Asosiy mazmunga o‘tish
ReLibrary
UZ
Kirish
MaqolaOchiq kirish

RUSCHA TIBBIY TERMINLARNING TIBBIYOTDA QO‘LLANILISHI VA ULARNING LINGVOPRAGMATIK AHAMIYATI

Xalimova Nodira Baxronkulovna1, Azizova Mehrangiz22025

  1. 1Samarqand Zarmed universiteti Tillar kafedrasi o‘qituvchisi
  2. 2Zarmed universiteti talabasi

KonferensiyalarTILLARNI O‘QITISH METODIKASI SOHASIDAGI ZAMONAVIY TILSHUNOSLIK VA ADABIYOTSHUNOSLIKNING DOLZARB MASALALARIJild 4Son Special Issue 1Sahifa 112–114

Annotatsiya

Ushbu tezisda ruscha tibbiy terminlarning tibbiyotda qo‘llanilishi va ularning lingvopragmatik ahamiyati o‘rganiladi. Unda tibbiy terminologiyaning zamonaviy tibbiyotda ahamiyati, ruscha tibbiy terminlarning tibbiy amaliyotda qanday ishlatilishi, shuningdek, ularning lingvopragmatik nuqtai nazardan qanday funksiyalarni bajarishi tahlil qilinadi. Tibbiy terminlarning aniq va samarali muloqotga yordam berishdagi roli, shuningdek, ilmiy va amaliy tibbiyotdagi ahamiyati hamda ularning xalqaro tibbiy aloqalardagi o‘rni ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, ruscha tibbiy terminlarning o‘ziga xos xususiyatlari va ularning mutaxassislar va bemorlar o‘rtasidagi muloqotdagi rolini o‘zida aks ettiradi.

Boshqa tillarda

ruschaУПОТРЕБЛЕНИЕ РУССКИХ МЕДИЦИНСКИХ ТЕРМИНОВ В МЕДИЦИНЕ И ИХ ЛИНГВОПРАГМАТИЧЕСКАЯ ЗНАЧИМОСТЬ

В данных тезисах изучается употребление русских медицинских терминов в медицине и их лингвопрагматическая значимость. Анализируется значение медицинской терминологии в современной медицине, то, как русские медицинские термины используются в медицинской практике, а также какие функции они выполняют с лингвопрагматической точки зрения. Рассматривается роль медицинских терминов в обеспечении точного и эффективного общения, их значение в научной и практической медицине, а также их место в международных медицинских связях. Кроме того, отражаются своеобразные особенности русских медицинских терминов и их роль в общении между специалистами и пациентами.

inglizchaTHE USE OF RUSSIAN MEDICAL TERMS IN MEDICINE AND THEIR LINGUOPRAGMATIC SIGNIFICANCE

This thesis studies the use of Russian medical terms in medicine and their linguopragmatic significance. It analyses the importance of medical terminology in modern medicine, how Russian medical terms are used in medical practice, and what functions they perform from a linguopragmatic point of view. The role of medical terms in supporting precise and effective communication, their importance in theoretical and applied medicine and their place in international medical contacts are considered. It also reflects the specific features of Russian medical terms and their role in communication between specialists and patients.

Kalit so‘zlar

  • русские медицинские термины
  • лингвопрагматика
  • медицинская терминология
  • общение
  • научная медицина
  • практическая медицина
  • международные медицинские связи

To‘liq matn

Litsenziya: CC BY 4.0litsenziya matni

Matn PDF’dan ajratilgan va qayta formatlangan; asl nusxadan farq qilishi mumkin.

DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.15073140

RUSCHA TIBBIY TERMINLARNING TIBBIYOTDA QO'LLANILISHI VA ULARNING LINGVOPRAGMATIK AHAMIYATI Xalimova Nodira Baxronkulovna Samarqand Zarmed Universiteti Tillar kafedrasi o'qituvchisi Azizova Mehrangiz Zarmed Universiteti talabasi

Annotatsiya: Ushbu tezisda ruscha tibbiy terminlarning tibbiyotda qo'llanilishi va ularning lingvopragmatik ahamiyati o'rganiladi. Unda tibbiy terminologiyaning zamonaviy tibbiyotda ahamiyati, ruscha tibbiy terminlarning tibbiy amaliyotda qanday ishlatilishi, shuningdek, ularning lingvopragmatik nuqtai nazardan qanday funksiyalarni bajarishi tahlil qilinadi. Tibbiy terminlarning aniq va samarali muloqotga yordam berishdagi roli, shuningdek, ilmiy va amaliy tibbiyotdagi ahamiyati hamda ularning xalqaro tibbiy aloqalardagi o'rni ko'rib chiqiladi. Shuningdek, ruscha tibbiy terminlarning o'ziga xos xususiyatlari va ularning mutaxassislar va bemorlar o'rtasidagi muloqotdagi rolini o'zida aks ettiradi. Kalit so'zlar: ruscha tibbiy terminlar, lingvopragmatika, tibbiy terminologiya, muloqot, ilmiy tibbiyot, amaliy tibbiyot, xalqaro tibbiy aloqalar.

Kirish. Tibbiy terminologiya so'zi zamonaviy tibbiyotda muhim ahamiyatga ega bo'lib, turli tillarda umumiy yoki o'ziga xos bo'lgan terminlarning o'zaro ta'siri, shakllanishi va amalda qo'llanilishi keng tarqalgan. Rus tibbiy terminlari ham aynan shu muhim tizimning bir qismi sifatida tibbiyot amaliyotida keng qo'llaniladi.

Ruscha tibbiy terminlarining tibbiyotda qo'llanilishi. Ruscha tibbiy terminlarning o'ziga xos xususiyatlari va strukturaviy jihatlari bor. Ular, ko'pincha, xalqaro tibbiy lug'atning bir qismi bo'lib, o'zida ilmiy, texnik va maxsus ma'lumotlarni saqlaydi. Rus tilidagi tibbiy terminlar ko'plab mamlakatlarda, shu jumladan, O'zbekistonda ham tibbiyot o'quv dasturlarida, ilmiy izlanishlar va amaliy tibbiyotda qo'llaniladi. Bu terminlar nafaqat xalqaro tibbiyot aloqalarini osonlashtiradi, balki tibbiy amaliyotda aniq va samarali muomala qilishga yordam beradi.

Ruscha tibbiy terminlarning lingvopragmatik ahamiyati: Lingvopragmatika tili, ijtimoiy kontekst va nutqdagi maqsadga asoslangan o'rganishdir. Ruscha tibbiy terminlarning lingvopragmatik jihatlari, ularning turli holatlardagi ma'no va funksiyasini tushunishga yordam beradi. Masalan, tibbiy muhokama yoki konsultatsiya jarayonida, tibbiy terminlar kasalliklar, davolash usullari, simptomlar va boshqa muhim ma'lumotlarni aniq va to'g'ri yetkazishga xizmat qiladi.

Rus tibbiy terminlarining lingvopragmatik jihatlari, ular yordamida tibbiy mutaxassislar o'rtasida aniq va qisqa muloqot imkoniyatlari yaratiladi. Shuningdek, bu terminlar yordamida bemorlar bilan ham aniq va tushunarli muomala qilish osonlashadi. Tibbiyotda ruscha terminlar ko'pincha ilmiy va professional til sifatida ishlatiladi, bu esa muloqotning rasmiy va aniq bo'lishini ta'minlaydi.

