texnologiyalari sohasi, iqtisodiy faoliyatning ma‘lumotlar, kompyuterlar, internet va boshqa axborot texnologiyalari bilan integratsiyalangan qismidir. Bu soha, kompaniyalar, hukumatlar, sohani ko‘rsatuvchi tadbirkorlar va ommaviy tashkilotlar uchun ahamiyatga ega.

KORXONALARIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISHNING XUSUSIYATLARI Bo‘tayeva Sabina Xoliyorovna Toshkent iqtisodiyot va texnologiyalari universiteti https://doi.org/10.5281/zenodo.11242482 Annotatsiya: Raqamli iqtisodiyotda axborot texnologiyalari (IT) korxonalar uchun juda muhimdir. Bu, korxonalar uchun ilgʻor kompanentlar boʻlib, ularni foydalanish orqali korxonalar oʻz faoliyatlarini optimallashtirish, qoʻllab-quvvatlash, va rivojlantirish imkoniyatiga ega boʻlishadi. Raqamli iqtisodiyotda axborot texnologiyalari sohasi, iqtisodiy faoliyatning ma'lumotlar, kompyuterlar, internet va boshqa axborot texnologiyalari bilan integratsiyalangan qismidir. Bu soha, kompaniyalar, hukumatlar, sohani ko'rsatuvchi tadbirkorlar va ommaviy tashkilotlar uchun ahamiyatga ega. Kalit so‘zlar: Xavfsizlik va himoya, Texnologik innovatsiyalarga investitsiyalar, Elektron tijorat (e-commerce), Ishlab chiqarish avtomatlashtirish (Industrial Automation), IoT (Internet of Things)

FEATURES OF USING DIGITAL TECHNOLOGIES IN ENTERPRISES Abstract: In the digital economy, information technology (IT) is critical for businesses. These are advanced components for enterprises, by using which enterprises have the opportunity to optimize, support and develop their activities. In the digital economy, the field of information technologies is a part of economic activity integrated with information, computers, the Internet and other information technologies. This is important for the industry, companies, governments, entrepreneurs and public organizations. Keywords: Security and protection, Investments in technological innovations, Electronic commerce (e-commerce), Industrial automation, IoT (Internet of Things)

ОСОБЕННОСТИ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ НА ПРЕДПРИЯТИЯХ Аннотация: В условия цифровой экономики информационные технологии (ИТ) имеют решающее значение для бизнеса. Это передовые компоненты для предприятий, с помощью которых предприятия имеют возможность оптимизировать, поддерживать и развивать свою деятельность. В цифровой экономике сфера информационных технологий – это часть экономической деятельности, интегрированная с информацией, компьютерами, Интернетом и другими информационными технологиями. Это важно для отрасли, компаний, правительств, предпринимателей и общественных организаций. Ключевые слова: Безопасность и защита, Инвестиции в технологические инновации, Электронная коммерция (e-commerce), Промышленная автоматизация, IoT (Интернет вещей).

KIRISH Korxonaning raqamli texnologiyalardan samarali foydalanishini ta'minlash, rivojlantirish va kompaniyaning kengaytirilgan strategiyasini amalga oshirishga yordam beradi. Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi bilan birgalikda, korxonalar uchun raqamli texnologiyalarga investitsiyalar kiritish kritik ahamiyatga ega.Raqamli iqtisodiyotda axborot texnologiyalari sohasida korxonalar uchun investitsion faoliyatlar juda muhimdir. Korxonalar ma'lumotlardan

