KARATE SPORT TURIDA MAVJUD BO‘LGAN KUMITE BAXSLARIDA TEZKOR QAROR QABUL QILISH HUSUSIYATLARINI RIVOJLANTIRISH

Ushbu tadqiqot ishda o‘smir karatechilarning kumite baxslarida teskor qaror qabulqilish qobilyatini rivojlantirish texnik xarakatlarni takomillashtirish masalalari ko‘rib chiqilgan. O‘smir karatechilarning umumiy va maxsus jismoniy tayyorgarligini rivojlantirish bo‘yicha karate zarbalari tasnifi ishlab chiqilgan.

KARATE SPORT TURIDA MAVJUD BO’LGAN KUMITE BAXSLARIDA TEZKOR QAROR QABUL QILISH HUSUSIYATLARINI RIVOJLANTIRISH Alimov Umid Abduxamidovich Dzyudo, karate nazariyasi va uslubiyati kafedrasi katta o’qituvchisi, p.f.b.f.d. (PhD) alimov.umid@list.ru tel:[telefon raqami yashirilgan] https://doi.org/10.5281/zenodo.10522486 Annotatsiya: Ushbu tadqiqot ishda o’smir karatechilarning kumite baxslarida teskor qaror qabulqilish qobilyatini rivojlantirish texnik xarakatlarni takomillashtirish masalalari ko‘rib chiqilgan. O’smir karatechilarning umumiy va maxsus jismoniy tayyorgarligini rivojlantirish bo‘yicha karate zarbalari tasnifi ishlab chiqilgan. Kalit so‘zlar: O’smir karatechilar, sport mashg‘ulotlari, kumite baxslarida teskor qaror qabulqilish, umumiy va maxsus jismoniy tayyorgarlik, o‘quv-mashg‘ulot jarayoni.

DEVELOPMENT OF RAPID DECISION-MAKING CHARACTERISTICS IN KUMITE DISPUTES IN THE SPORT OF KARATE Abstract: In this research work, issues of improvement of technical movements, development of the ability to make quick decisions in kumite competitions of teenage karate players were considered. A classification of karate kicks has been developed for the development of general and special physical fitness of teenage karate players. Key words: Adolescent karate players, sports training, quick decision-making in kumite matches, general and special physical training, training process.

РАЗВИТИЕ ХАРАКТЕРИСТИК БЫСТРОГО ПРИНЯТИЯ РЕШЕНИЙ В СПОРАХ КУМИТЭ В СПОРТЕ КАРАТЭ Аннотация: В данной исследовательской работе рассматривались вопросы совершенствования технических движений, развития умения быстро принимать решения в соревнованиях по кумитэ у подростков-каратистов. Разработана классификация ударов ногами карате для развития общей и специальной физической подготовленности подростков-каратистов. Ключевые слова: Подростки-каратисты, спортивная подготовка, быстрое принятие решений в поединках по кумитэ, общая и специальная физическая подготовка, тренировочный процесс.

KIRISH Mavzuning dolzarbligi: O’zbekiston Respublikasi Prezidentining Jismoniy tarbiya va sport sohasiga e`tibor qaratayotganligi yurtimizda sport turlaridan jumladan, karate sport turi bo’yicha yangi chempionlarni yetishib chiqishiga zamin yaratmoqda. Jumladan O’zbekiston respublikasining Prezidentining 03.11.2022 yildagi 414-sonli qarori: “Jismoniy tarbiya va sport sohasida kadrlar tayyorlash hamda ilmiy tadqiqotlarni yanada takomillashtirish.” O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori, 03.11.2023 yildagi PQ-356-son. Karate (WKF) sport turini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida Yurtimizda jismoniy tarbiya va sportni ommalashtirish, ayniqsa yoshlar o’rtasida sog’lom turmush tarzini targ’ib qilish uchun zarur shart-sharoitlar va infra tuzilmalarini yaratish. Mamlakatimiz sportchilarni Xalqaro sport maydonlariga munosib ishtirok etishni ta’minlash, joylarda yoshlar o’rtasida iqdorli, istiqbolli sportchilarni tanlab olish, seleksiyalarni shaffof

tizimini yaratish, yuqori malakali sportchilarni maqsadli tayyorlash vazifalarni belgilab berganligi sohani rivojlanishiga xizmat qilmoqda. Qolaversa, yuqorida ko’rsatilgan farmonlarni ijrosini taminlash va amaliyotga tadbiq etishda amaliyotchi murabbiylar va soha hodimlariga muhim vazifalarni yuklaydi. Ayniqsa, karate sport turlarida yuqori malakali sportchilarni tayyorlash va xalqaro sport musobaqalarida ishtirok etishni ta`minlash bugungi kundagi soha hodimlari oldida turgan asosiy vazifalardan hisoblanadi. TATQIQOT MAQSADI Karte sport turida mavjud bo’lgan kumite bahslarida teskor qaror qabul qilish hususiyatlarini noodatiy jihozni mashg’ulot jarayonida qollash evaziga rivojlantirish Tatqiqot obekti: O’zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti, Yakkakurash sport fakulteti, Taekvondo WTF, karate WKF nazariyasi vauslubiyati kafedrasi KV 51-20, KV 52-20 guruh talabalaridan umumiy 20 nafar talaba (10 nafar talaba 51-20 dan tatqiqot guruhi 10 nafar talaba 52-20 dan tanlab nazorat guruhi) tanlab olindi. Tatqiqotni tashkil qilinishi: Tatqiqot 2023 yil 6-yanvardan boshlab tashkil etildi. Tatqiqot 4 hafta davomida Karate yonalishida tahsil olayotgan 3 bosqich talabalari tomonidan yaratilgan jihozdan foydalanilgan holda mashg’ulotlat tashkil etildi. Bunda mashg’ulotning asosiy qismining 20 daqiq davomida huddi shu jihozdan foydalanilgan holda turliy hil mashqlar bajarildi.