Ruscha tibbiy terminlarning o'zbek tilidagi ekvivalentlari bilan birga, ularning amaliy tibbiyotda qanday ishlatilishini ko'rsatadi. Tibbiy terminologiya muhim va nozik soha bo'lgani uchun, bu terminlarning to'g'ri tarjimasi va kontekstda qo'llanilishi juda ahamiyatlidir. Ruscha tibbiy terminlarning o'zbek tiliga tarjimasi va ularning kontekstda qo'llanilishi haqida tahlil qilish, tibbiy terminologiyaning ikki til o'rtasidagi o'zaro bog'liqlik va farqlarni tushunishga yordam beradi. Quyidagi tahlilda ruscha tibbiy terminlarning o'zbek tiliga qanday tarjima qilinishi va ularning amaliy tibbiyotdagi ahamiyati ko'rib chiqiladi.

Врач поставил диагноз «острый бронхит». Shifokor o'tkir bronxit diagnostikasini qo'ydi. Bu misolda, "diagnosis" so'zi rus tilida keng qo'llanilgan umumiy tibbiy termin sifatida ishlatilgan. O'zbek tilida esa bu termin "diagnostika" yoki "diagnoz" shaklida ishlatiladi. Ularning ma'nosi bir xil bo'lsada, o'zbek tilidagi ekvivalentining o'ziga xos grammatik shakli "diagnostika"ni qo'llashga moyildir.

Пациенту была назначена терапия для лечения гипертонии. Bemorga gipertenziyani davolash uchun terapiya belgilandi. "Therapy" so'zi tibbiyotda keng tarqalgan va o'zbek tilida "terapiya" sifatida tarjima qilinadi. Bu misolda, ruscha va o'zbekcha versiyalar orasida farq sezilmaydi, chunki "terapiya" so'zi ikkala tilga ham xos bo'lgan universal tibbiy atama sifatida ishlatiladi. O'zbek tilidagi tibbiy terminologiyada bu so'zning ishlatilishi oddiy va tushunarli.

Операция по удалению аппендицита прошла успешно. Appenditsitni olib tashlash operatsiyasi muvaffaqiyatli o'tdi. Bu misolda, ruscha "хирургия" so'zi "jarrohlik" deb tarjima qilingan. Har ikkala tilda ham shu termin jarrohlik amaliyotlariga aloqador bo'lib, rus tilida "операция" (operatsiya) so'zi ko'proq qo'llaniladi. O'zbek tilidagi "operatsiya" va "jarrohlik" so'zlari o'zaro aloqada bo'lsa-da, ularning konteksti ba'zan farq qiladi. "Jarrohlik" so'zi kengroq jarrohlik faoliyatini anglatadi, "operatsiya" esa amaliyotning o'zini bildiradi.

Во время операции пациенту была сделана общая анестезия. Operatsiya vaqtida bemorga umumiy anesteziya qilingan. Bu so'zlarning tarjimasi to'g'ridan-to'g'ri mos keladi. Ruscha "анестезия" va o'zbekcha "anesteziya" so'zlari ayni ma'noni anglatadi va o'xshash fonetik tuzilishga ega. Shuningdek, bu misolda umumiy anesteziya qo'llanilishi va bemor uchun o'zgarishsiz qolgan tibbiy muomala haqida gap boradi.

Врач прописал инъекцию для снижения температуры. Shifokor haroratni tushirish uchun inyeksiya yozib berdi. "инъекция" va o'zbekcha "inyeksiya" so'zlari fonetik jihatdan o'xshash, lekin ularning yozilishi tilga xos xususiyatlarga ko'ra farq qiladi. Ushbu misolda, har ikki til ham ushbu tibbiy atamani aniq va tushunarli tarzda ishlatadi. "Inyeksiya" so'zi tibbiyotda keng qo'llaniladigan atama bo'lib, bu turdagi davolash usuli haqida mutaxassislar o'rtasida ham, bemorlar bilan ham aniq muloqot uchun muhimdir.

