NAZORAT VA TAJRIBA GURUHLARI TALABALARNING PEDAGOGIK TADQIQOT BOSHIDAGI JISMONIY RIVOJLANISHI VA JISMONIY TAYYORGARLIGI BO‘YICHA KO‘RSATKICHLARI

Maqolada nazorat va tajriba guruhlari talabalarning pedagogik tadqiqot boshidagi jismoniy rivojlanishi va jismoniy tayyorgarligi bo‘yicha ko‘rsatkichlari va usul o‘ziga xos xussiyatlari maxsus jismoniy tayyorgarligini tahlili o‘smirlarni jismoniy rivojlanishi ko‘rsatkichlari  shakllantirishda pedagogik texnologiya va uning uslublari keng yoritilgan.

NAZORAT VA TAJRIBA GURUHLARI TALABALARNING PEDAGOGIK TADQIQOT BOSHIDAGI JISMONIY RIVOJLANISHI VA JISMONIY TAYYORGARLIGI BOʻYICHA KOʻRSATKICHLARI Isabekov Shuhratjon Muhammadjonvich Namangan davlat universiteti sport faoliyat va jismoniy madaniyat kafedrasi dotsent E-mail: muhammadjonovibrohim1@gmail.com https://doi.org/10.5281/zenodo.15384212 Annotatsiya: Maqolada nazorat va tajriba guruhlari talabalarning pedagogik tadqiqot boshidagi jismoniy rivojlanishi va jismoniy tayyorgarligi boʻyicha koʻrsatkichlari va usul о‘ziga xos xussiyatlari maxsus jismoniy tayyorgarligini tahlili о‘smirlarni jismoniy rivojlanishi kо‘rsatkichlari shakllantirishda pedagogik texnologiya va uning uslublari keng yoritilgan. Kalit sо‘zlar: mashg‘ulotlariga, funktsional, tayyorgarligini, xos xussiyatlari, maxsus, jismoniy, tayyorgarligini, tahlili, о‘smir, shakllantirishda, pedagogik texnologiya uslub.

ПОКАЗАТЕЛИ ФИЗИЧЕСКОГО РАЗВИТИЯ И ФИЗИЧЕСКОЙ ПОДГОТОВЛЕННОСТИ СТУДЕНТОВ НА НАЧАЛЕ ПЕДАГОГИЧЕСКОГО ИССЛЕДОВАНИЯ В КОНТРОЛЬНОЙ И ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОЙ ГРУППАХ Исабеков Шухратжон Мухаммаджонвич Наманганский государственный университет, кафедра спортивной деятельности и физической культуры, доцент muhammadjonovibrohim1@gmail.com Аннотация: В статье подробно освещен анализ физического развития и физической подготовленности учащихся контрольной и экспериментальной групп на момент начала педагогического исследования, особенности методики, педагогической технологии и ее приемов в формировании показателей физического развития подростков. Ключевые слова: тренировка, функциональная, подготовка, специфические особенности, специальная, физическая, подготовка, анализ, подросток, формирование, педагогическая технология, метод.

INDICATORS OF STUDENTS' PHYSICAL DEVELOPMENT AND PHYSICAL READINESS AT THE BEGINNING OF THE PEDAGOGICAL RESEARCH IN THE CONTROL AND EXPERIMENTAL GROUPS Isabekov Shuhratjon Muhammadjonvich Namangan State University, Department of Sports Activity and Physical Culture, Associate Professor muhammadjonovibrohim1@gmail.com Abstract: The article extensively covers the analysis of the physical development and physical fitness of students in the control and experimental groups at the beginning of the pedagogical research, the specific features of the method, the pedagogical technology and its methods in the formation of indicators of the physical development of adolescents. Key words: training, functional, preparation, specific characteristics, special, physical, preparation, analysis, adolescent, formation, pedagogical technology method