Yaratilgan noodati jihozni qollash jarayonida yuklamalar shiddatini taqsimlash (kardinatalar o’qi misolida)

Jihozning ishlash tartibi quydagicha bo’lib oddiy taekvondochilarning tutib turuvchi ochiq qo’lqobiga uchxil chiroq yaniy qizil, yashil va bir vaqtning o’zida yonuvchi qizil, yashil chiroqlar o’rnatilgan bo’lib ushbu chiroqlarni ishlashini taminlovchi uchta tugma o’rnatilgan. Xarbir tugamni bosish bilan xarbir chiroqni yoqish yoki o’chirish mumkin

(n = 10) Tatqiqot va nazorat guruhlarining tatqiqotdan oldin yaratilgan jihozdan foydalanilgan holda maxsus jismoniy tayyorgarlik mashqlarini 5 daqiqa mobaynida olingan natijalari N 1- 2- 4- 5- 3- № G σ Zarbalar Ranglar mi mi mi mi Х V% n n min n n TG

TG 40 40 30 30 30 34 3,07 11,27 Mavashi-geri 1 Yashil N dzodan 40 40 30 30 40 36 2,84 11,15 G

TG 30 30 30 30 30 30 3,62 12,22 2 Uramavashi-geri Qizil N 20 30 40 40 30 32 3,43 12,17 G

TG 30 30 30 30 30 30 1,78 9,21 Mavashi-geri Qizil chudan ko’k N 40 30 30 30 30 32 1,93 10,08 G

TG 30 40 30 30 30 32 2,24 9,88 4 Kizami-dzuki Yashil N 20 30 30 30 20 26 2,47 11,24 G

TG 30 30 30 30 30 30 1,94 10,15 5 Giyako-dzuki Qizil N 30 30 40 20 30 30 2,11 11,21 G

TG 20 30 30 20 20 24 3,47 11,79 Qizil 6 Ren dzuki N ko’k 30 20 20 30 30 24 3,43 11,94 G

Jihozdan foydalanish quydagich bo’ladi. Dastlab jihoz yuqorida tutib turuvchi ochiq qo’lqobining yashil chirog’yonganida Mavashi-geri dzodan zarbasi beriladi, qizil chirog’yonganida Uramavashi-geri zarbasi beriladi, jihoz o’rtada bir vaqtning o’zida yonuvchi qizil, yashil chirog’i yonganida Mavashi-geri chudan zarbasi beriladi, jihoz o’rtada qizil chirog’yonganida Giyako-dzuki zarbasi beriladi, bir vaqtning o’zida yonuvchi qizil, yashil chirog’i yonganida Ren dzuki zarbasi beriladi

(n = 10) Tatqiqot va nazorat guruhlarining tatqiqotdan so’ng yaratilgan jihozdan foydalanilgan holda maxsus jismoniy tayyorgarlik mashqlarini 5 daqiyqa mobaynida olingan natijalari

№ Zarbalar Ranglar NG 1- 2- 3- 4- 5- mi mi mi mi Х σ V% TG n n min n n

1 Mavashi-geri Yashil TG 50 50 40 40 40 44 3,47 11,79 dzodan NG 40 40 30 30 40 36 3,43 11,94

2 Uramavashi-geri Qizil TG 40 40 40 40 40 40 4,15 12,68

3 Mavashi-geri Qizil TG 40 40 40 40 40 40 1,96 9,55 chudan ko’k NG 40 30 30 30 30 32 2,35 10,95

4 Kizami-dzuki Yashil TG 40 50 40 40 40 42 2,53 10,41

5 Giyako-dzuki Qizil TG 40 40 40 40 40 40 2,17 10,45

6 Ren dzuki Qizil TG 30 40 40 30 30 34 3,47 11,79 ko’k NG 30 20 20 30 30 24 3,43 11,94

XULOSA Xulosamiz shundan iboratki noodatiy biz tomonimizdan yaratilgan jihozdan har kungi mashg’ulotlar mobaynida 15-20 daqiqa foydalanish karate sport turida mavjud bo’lgan kumite bahslarida teskor qaror qabul qilish hususiyatlarini rivojlantirishga judaxam katta yordam beradi. Zero butun dunyo sport amaliyotida qisqa fusatda teskor qaror qabul qiluvchi atletlar eng kuchliy, vaziyatni tezda o’zgartiruvchi va shubilan bir qatorda yuksak istedod sohiblari hisoblanadi. Karate sport turida qisqa vaqt ichida tezkor qaror qabul qilish judayam muhim hisoblanadi.