foydalanish orqali muvaffaqiyatli strategiyalarni rivojlantirishadi. Ma'lumotlar tahlili, mijozlar haqida ma'lumotlarni oʻrganish, trendlarni aniqlash, va korxonaning ish faoliyatini loyihalashda muhim rol oʻynaydi.Raqamli texnologiyalar, korxonalar uchun ishlab chiqarishni avtomatlashtirishni yengillab beradi. Avtomatlashtirish, ish jarayonlarini optimallashtiradi, xato qilishni pasaytiradi va ishlab chiqarishni tezlashtiradi. Korxonalar, mijozlar bilan oʻzaro aloqani saqlash, ularning talablari va istaklarini tushuntirish uchun raqamli marketingni qoʻllaydi. Bu, korxonalar uchun mijozlarni qamrab olgan tizimni yaratishda juda muhim boʻladi. Raqamli iqtisodiyotda texnologik innovatsiyalarga investitsiyalar, korxonalar va mamlakatlar uchun kritik ahamiyatga ega. Bu investitsiyalar, yangiliklarni oʻrganish, yangi texnologiyalarni qabul qilish va ularni oʻzlashtirishga imkon beradi. Texnologik innovatsiyalarga investitsiyalar quyidagi koʻrsatuvchi yo'nalishlarda amalga oshiriladi: Yangiliklarni oʻrganish: Raqamli iqtisodiyotda yangiliklarni oʻrganish, texnologik innovatsiyalarga investitsiyalar uchun boshlangʻich qadamdir. Korxonalar yangi texnologiyalarni va innovatsiyalarni oʻrganish orqali xavfsiz va samarali ish faoliyatlarini taʼminlash uchun tajribaga ega boʻlishadi. Yangi texnologiyalarni qabul qilish: Korxonalar, yangi texnologiyalarni qabul qilish va ularni oʻzlashtirish uchun investitsiyalar kiritishadi. Bu, yangi avlod texnologiyalar, dasturlar va vositalarni qoʻllash orqali korxonalarning ish faoliyatlarini optimallashtirish, taqinchoqlarini kamaytirish va yangi imkoniyatlarni yaratishga imkon beradi. Innovatsion loyihalarni rivojlantirish: Korxonalar, innovatsion loyihalarni rivojlantirish va ularni amalga oshirish uchun investitsiyalar kiritishadi. Bu, yangi mahsulotlar va xizmatlar yaratish, bozorlarni rivojlantirish va kompaniyaning ro'yxatdan o'tgan faoliyatini kengaytirishga yordam beradi. KORXONALAR, AXBOROTLARNI HIMOYALASH VA XAVFSIZLIK TIZIMLARI. Korxonalar, axborotlar himoyalash va xavfsizlik tizimlari har doim muhim hisoblanadi.Bunda, ma'lumotlarni hakerlardan himoya qilish, xavfsizlik taʼminoti tizimlarini oʻrnatish va soʻrovlar va hujjatlarni himoya qilishga yoʻl qoʻyishni oʻz ichiga oladi. Ha, aynan shuningdek, xavfsizlik va himoya, raqamli iqtisodiyotda axborot texnologiyalari (IT) korxonalar uchun juda muhimdir. Raqamli iqtisodiyotda ma'lumotlar foydalanuvchilarning maxfiylik va ma'lumotlarni xavfsizligini ta'minlashning muhim qismidir. Shu sababli, IT korxonalar xavfsizlik va himoya bo'yicha quyidagi amallarni olib borishadi: Ma'lumotlar himoyalash: Korxonalar ma'lumotlarni xavfsizlikda saqlash va unga ulashish jarayonlarini himoya qilish uchun zamonaviy shifrlash, autentifikatsiya, va boshqa xavfsizlik tizimlaridan foydalanishadi. Bu, ma'lumotlar bazalarini, korxonalarning ichki tarmoqlarini va mijozlar bilan aloqalarni himoya qilishda yordam beradi. Virus va ma'lumotlarga hujjatlarning filtrlash va anti-virus muhofazasi.Korxonalar oʻzlarining tarmoqlarini viruslar va ma'lumotlarga zararli dasturlardan himoya qilish uchun antivirus dasturlaridan foydalanishadi. Shuningdek, korxonalarning hujjatlarni filtrlash va hujjatlar orqali yuborilgan ma'lumotlarni skanlashning muhofazasini ta'minlashadi. Xavfsizlik so'rovlari va monitoring: Korxonalar, xavfsizlik so'rovlari oʻrnatib, tarmoqlarini monitoring qilish uchun avtomatlashtirilgan vositalardan foydalanishadi. Bu, potentsial xavfsizlik tashkilotlarini aniqlash, hujjatlarga zararli dasturlarni tanib bermoq va xavfsizlik muammosini tezlik bilan bartaraf etish imkonini yaratadi.

