YOSH FUTBOLCHILARNING TEXNIK-TAKTIK TAYYORGARLIGI

Hozirgi kunda yosh sportchilar, xususan, yosh futbolchilarni har tomonlama rivojlantirish, ularning tayyorgarligini oshirish, yetarli shart-sharoitlar yaratib berish o‘smoqda, rivojlanmoqda.

YOSH FUTBOLCHILARNING TEXNIK-TAKTIK TAYYORGARLIGI Abdullayev Farhod Dilshodbekovich ADU, Jismoniy madaniyat nazariyasi va metodikasi kafedrasi o‘qituvchisi Zulunxo‘jayev Marufjon Mamurjon o‘g‘li ADU, Jismoniy madaniyat nazariyasi va metodikasi kafedrasi o‘qituvchisi https://doi.org/10.5281/zenodo.7817440 Annotatsiya: Hozirgi kunda yosh sportchilar, xususan, yosh futbolchilarni har tomonlama rivojlantirish, ularning tayyorgarligini oshirish, yetarli shart-sharoitlar yaratib berish o‘smoqda, rivojlanmoqda. Kalit so‘zlar: sportchi, yosh futbolchi, nazariya, tayyorgarlik, jismoniy holat, texnik tayyorgarlik, ruhiyat, musobaqa, mashg‘ulot. ТЕХНИКО-ТАКТИЧЕСКАЯ ПОДГОТОВКА ЮНЫХ ИГРОКОВ Аннотация: В настоящее время растет, развивается всестороннее развитие юных спортсменов, в частности юных футболистов, повышение их подготовленности, создание адекватных условий. Ключевые слова: спортсмен, юный футболист, теория, подготовка, физическое состояние, техническая подготовка, психика, соревнования, тренировка. TECHNICAL AND TACTICAL TRAINING OF YOUNG PLAYERS Abstract: nowadays, young athletes, in particular, young players, are growing, developing in every possible way, increasing their training, creating sufficient conditions. Keywords: athlete, young player, theory, preparation, physical condition, technical training, psyche, competition, training.

KIRISH Bilamizki, barcha sport turlarining o‘z qonun-qoidalari, mezon-u yo‘l-yo‘riqlari mavjud. Futbol sport turi ham bundan mustasno emas. Boshqa sport turlari kabi futbolda ham yoshlarga alohida e’tibor qaratiladi. Futbol sport turi boʻyicha sport mashgʻulotlarida o‘ta yosh bolalar, xususan, 7-8 yoshdagi o‘smirlar dastlabki tayyorgarlik bosqichini o‘tash zarur. Davlat standartida ta'kidlanganidek, mashgʻulot bosqichida sport mashgʻulotlari dasturi quyidagilarni ta'minlashi kerak: - umumiy va maxsus jismoniy, texnik, taktik va psixologik tayyorgarlik darajasini oshirish; - futbol sporti boʻyicha rasmiy sport musobaqalarida tajriba orttirish va barqarorlikka erishish; - sport motivatsiyasini shakllantirish; - sportchilarning sogʻligʻini mustahkamlash. Sport faoliyatida sportchi eng yuqori natijalarga erishganda, u oʻzining imkoniyatlarini maksimal darajada jismoniy, psixologik, ma’naviy va axloqiy fazilatlarini namoyish etadi. Buning uchun sportchi bor kuchini sarf qilishi kerak. Sport mashgʻulotlari jarayoni yoshni, jismoniy sifatlarning rivojlanish darajasini, sport talablarini hisobga olgan holda quriladi. TADQIQOT MATERIALLARI VA METODOLOGIYASI Harakat tezligi va tezlik - chidamlilik kabi sifatlar past oʻsish sur’atlari bilan tavsiflanadi.Yosh futbolchilarning texnik tayyorgarligi tarkibiy qismlarini rivojlantirish uchun qulay davrlarni hisobga olgan holda, A.V.Petuxov sensetiv davrga xos boʻlgan eng yuqori oʻsish sur’atlari mushaklarning kuchini tabaqalashtirishda kuzatilishini ta’kidladi. Texnikaga oʻrgatishda aniqlik, tezkorlik va sezgirlik hamda maxsus epchillik tez rivojlanadi. Sekin oʻsish sur’atlari kuch, chidamlilik va kineztetik sezgirlikda namoyon boʻladi. A.V.Petuxov taktik tayyorgarlikning tarkibiy qismlari haqida gapirar ekan, 10-11 yosh operativ fikrlash tezligini rivojlantirish, diqqatni almashtirish va taqsimlash uchun sensetiv davr ekanligini ta’kidlaydi. 12 yoshdan boshlab operativ

