ARRALI JIN ISHCHI KAMERASIDAGI XOMASHYO VALIGINING HOLATI

Mualliflar tomonidan jin ishchi kamerasining geometrik parametrlaridan kelib chiqib, paxta xomashyosi miqdori va xomashyo g‘ildiragida to‘planadigan chigit miqdori aniqlangan. Ishchi kameradan kolosniklar orqali bir sekundda chiqib ketayotgan chigitlar soni hamda ishchi kamera markazida to‘planayotgan chigitlar soni belgilangan.

АРРАЛИ ЖИН ИШЧИ КАМЕРАСИДАГИ ХОМАШЁ ВАЛИГИНИНГ ҲОЛАТИ Саримсаков Акрамжон Усманович “Метрология, стандартлаштириш ва сифатни бошқариш” кафедраси доценти, PhD. Қосимжонов Санжарбек Носиржон ўғли “Технологик машина ва жихозлар” кафедраси магистранти Наманган муҳандислик-технология институти https://doi.org/10.5281/zenodo.7229130 Аннотация: Муаллифлар томонидан жин ишчи камерасини геометрик параметрларидан келиб чиққан ҳолда пахта хом ашёсини миқдори, хом ашё валигида тўпланадиган чигитлар миқдори аниқланган. Секундига жинлаш камерасидан колосниклар орқали чиқадиган чигитлар сони, ишчи камера марказида йиғилиб қоладиган чигитлар сони аниқланган. Калит сўзлар: Пахта, жин, чигит, тола, арра, колосник, иш камераси, хомашё валиги, тезлик, сифат, самарадорлик, босим, зичлик, куч. ПОЛОЖЕНИЕ СЫРЬЕВОГО ВАЛА В РАБОЧЕЙ КАМЕРЕ ПИЛОРАМЫ Аннотация: На основании геометрических параметров рабочей камеры джина авторами определено количество хлопкового сырья и количество семян, собранных в сырьевом колесе. Определяли количество семян, выходящих из проращивания через молозиво в секунду, и количество семян, скапливающихся в центре рабочей камеры. Ключевые слова: Хлопок, джин, семя, волокно, пила, колосник, рабочая камера, сырье, скорость, качество, эффективность, давление, плотность, мощность. THE POSITION OF THE RAW MATERIAL SHAFT IN THE WORKING CHAMBER OF THE SAW GIN Abstract: Based on the geometrical parameters of the gin working chamber, the amount of cotton raw material and the amount of seeds collected in the raw material wheel were determined by the authors. The number of seeds coming out of the germination chamber through the colostrums per second, and the number of seeds accumulating in the center of the working chamber were determined. Keywords: Cotton, gin, seed, fiber, saw, colosnik, working chamber, raw material, speed, quality, efficiency, pressure, density, power.

КИРИШ Маълумки, аррали цилиндр пахтани жинлаш жараёнида асосий ишчи органи ҳисобланади. Жин ишчи камерасига келиб тушган пахта хомашёси айланиб турувчи арра тишлари билан учрашиши натижасида жинлаш жараёни содир бўлади. Ишчи камерада пахта хомашёси ҳам жин арраси каби айланма ҳаракат олиб, тўлиқ туксизланган, қисман туксизланган чигитлардан иборат бўлган массали валик ҳосил қилади. Бу массали валикнинг ишчи камера маркази томон зичлиги ошиб боради. Натижада маълум вақт ўтиши билан ишчи камера ва колосниклар ўртасида ёриқ ҳосил бўлиш ҳисобига туксизланган чигитлар ўз оғирлиги таъсирида пастга томон ҳаракатланади ва жин машинасидан ажралиб чиқади. Кўпгина ҳолларда ишчи камерада массали валикни зичлиги ортиши ҳисобига, аррали цилиндрларни айланиши секинлашади. Айрим ҳолларда жинлаш жараёни тўхтаб қолиши ҳам мумкин. Бу ҳолатларни физик-механик нуқтаи назардан ўрганишга бағишланган амалий, илмий ишларни бўлишига қарамай, масала тўлиқ ҳал қилинмаган. Чунки, ишчи камерадаги жинлаш жараёни анча мураккаб, тажриба йўли билан массали валик зичлигини ўзгариш қонунияти етарлича ўрганилмаган. Тишли арраларни айланиш тезлиги Va = 12 м / с бўлиб, массали валикни айланиш тезлиги эса тахминан Vв = 1.5 м / с бўлиши адабиётларда кўрсатилиб ўтилган. [1,2].

