ABDURAHMON JOMIY IJODIDA SHAXS KAMOLOTI

Ushbu maqolada o‘zining yuksak mazmunli asarlari bilan minglab muxlislari qalbidan joy olgan o‘rta asrlarning buyuk shoiri va mutafakkirlari Abdurahmon jomiy ijodida “shaxs kamoloti” va komil insonni tarbiyalash g‘oyasi shoirning ijod namunalari asosida tahlil etilgan.

ABDURAHMON JOMIY IJODIDA SHAXS KAMOLOTI A.Barotov Chirchiq davlat pedagogika universiteti 4-kurs talabasi https://doi.org/10.5281/zenodo.8428452 Annotatsiya: Ushbu maqolada o‘zining yuksak mazmunli asarlari bilan minglab muxlislari qalbidan joy olgan o‘rta asrlarning buyuk shoiri va mutafakkirlari Abdurahmon jomiy ijodida “shaxs kamoloti” va komil insonni tarbiyalash g’oyasi shoirning ijod namunalari asosida tahlil etilgan. Kalit so’zlar: Abdurahmon Jomiy, Alisher Navoiy, adabiyot, Samarqand, “Haft avrang”, “Bahoriston” ABDURAHMAN PERFECTION OF PERSONALITY IN SOCIAL WORK Abstract: In this article, the great poet and thinker of the Middle Ages, Abdurrahman Jami, who has won the hearts of thousands of fans with his highly meaningful works, analyzes the idea of "personal perfection" and educating a perfect person based on the examples of the poet's work. Key words: Abdurahman Jami, Alisher Navoi, literature, Samarkand, "Haft Avrang", "Bahoristan" АБДУРАХМАН СОВЕРШЕНСТВО ЛИЧНОСТИ В СОЦИАЛЬНОЙ РАБОТЕ Аннотация: В данной статье великий поэт и мыслитель Средневековья Абдуррахман Джами, завоевавший сердца тысяч поклонников своими многозначительными произведениями, анализирует идею «личностного совершенства» и воспитания совершенного человека на основе на примерах творчества поэта. Ключевые слова: Абдурахман Джами, Алишер Навои, литература, Самарканд, «Хафт Авранг», «Бахористан».

KIRISH Ta’kidlash joizki, ikki buyuk mutafakkir – tojik shoiri Abdurahmon Jomiy va o‘zbek shoiri Alisher Navoiy ijodini o‘rganish tojik va o‘zbek xalqlari do‘stligi timsoli sifatida yuksak ma’naviyatli shaxsni shakllantirishga xizmat qiladi. Bu ikki buyuk fan va adabiyot namoyandalarining adabiy faoliyati, ijodi bugungi avlod uchun ibratdir. Abdurahmon Jomiy o‘zining yuksak mazmunli asarlari bilan minglab muxlislari qalbidan joy olgan o‘rta asrlarning buyuk shoir va mutafakkirlaridan biridir. Jomiy ijodi o‘zidan oldingilar ijodining o‘ziga xos jamlanmasidir. Abdurahmon Jomiy hayoti, faoliyati va adabiy merosiga respublika va xorijda ko‘plab ilmiy maqolalar, monografiyalar, asarlar bag‘ishlangan. Ayniqsa, olimlar A. Afsahzod, I. Batyanov, A.N.Boldirev, I.N.Beryozin, I.S.Braginskiy, J. Bobokalonova, V. Derjavin, I. X. Karimova, F. Hadizoda va boshqalar o‘z asarlarida shoirning adabiy merosini tadqiq qildilar. Bugun ham shoirning bebaho asarlari har doimgidek dunyo ahlining e’tiborini tortadi, chunki Abdurahmoni Jomiy o‘z hayotligida ham yetuk fan va adabiyot arbobi, olim, qomusiy olim va buyuk mutafakkir, ma’naviyat ustozi sifatida alohida obro'va shon-sharafga ega edi. ASOSIY QISM Nuriddin Abdurrahmoniy Jomiy 1414 yilda Xurosonning Jomiy viloyatida tug‘ilgan. Jomiyning otasi va bobosi fazilatli, bilimdon kishilar edi. Jomiy to‘rt yoshidan maktabga boradi. 11 yoshida ularning oilasi Hirot shahriga ko'chib o'tadi. Jomiy Hirot va Samarqand madrasalarida tahsil olib, o‘z davrining aksariyat ilmlarini o‘rgangan, olim, qomusiy, shoir va buyuk mutafakkir