KIRISH Ishning dolzarbligi. Respublikamizda soʻnggi yillarda talabalarning sogʻlom turmush tarzini shakllantirish va takomillashtirish borasida keng qamrovli ishlar qilinayotgan boʻlsa-da, talabalarning jismoniy tarbiyasi boʻyicha qoʻshimcha harakatlar va aniq dasturlarni joriy etishni talab qiladigan masalalar va muammolar yuzaga kelmoqda. Ushbu ishning yuqori darajadagi dolzarbligini belgilaydigan asosiy ziddiyat bu jamiyatimizning salomatligi mustahkam mutaxassislarga boʻlgan ehtiyoji va buning aynan oliy taʻlim muassasalar oʻquv jarayoni doirasida past darajada ekanligi sababli yangi mashgʻulot va musobaqa turlarining turli shakllarini ishlab chiqish va amaliyotga tadbiq etish zaruriyati yuzaga kelmoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 24 yanvardagi PF-5924-son “Oʻzbekiston Respublikasida jismoniy tarbiya va sportni yanada takomillashtirish va ommalashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” Farmoni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 30 oktyabrdagi PF-6099-son “Sogʻlom turmush tarzini keng tatbiq etish va ommaviy sportni yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” Farmoni, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 18 dekabrdagi PQ-4063-son “Yuqumli boʻlmagan kasalliklar profilaktikasi, sogʻlom turmush tarzini qoʻllab-quvvatlash va aholining jismoniy faolligi darajasini oshirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” Qarori, hamda shu sohaga tegishli boshqa me’yoriy-huquqiy hujjatlarda belgilangan vazifalarni amalga oshirishda ushbu dissertatsiya tadqiqoti muayyan darajada xizmat qiladi. ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODLAR: R.S.Salomovning (2014) “sogʻlom turmush tarzining zamonaviy kontseptsiyalari va ta’riflari salomatlik tushunchasining oʻzgarayotganini aks ettiradi, uning har tomonlama mohiyatini va oldini olishning muhimligini ta’kidlaydi” [3; 284-b]. Ushbu kontseptlar yashash sifatini yaxshilash va kasallanishni kamaytirish yoʻllarini topish uchun muhim asos boʻlib, sogʻliqni saqlash amaliyotida tadqiqot va joriy etishning muhim obʻektiga aylantiradi. F.A.Kerimovning (2020) fikrigа аsоslаnib, sogʻlom turmush tarzining zamonaviy kontseptsiyalari ekologik jihatni ham hisobga oladi. Ular atrof-muhitga g’amxoʻrlik qilishning muhimligini va atrof-muhit omillarining inson salomatligiga ta’sirini tan oladilar. Bu barqaror va sogʻlom yashash odatlarini targʻib qilish uchun yangi imkoniyatlar ochadi [2; 79-b]. T.S. To‘ychiyevning (2023) yil оlib bоrgаn tаdqiqоt nаtijаlаrigа kо‘rа, sogʻlom yashash odatlariga ta’sir etuvchi omillar - bu insonning jismoniy va ruhiy farovonligini qanday tushunishi, saqlashi va rivojlanishiga ta’sir qiladigan turli xil ichki va tashqi jihatlardir. Ushbu omillarni tushunish zamonaviy jamiyatda sogʻlom yashash odatlarini targʻib qilish strategiyalarini ishlab chiqish uchun muhimdir [7; 528-533 -b]. Ishning maqsadi: Talabalar sogʻlom turmush tarzini shakllantiruvchi va takomillashtiruvchi vosita sifatida tayyorgarligini rejalashtirish yuzasidan taklif va tavsiyalar ishlab shiqishdan iborat. NATIJA VA MUHOKAMA. Talabalarning jismoniy rivojlanishini baholash maqsadida pedagogik tajribaning boshida va soʻngida biz quyidagi koʻrsatkichlardan foydalandik: tananing uzunligi (sm), tana ogʻirligi (kg), Ketle indeksi (kg/m2), oʻpkaning tiriklik sigʻimi (l), koʻkrak qafasining aylanasi (sm), tana dinamometriyasi (kg). Tahlil natijasida pedagogik tadqiqotning avvalida sinalayotgan talabalarda oʻrganilayotgan koʻrsatkichlar boʻyicha ayrim farqlar kuzatilgan boʻlsada, biroq jismoniy rivojlanish holatida koʻzga tashlanadigan keskin farqlar yoʻqligi aniqlandi, ishonchlilik (𝜌˃0,05).