Курс лечения у кардиолога помог пациенту почувствовать себя лучше. Kardiologda davolanish kursi bemorga yaxshiroq his qilishiga yordam berdi. "Kardiologiya" va "cardiology" so'zlari o'zbek va rus tillarida ham bir xil ma'noni anglatadi va amaliyotda bir-biriga yaqin ishlatiladi. Bu misolda, ruscha va o'zbekcha terminlar bir xil tibbiy sohani bildiradi, lekin ularning fonetik va grammatik farqlari bor. "Kardiologiya" so'zi o'zbek tilida to'g'ri va aniq ishlatilgan.

Xulosa. Ruscha tibbiy terminlar va ularning o'zbekcha tarjimasi orasida ko'plab o'xshashliklar mavjud, lekin ba'zi nozik farqlar ham kuzatiladi. Tibbiy terminlarning to'g'ri tarjimasi, ularning muloqotdagi samaradorligini oshirishga yordam beradi. Shuningdek, ruscha terminlarning o'zbek tiliga kiritilishi va ular o'rtasidagi fonetik va grammatik farqlarni hisobga olish, tibbiy tilning zamonaviy rivojlanishiga xizmat qiladi. Bu jarayon tibbiyot mutaxassislari o'rtasidagi aniq muloqotni ta'minlashga yordam beradi.

Ruscha tibbiy terminlarning tibbiyotda qo'llanilishi va lingvopragmatik ahamiyati juda katta. Bu terminlar tibbiy sohaning rivojlanishiga katta hissa qo'shadi va tibbiy amaliyotda aniq, tez va samarali aloqani ta'minlaydi. Shuningdek, rus tibbiy terminlari o'quv jarayonlarida ham muhim o'rin tutadi, chunki ular tibbiyot sohasidagi bilimlarni xalqaro miqyosda birlashtirishga yordam beradi.

Iqtiboslar dinamikasi

Bu ilmiy ishga ReLibrary’da chop etilgan ilmiy ishlarda hali iqtibos topilmadi.

ReLibraryTekshirilgan Metodologiya

Adabiyotlar7 ta adabiyot

  1. Bobojonov, B. (2018). Tibbiyot tilining lingvistik asoslari. Toshkent: Akademnashr.
  2. Rakhmanov, M. (2016). Tibbiy terminologiya va uning lingvistik o'rni. Samarqand: SamDU nashriyoti.
  3. Zhuravlev, Y. P., & Novikov, A. G. (2014). Russkaya medicinskaya terminologiya: istoriya i sovremennoye sostoyanie. Moskva: Izdatel'stvo "Medicina".
  4. Karimov, A. (2015). Lingvopragmatika va tibbiy til: nazariya va amaliyot. Toshkent: Universitet nashriyoti.
  5. Khusanov, A., & Tursunov, S. (2019). Lingvistik tahlil va tibbiyot terminologiyasi. Tashkent: Fan va texnologiya nashriyoti.
  6. Trubetskoy, N. S. (2009). Ocherki po lingvistike. Moskva: Izdatel'stvo "Nauka".
  7. Ivanov, A. I. (2017). Meditsinskaya terminologiya i ee rol' v sovremennom obshchenii. Saint- Petersburg: Peter.

Metama’lumot

Identifikator
REL-A-010879
Nashr sanasi
2025-03-12
Til
o‘zbek
Konferensiyalar
TILLARNI O‘QITISH METODIKASI SOHASIDAGI ZAMONAVIY TILSHUNOSLIK VA ADABIYOTSHUNOSLIKNING DOLZARB MASALALARI
Jild
4
Son
Special Issue 1
DOI
10.66073/refocus-conf/si1/2498
Nashriyot
LLC Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi
Sahifa
112–114
Litsenziya
Ushbu ilmiy ish CC BY 4.0 litsenziyasi asosida ochiq.
Ko‘rishlar
22026-10-12 dan beri o‘lchanmoqda
Metadata manbasi
Partner conferences of the International Scientific Journal Research Focus
Oxirgi yangilanish
2026-09-07