sifatida shuhrat qozongan.Abdurahmoni Jomiy 1492-yilda Hirot shahrida vafot etgan, qabri shoir asarlarini minglab muxlislarining ziyoratgohdir. Abdurahmoni Jomiy kelajak avlodlar uchun boy va qimmatli meros qoldirdi. Shoir ijodi qasida, g‘azal, hikoyat va boshqa asarlardan iborat. Ayniqsa, lirik va axloqiy janrlar yaratishda Jomiy o‘ziga xos iste’dodga ega edi. “Haft avrang” asari uning eng yirik badiiy asari hisoblanib, Nizomiy Ganjaviy va Amir Xusravi Dehlaviyning “Xamsa”sidan keyin yozilgan va bu bilan shoir “Xamsa” hikoyalari sonini 7 taga yetkazgan. «Haft avrang» «Silsilat-uz-zahab», «Sulaymon va Absol» , “Tuhfat-ul-ahror”, “Sabhat-ul-abror”, “Yusuf va Zulayho”, “Layli va Majnun” va “Iskandariy hikmat” kabi asarlari ezgulik, olijanoblik, pok muhabbat, adolat va yuksak insoniy axloqni targ‘ib etishga bag‘ishlangan. Abdurahmon Jomiy ijodi va jahon adabiyotida “Bahoriston” ma’rifiy asari alohida o‘rin tutadi. Sa’diy Sheroziyning “Guliston” uslubida yozilgan. Asar til va ifoda uslubi jihatidan juda sodda bo‘lib, X asr nasrining yorqin namunasi sanaladi. “Bahoriston” sakkiz bobdan iborat bo‘lib, har bir bob kichik axloqiy hikoyalarni o‘z ichiga oladi. Donishmandlar hikoyalari, buyuklarning nasihat va hikmatlari, adolati, ezgu insoniy axloqi asarning asosiy mavzularini tashkil etadi. Olimlarning fikricha, bu asar birinchi navbatda A.Jomiy tomonidan o‘g‘lining tarbiyasi uchun yaratilgan bo‘lib, adib bu asarida tarbiya mavzusida qimmatli fikr va mulohazalarni bildirgan. Abdurrahmoni Jomiy “Bahoriston” turkum hikoyalarida ilm-fanning jamiyat taraqqiyotidagi ahamiyatini ko‘rsatib, ilmning cheksiz dengiz ekanligini, uning shoxlari ko‘p ekanligini ta’kidlaydi. Shoirning fikricha, inson o‘ta zarur bo‘lgan ilmni to‘liq o‘rganishi kerak.Bundan tashqari, inson o‘rgangan ilmni amalda qo‘llashi kerak. Shunisi qiziqki, shoir “Bahoriston” asarida oltinchi bobda bir latifani tilga oladi, bu latifaning ma’no va mazmuni kelajakda professional shifokor bo‘lishi kerak bo‘lgan tibbiyot talabalari uchun katta ahamiyatga ega. Bu hikoya satirik tarzda yaratilgan bo‘lib, o‘sha davr tabiblarining bilimsizligininig salbiy oqibatlari haqida hikoya qiladi. Yuqorida aytib o‘tganimizdek, A.Jomiy “O‘likdan uyalaman” latifasida o‘z davri tabiblarining bilimsizligi, tajribasizligi va boshqa xususiyatlarini tanqid qiladi. Bunday nodon tabiblar qo‘lidan ko‘p odamlarning halok bo’lganini shoir nafrat bilan yozgan. Jomiy ushbu latifaning oxiriga muallifning o‘z davri tabiblari haqidagi fikrini umumlashtiruvchi bayt qo‘shgan. Xalq latifasi bilan Jomiy o‘rtasida til jihatidan unchalik farq yo‘q. Masalan, Jomiy versiyasidagi latifa: “Ular qabristonga borganingizda boshingizga niqob kiyib olgan tabibni ko‘rishdi. Sababini so‘radilar. U aytdi: Bu o'liklardan uyalaman, chunki, hammasi men bergan dorini ichib o’lgan. XULOSA Muallif ushbu hikoyasida sog‘ayib ketish umidida yoniga kelgan bemorga birinchi yordam ko‘rsata olmaydigan, ya’ni kasbiy mahorati yo‘q, mas’uliyatsiz, layoqatsiz shifokorni kinoya bilan tasvirlaydi. Parchani o‘qib chiqqach, kelajakda shifokor bo’lmoqchi bo’lgan talaba mas’uliyatli va yuqori malakali shifokor bo‘lishi uchun yaxshi kasbiy bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishi kerak degan xulosaga keladi. Umuman olganda, “Bahoriston” asari XV asrdagi mehnatkash xalqdan tortib podshohgacha boʻlgan barcha tabaqa kishilarining xarakterini ifodalagan, an’ana va urfodatlarni o‘zida mujassam etgan ensiklopediyadir. Abdurahmon Jomiy o’z davrining buyuk insonparvari bo’lib, hunarmand, dehqon, san’at namoyondasi kabi oddiy insonlarning muhabbatini himoyachi, ustoz va chinakam do’st o’rnida qozona olgan. Abdurahmon Jomiy hayotligida omma e’tirofini qozongan, jamiyat, ilm-fan, falsafa, san’at, shoirona so’zlash mahoratida baobro’inson bo’lgan. Bularning barchasiga buyuk

Jomiy nomini asrlarga muhrlab qo’ygan uning umuminsoniy shoirona merosi sabab bo’lgan bo’lib, mahorati qarshisida nafaqat Sharqning ma’rifatparvar donolari, balki sharqiy davlatlarning mag’rur hukmdorlari ham bosh eggan.