Tarqalgan identifikatsiya va kirish nazorati: Korxonalar, foydalanuvchilar va tarmoq qurilmalariga kirishni nazorat qilish uchun tarqalgan identifikatsiya va kirish nazoratini oʻrnatadi. Bu, tizimga kirishda tuzilgan autentifikatsiya protsesslarini aniqlash va xavfsizlikni taʼminlashda muhim rol oʻynaydi. Xavfsizlik ta'limoti va bilimdonlik: Korxonalar xodimlarini va iste'molchilarni, ma'lumotlarni toʻgʻri saqlash, shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish va internet xavfsizligi mavzularida ta'lim berishadi. Bu, xavfsizlik bilimdonligini oshiradi va xavfsizlikni muhofaza qilish uchun har bir shaxsni mas'uliyatli qiladi. Xavfsizlik va himoya, raqamli iqtisodiyotda axborot texnologiyalari korxonalar uchun katta ahamiyatga ega. Bu, ma'lumotlar xavfsizligini taʼminlash, korxonalarning reputatsiyasini saqlash va foydalanuvchilarining ishonchini qoʻllab-quvvatlashning kritik qismlarini tashkil etadi. Mijozlarga yoʻl qoʻyish va marketing: Korxonalar, yangi texnologik innovatsiyalarga investitsiyalar kiritish orqali mijozlarga yoʻl qoʻyish va marketingda oʻzlarini ajratish uchun imkoniyat yaratishadi. Bu, kompaniyaning brendini rivojlantirish, mijozlar bilan oʻzaro aloqani kuchaytirish va foydalanuvchilarning qiziqtirishini oshirish uchun muhimdir. Xavfsizlik va himoya: Texnologik innovatsiyalarga investitsiyalar, ma'lumotlar xavfsizligi va himoyasiga ham aloqada. Korxonalar, xavfsizlik tizimlarini yangilash, ma'lumotlarni himoya qilish va mahsulotlarini toʻgʻri saqlash uchun investitsiyalar kiritishadi. Texnologik innovatsiyalarga investitsiyalar, korxonalar uchun yangi imkoniyatlar yaratish, faoliyatlarini optimallashtirish va turli sohalarda rivojlantirishga imkon beradi. Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi bilan birga, texnologik innovatsiyalarga investitsiyalar kiritish, korxonalar uchun rivojlantirilgan strategiyalarni amalga oshirish uchun juda muhimdir. RAQAMLI IQTISODIYOTDA TEXNOLOGIK INNOVATSIYALARGA INVESTITSIYALAR Raqamli iqtisodiyotda texnologik innovatsiyalarga investitsiyalar, korxonalar va mamlakatlar uchun kritik ahamiyatga ega. Bu investitsiyalar, yangiliklarni oʻrganish, yangi texnologiyalarni qabul qilish va ularni oʻzlashtirishga imkon beradi. Texnologik innovatsiyalarga investitsiyalar quyidagi koʻrsatuvchi yo'nalishlarda amalga oshiriladi. Yangiliklarni oʻrganish: Raqamli iqtisodiyotda yangiliklarni oʻrganish, texnologik innovatsiyalarga investitsiyalar uchun boshlangʻich qadamdir. Korxonalar yangi texnologiyalarni va innovatsiyalarni oʻrganish orqali xavfsiz va samarali ish faoliyatlarini taʼminlash uchun tajribaga ega boʻlishadi. Yangi texnologiyalarni qabul qilish: Korxonalar, yangi texnologiyalarni qabul qilish va ularni oʻzlashtirish uchun investitsiyalar kiritishadi. Bu, yangi avlod texnologiyalar, dasturlar va vositalarni qoʻllash orqali korxonalarning ish faoliyatlarini optimallashtirish, taqinchoqlarini kamaytirish va yangi imkoniyatlarni yaratishga imkon beradi. Innovatsion loyihalarni rivojlantirish: Korxonalar, innovatsion loyihalarni rivojlantirish va ularni amalga oshirish uchun investitsiyalar kiritishadi. Bu, yangi mahsulotlar va xizmatlar yaratish, bozorlarni rivojlantirish va kompaniyaning ro'yxatdan o'tgan faoliyatini kengaytirishga yordam beradi. RAQAMLI IQTISODIYOTDA ELEKTRON TIJORAT (E-COMMERCE) Mahsulotlar va xizmatlarni internet orqali sotish va sotib olish jarayonlarini ifodalovchi tadbir, texnologiyalar va usullarning umumiy nomi. Elektron tijorat quyidagi ko'rsatuvchi elementlarga ega:

Onlayn do'konlar: Onlayn do'konlar, internet saytlari yoki ilovalar orqali foydalanuvchilarga mahsulotlar va xizmatlarni taklif etadi. Bu tadbirlar foydalanuvchilar uchun xavfsiz, qulay va oddiy xarid-tushumlarni amalga oshirish imkonini yaratadi. Elektronik to'lov tizimlari: Elektronik to'lov tizimlari, internet orqali xarid-tushum jarayonlarini to'ldirishda ishlaydi. Bu tizimlar, bank kartalari, mobil to'lovlar, elektronik pul o'tkazmalari va boshqa to'lov usullari orqali amalga oshirilishi mumkin. E-pul muomalalari: Elektronik pullar, internet orqali pul o'tkazmalari va boshqa moliyalashtirish jarayonlarini ifodalovchi tizimlardir. Ular, onlayn xarid-tushumlar va to'lov jarayonlarini amalga oshirish uchun muhimdir. Ma'lumotlar xavfsizligi: Elektron tijoratda ma'lumotlar xavfsizligi juda muhimdir. Foydalanuvchilar shaxsiy va ma'lumotlarning xavfsizligi va himoyalashini ta'minlash uchun amal qiladi. Logistika va yetkazib berish: Elektron tijorat tizimlari, mahsulotlarni xaridorga yetkazib berish va xaridorga xizmat ko'rsatishni o'zlashtirish uchun logistik jarayonlarni amalga oshirishda juda muhimdir. Elektron tijorat, korxonalar uchun global bozorlarga kirish imkonini yaratadi va mijozlarga turli xil to'lov va ehtiyotkorlik variantlarini taklif etadi. Bu, korxonalar uchun yangi imkoniyatlar ochish va mahsulotlarini yangi bozorlarga taqdim etishda qoʻllaniladigan kengaytirilgan vositalarni taqdim etadi. Raqamli iqtisodiyotda elektron tijorat, korxonalar va mijozlar uchun qulaylik va tezlikni oshirishga yordam beradi va global bozorlarda raqobatga tayyorlashga imkon beradi. RAQAMLI IQTISODIYOTDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI (IT) KORXONALAR UCHUN ISHLAB CHIQARISH AVTOMATLASHTIRISH (INDUSTRIAL AUTOMATION) Ishlab chiqarish avtomatlashtirish (Industrial Automation) raqamli iqtisodiyotda axborot texnologiyalari sohasida katta ahamiyatga ega boʻlib, bu soha korxonalar uchun juda muhimdir. Industrial Automation quyidagi ko'rsatuvchi elementlarga ega: Avto-asoslangan jarayonlar: Industrial Automation, avto-asoslangan jarayonlar orqali ishlab chiqarishni oʻtkazishga yordam beradi. Bu jarayonlar, avtomatik mashinlar, robotlar va boshqa texnologiyalar orqali mahsulot ishlab chiqarishni yengillash uchun ishlab chiqarishni optimallashtiradi. Sensorlar va ma'lumotlar to'plami: Industrial Automation, sensorlar va ma'lumotlar to'plami orqali ishlab chiqarish jarayonlarini monitoring qilish va boshqarishga imkon beradi. Bu sensorlar, ishlab chiqarish parametrlarini oʻlchash, ma'lumotlarni toʻplash va aniq vaqt oʻzida jarayonlarni monitoring qilish uchun ishlatiladi. PLC va SCADA tizimlari: Programmable Logic Controllers (PLC) va Supervisory Control and Data Acquisition (SCADA) tizimlari, industrial automationda katta ahamiyatga ega boʻlgan texnologiyalardir. PLC va SCADA tizimlari, ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish, boshqarish va monitoring qilish uchun ishlatiladi. Internet of Things (IoT): IoT texnologiyasi, industrial automationda ma'lumotlar almashinish va boshqarishni yaxshilashda katta rolni oʻynaydi. IoT, avlodni ulashish, sensorlar orqali ma'lumotlar to'plash va avtomatik qaror qabul qilishni oʻz ichiga oladi. Robotlar va avtomatik qurilmalar: Robotlar va avtomatik qurilmalar, ishlab chiqarish avtomatlashtirishni amalga oshirishda katta ahamiyatga ega boʻlgan vositalardir. Bu qurilmalar,

ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatiklashtirish va ishlab chiqarishning samarali va barqaror boʻlishiga yordam beradi. Industrial Automation, korxonalar uchun ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish, xavfsizligini oshirish va ishlab chiqarishni samarali va samarador qilishga yordam beradi. Bu, mahsulotlar va xizmatlarni tezlashtiradi, xatoliklarni kamaytiradi va korxonaning ishlab chiqarish jarayonlarini sodda va samarali qilishga imkon beradi. Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi bilan birga, Industrial Automation korxonalar uchun yangi imkoniyatlar ochish va rivojlanishlar uchun kerakli kengaytirilgan vositalarni taqdim etadi. RAQAMLI IQTISODIYOTDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI (IT) KORXONALAR UCHUN IOT (INTERNET OF THINGS) Raqamli iqtisodiyotda axborot texnologiyalari (IT) korxonalar uchun Internet of Things (IoT) katta ahamiyatga ega boʻlib, bu korxonalar uchun yangi imkoniyatlarni ochadi va innovatsiyalarni taʼminlaydi. IoT, qurilmalar, oʻquvchilar, asbob-uskunalar va boshqa ob'yektlarni internetga ulashni ta'minlaydigan texnologiyadur. IoT korxonalar uchun quyidagi katta imkoniyatlarni taʼminlaydi. Monitoring va boshqarish: IoT korxonalar uchun tarmoqlar, qurilmalar va asbob-uskunalar orqali har hil ishlab chiqarish jarayonlarini monitoring qilish va boshqarish imkoniyatlarini yaratadi. Bu, ishlab chiqarishning avtomatlashtirilgan va optimallashtirilgan jarayonlarini taʼminlashga yordam beradi. Moliyalashtirish va toʻlov tizimlari: IoT, moliyalashtirish va toʻlov jarayonlarini oʻz ichiga oladi. Misol uchun, smart kartalar, mobil toʻlovlar, va kontakt-siz toʻlov vositalari IoT texnologiyasi yordamida amalga oshirilishi mumkin. Ma'lumotlar to'plami va tahlil: IoT, korxonalar uchun ko'plab ma'lumotlarni to'plash va tahlil qilish imkoniyatlarini yaratadi. Bu, korxonalar uchun foydali ma'lumotlar olish va ulardan qaror olishda yordam beradi. Turli sohalar uchun ilovalar: IoT ilovalari, korxonalar uchun turli sohalar uchun koʻplab ilovalar yaratishda ishlatiladi. Masalan, transport, taʼminot, energiya, sogʻliqni saqlash va boshqalar uchun IoT ilovalari mavjud. Avlodning kengaytirilishi: IoT texnologiyasi, avlodning kengaytirish va yangiliklarni amalga oshirish uchun muhim imkoniyatlar yaratadi. Korxonalar oʻz ishlarini avtomatlashtirish va yangiliklarni kiritish uchun IoT texnologiyalaridan foydalanishadi. IoT, korxonalar uchun yangi imkoniyatlar yaratadi va faoliyatlarini optimallashtirishda katta rol oʻynaydi. Ular, mahsulotlarini, xizmatlarini va jarayonlarini samarali va barqaror qilish uchun IoT texnologiyalaridan foydalanib, mijozlarga yuqori sifatli xizmatlar taklif etishadi. Bu, korxonalar uchun raqamli iqtisodiyotda rivojlanish va rivojlantirishning kengaytirilgan imkoniyatlarini taʼminlaydi. XULOSA VA TAKLIFLAR Xulosa o’rnida ta’kidlash joizki, iqtisodiyot tarmoqlariga raqamli texnologiyalarni joriy etish natijasida qator ustunliklarga ega bo’ladi.IT korxonalar innovatsiyalarga diqqat berish va yangi texnologiyalarni qabul qilish lozim. Bu, mahsulotlarini va xizmatlarini yangilash, foydalanuvchilarga qulayliklar taklif etish va raqobatda qolish uchun zarur. Mijozlarga foydali xizmatlar taklif etish: Korxonalar foydalanuvchilarga foydali xizmatlar taklif etish va ularning talablari va ehtiyojlari bo'yicha yaxshi tushunchaga ega bo'lishi kerak. Bu, foydalanuvchilarni qoniqish, kompaniya imkoniyatlarini oshirish va raqobatda qolishga yordam beradi.

Ma'lumotlar xavfsizligi va himoyasi IT korxonalar uchun kritik muammolar bo'lib turadi. Shuning uchun, ular ma'lumotlar xavfsizligini oshirish va muhitoqlikni taʼminlash uchun kerakli tadbirlarni amalga oshirishlari zarur. Tekshirish va monitoring tizimlarini rivojlantirish: Korxonalar xodimlarining faoliyatlarini tekshirish va monitoring qilish uchun keng koʻlamli va samarali tizimlarni rivojlantirishi kerak. Bunday tizimlar avtomatik va toʻgʻri ma'lumotlarni oʻtkazish, jarayonlarni optimallashtirish va muammolarini aniqlashda yordam beradi. Bu xulosa, IT korxonalarining raqamli iqtisodiyotda muvaffaqiyatli bo'lishi va rivojlanishiga yordam beradi. Raqamli iqtisodiyotning rivojlanishi bilan birga, IT korxonalar uchun yangi imkoniyatlar ochiladi va faoliyatlarini optimallashtirishga imkon beradi. Texnologik innovatsiyalarga investitsiyalar kiritish: IT korxonalar, texnologik innovatsiyalarga investitsiyalar kiritish orqali sohasidagi rivojlanish va rivojlantirishga diqqat qaratishi lozim. Bu, yangi mahsulotlar va xizmatlar yaratish, korxonaning raqobatda qolishini ta'minlash va faoliyatini rivojlantirish uchun muhimdir.