1-расм. 1-ишчи камера, 2-аррали цилиндр, 3-чигит тароғи, 4-колосниклар

2-расм. Хомашё валигининг ҳосил бўлиши ТАДҚИҚОТ МАТЕРИАЛЛАРИ ВА МЕТОДОЛОГИЯСИ Жинлаш жараёнини қанчалик тўлиқ қувват билан ишлаши ишчи камерадаги массали валикни зичлигини ўзгаришига катта боғлиқдир. Ушбу мақолада Норин пахта тозалаш заводи мисолида ва у ерда олинган маълумотлар асосида ишчи камерадаги жинлаш жараёнини назарий жиҳатдан геометрик статик таҳлили келтирилган. 1-расмда кўрсатилган жин машинаси ишчи камерасини марказидан чап ва ўнг қисмини юзасини ҳисоблаймиз:

S1 = R1 = 0.1963 м 2 ; S 2 = R2 = 0.0886 м 2 2 2

Ишчи камера узунлиги L = 2 м ҳисобга олиб, ишчи камера хажмини ҳисоблаймиз: V0 = ( S1 + S 2 )  L = 0.5698 м 3 Пахта хомашёсини ўртача зичлиги  0 = 80 кг / м ҳисобга олсак, ишчи камерадаги

пахта хомашёсини ўртача массаси: m0 =  0  v0  46кг тенг бўлади. Демак, ишчи камерага келиб тушган пахта миқдори : m0 = 46 кг бўлар экан. Шу ҳолатдан келиб чиқиб, жиннинг иш унумдорлигини ҳисоблаймиз. Маълумки 1 соатда ўртача 6т = 6000 кг пахта жинлаш жараёнидан ўтса, 1 минутда 100 кг, бир заправкада 46 кг пахта хомашёсини ҳисобига, 1 минутда пахта K =  2.2 маротаба иш камерасида бўлар экан. Жин машинаси ишчи камерасини маълум вақтга тўхтатилганда кўндаланг кесимида толали чигитлар ва чигитлардан ташкил топган массали валик жойлашуви 2-расмдаги каби эканлиги маълум бўлда. Норин пахта тозалаш заводида жин машинаси тўхтатилиб хомашё валигининг кўндаланг қирқим бўйича толали чигитлар h1  70 100 мм қалинликда жойлашиши, чигитли хом-ашё валик диаметри d 2 = 400 мм − 2h1 = 26см эканлиги иш жараёнида ўлчаб олинди. Ушбу ҳолда, толали чигит жойлашган халка юзасини ҳисоблаймиз: S 3 = R 2 − r 2 =  (R 2 − r 2 ) = 0.0990 м 2 Ишчи камерани тўлиқ узунлиги бўйича толали чигит жойлашган ҳажми қуйидагича бўлади: V3 = S 3  L = 0.198 м 3 Чигит тўпланган массали валик ҳажмини ҳам ҳисоблаймиз: S 4 = r 2 = 0.0531м 2 ; V4 = S 4  L = 0.1062м 3 Агар бир дона чигитни ўртача диаметри d0=14мм деб олинса, унинг ҳажми: V0 = r 3 = 1.44см 3 Бундан чигитли валик ичида жойлашган чигитлар сони N деб олинса, у қуйидагича топилади: V V N  = 4 = 18437 ; N = N 0 − N  = 4 − N  = 55313 дона 4V0 V0 Бир дона чигит массаси m0 = 0.131 гр ҳисобга олиб, хомашё валигидаги умумий чигитлар массасини топамиз: mчигит = N  m0 = 7.25 кг кг Ишчи камерадаги пахта массаси зичлиги  П = 80 бўлгани учун, умумий пахта м3 массасини топамиз: М П =  П  Vиш.кам = 46кг ТАДҚИҚОТ НАТИЖАЛАРИ ВА МУҲОКАМА Энди ишчи камерада жами массани 70% чигит, 30% тола ташкил этишини ҳисобга олсак: М ч = 70%  М П = 32кг - чигит, М Т = 30%  М П = 14кг - тола массалари ишчи камерада жойлашар экан.

Колосник оркали ишчи камерадаги 100% чигитни 75% чиқиб, 25% чигит қайта хомашё валик ичига қайтиб кетиши тажрибаларда кузатилган. ч Шунинг учун М к = 75 %  М ч = 24 кг миқдорда чигит колосник орқали чиқиб кетади. Хомашё валиги ичкарисида тўпланадиган чигитлар микдори: ч М с = 25 %  М ч = 8кг - миқдордаги чигит қайта ўтади ёки 8 кг массадаги чигитлар хомашё валигида доим қолади. ай ай Маълумки, арраларни айланиш тезлиги V = 720 = 12 , арралар сони na = 130 мин сек бўлса, иш унумдорлиги 1 соатда 6000 кг деб олинса, 1 минутда 100 кг ни ташкил этади. Яъни 720 айланишда 100 кг пахта жинланади. Бир айланишда жинланадиган пахта миқдори эса  = = 140 гр ни ташкил этиб, бундан 70% чигит, 30% толани ҳисобга олсак, 70% 140гр = 98гр чигит, 30% 140гр = 42гр тола ажралади яъни, m ~ = 42гр . ~ = 98гр , m ч Т ~ m Бир айланишда чигитлар сони 130 арра ҳисобига n0 = ч = 748 дона, бир арра ҳисобига эса m0 n n~0 = 0  6 дона чигит толадан ажралиб чиқар экан. Аррани 1 секундда 12 марта айланишини ҳисобга олсак, ишчи камера марказида 2244 дона чигит тўпланиб, камерадан ташқарига 6732 дона чигит чиқиб кетишини кўрамиз. ХУЛОСА Бу таклиф этилаётган фикр-мулоҳазалардан янги жин машинаси яратиш устида илмий изланишлар олиб борилаётган тадқиқотчилар фойдаланишса мақсадга мувофиқ бўлади.