Jadvalda koʻrinib turganidek, pedagogik tadqiqot boshida talabalarning jismoniy rivojlanish boʻyicha dastlabki natijalar taxminan bir xil boʻldi. NG dagi yigitlarda tana uzunligining oʻrtacha koʻrsatkichi 174,26±18,87 sm, TG da esa 175,84±18,77 sm.ni tashkil etdi, ishonchlilik (𝜌˃0,5). NG dagi qizlarda tana uzunligi oʻrtacha 160,84±16,74 sm, TG dagi qizlarda esa 162,37±17,57 sm.ni tashkil etdi, ishonchlilik (𝜌˃0,6). NG dagi yigitlarda tana vazni 72,51±7,12 kg, TG da esa 72,94±7,25 kg.ni, NG dagi qizlarda tana vazni oʻrtacha 56,87±5,48 kg.ni, TG dagi qizlarda esa 57,33±5,38 kg.ni tashkil etdi, ishonchlilik (𝜌˃0,6). NG dagi yigitlarda Ketle indeksi 23,88±2,96 (kg/m2)ni, TG da esa 23,59±2,93 (kg/m2)ni, ishonchlilik (𝜌˃0,5), NG dagi qizlarda 21,98±2,81 (kg/m2)ni, TG dagi qizlarda esa 21,75±2,71 (kg/m2)ni tashkil etdi, ishonchlilik (𝜌˃0,6). Oʻpkaning tiriklik sigʻimi NGdagi yigitlarda 3,73±0,44 l, TG da esa 3,84±0,46 l, ishonchlilik (𝜌˃0,1), NG va TG dagi qizlarda deyarli bir xil 2,58±0,3 l va 2,65±0,31 l ni tashkil etdi, ishonchlilik (𝜌˃0,2); koʻkrak qafasining aylanasi NG dagi yigitlarda 94,74±12,85 sm, TG da esa 92,89±12,61 sm.ni, NG dagi qizlarda 77,18±10,32 sm, TG da esa 78,93±10,29 sm.ni, ishonchlilik (𝜌˃0,3). Tana dinamometriyasi NGdagi yigitlarda 160,63±18,82 kg, TG da esa 165,47±18,82 kg.ni, ishonchlilik (𝜌˃0,05), NG dagi qizlarda 91,16±10,43 kg, TG da esa 94,03±11,23 kg, ishonchlilik (𝜌˃0,1). (3.1.2–jadvalga qarang)

1–jadval. Nazorat va tajriba guruhlari talabalarining pedagogik tadqiqot boshidagi dastlabki jismoniy rivojlanganlik koʻrsatgichlari (n=139) Nazorat guruhi Tajriba guruhi farqi Koʻrsatgichlar t/r V, absol nisbi t p (Yigitlar) Х σ V, % Х σ % yut y% 18,8 10,8 175, 18, 10, 0,5 1 Gavda uzunligi, sm 174,26 1,58 0,91 >0,5 7 3 84 77 67 6 72,9 7,2 9,9 0,4 2 Gavda ogʻirligi, kg 72,51 7,12 9,82 0,43 0,59 >0,6 4 5 4 0 12,4 23,5 2,9 12, 0,28 0,6 3 Ketle indeksi, kg/m2 23,88 2,96 1,21 >0,5 0 9 3 42 8 5 Oʻpkaning tiriklik 11,8 0,4 11, 1,6 4 3,73 0,44 3,84 0,11 2,95 >0,1 sigʻimi, l 0 6 98 2 Koʻkrak qafasining 12,8 13,5 92,8 12, 13, 0,9 5 aylanasi, sm (tinch 94,74 1,85 1,95 >0,3 5 6 9 61 58 6 holatda) Tana dinamometriyasi, 18,8 11,7 165, 18, 11, 1,7 >0,0 6 160,63 4,84 3,01 kg 2 2 47 82 37 1 5 Nazorat guruhi Tajriba guruhi farqi Koʻrsatgichlar t/r V, absol nisbi t p (Qizlar) Х σ V, % Х σ % yut y% 16,7 10,4 162, 17, 10, 0,4 1 Gavda uzunligi, sm 160,84 1,53 0,95 >0,6 4 1 37 57 82 5

57,3 5,3 9,3 0,4 2 Gavda ogʻirligi, kg 56,87 5,48 9,64 0,46 0,81 >0,6 3 8 8 3 12,7 21,7 2,7 12, 0,23 0,4 3 Ketle indeksi, kg/m2 21,98 2,81 1,08 >0,6 8 5 1 46 8 4 Oʻpkaning tiriklik 11,6 0,3 11, 1,1 4 2,58 0,3 2,65 0,07 2,71 >0,2 sigʻimi, l 3 1 70 6 Koʻkrak qafasining 10,3 13,3 78,9 10, 13, 0,8 5 aylanasi, sm (tinch 77,18 1,75 2,27 >0,3 2 7 3 29 04 6 holatda) Tana dinamometriyasi, 10,4 11,4 94,0 11, 11, 1,3 6 91,16 2,87 3,15 >0,1 kg 3 4 3 23 94 4

XULOSA Buning uchun esa, dunyo ilm-fanida o‘qituvchi kompetensiyasini shakllantirish, o‘qituvchilarning metodik tayyorgarligini takomillashtirish orqali ularni kasbiy rivojlantirish bo‘yicha pedagog va uslubchi olimlar tomonidan olg‘a surilgan ilmiy-nazariy qarashlarni o‘rganish lozim.