fikrlashning aniqligi, diqqatning hajmi va barqarorligini maksimal darajada oshirish boshlanadi. Sensorimotor reaksiya va bashorat qiluvchi reaksiya bu yoshda juda tez oʻsadi, bu 12-13 yoshdagi maksimal oʻsish sur'atlarini koʻrsatadi. Operatsion fikrlashning aniqligi, diqqatning hajmi va barqarorligi, axborotni qabul qilish va qayta ishlash tezligi va harakatlanayotgan ob’ektga reaksiyasi 10-11 yoshdagi oʻsishning past koʻrsatkichlari bilan ajralib turadi. Yosh futbolchilarni tayyorlash jarayonini hisobga olgan holda, rejalashtirish ushbu yaxlit jarayonni har xil turlarga boʻlishidan foydalanishini koʻrish mumkin. TADQIQOT NATIJALARI Futbolchilarning sport tayyorgarligi - bu barcha zarur vositalar, usullar, shartsharoitlar toʻplamidan foydalanish bilan bogʻliq boʻlgan va yuqori sport mahoratiga erishishga qaratilgan uzoq muddatli maxsus tashkil etilgan pedagogik jarayon. Sport tayyorgarligining maqsad va vazifalari ta’lim, tarbiya va mashgʻulotlar jarayonida hal etiladi. Futbolchilarni tayyorlashdan maqsad jahon futbolining zamonaviy talablariga javob beradigan va yuqori sport natijalariga erishishga qodir yuqori malakali sportchilarni tarbiyalashdir. Tayyorgarlik maqsadi asosida ta'lim va tarbiya jarayonida quyidagi asosiy vazifalar hal etiladi: - yuksak axloqiy va irodaviy sifatlarni tarbiyalash. - sogʻlikni mustahkamlash, har tomonlama jismoniy rivojlanish. - yuqori darajadagi asosiy jismoniy sifatlarga erishish va oʻyin texnikasi va taktikasini mukammal oʻzlashtirish. - individual va jamoaviy tayyorgarlikning yuqori darajasiga erishish va ularni musobaqada amalga oshirish uchun koʻnikmalarni egallash. - yuqori umumiy va maxsus ish qobiliyatlarga erishish va ularni uzoq muddatli saqlash. - oʻqitishning uslublari, rejalashtirish, nazorat qilish, tiklash, hakamlik qilish, musobaqalarni tashkil qilish va h.k.larda chuqur nazariy bilim va amaliy koʻnikmalarni egallash. Koʻrgazmalilik tamoyili asosan oʻrganilayotgan harakatning tabiiy koʻrinishida amalga oshiriladi. Biroq, kerakli parametrlarda, muhim detallarga urgʻu berib, uni qayta-qayta koʻrsatish har doim ham mumkin emas. Namoyishni eng yaxshi uslubiy qabul qilish - bu tabiiy namoyishlarning foto va kinematogrammalar, kino va video materiallarni tahlil qilish bilan birlashtirilishi. Harakatni bo`laklarga ajratish bilan o`rgatish va o`qitishni individuallashtirish tamoyili oʻrganilayotgan materialning, uni ishlab chiqish vositalari va usullarining, mashgʻulotni tashkil etish shakllarining shugʻullanuvchilarning yosh xususiyatlariga, ularning imkoniyatlariga va tayyorgarlik darajasiga muvofiqligini talab qiladi Oʻquv yuklamasining kattaligi va yoʻnalishi aniq vazifalarga, maxsus fazilatlarning rivojlanish darajasiga va mashgʻulotning ob'ektiv shartlariga mos kelishi kerak. Shuni esda tutish kerakki, ortiqcha yuklamalar mashgʻulotlarga qiziqishni kamaytiradi, jismoniy tayyorgarlikka va pirovardida sport natijalariga yomon ta'sir koʻrsatadi. Biroq, harakatni bo`laklarga ajratish bilan o`rgatish va o`qitishni individuallashtirish tamoyili maksimal jismoniy va irodaviy kuchlarni talab qiladigan va sezilarli charchoqni keltirib chiqaradigan mashqlarni bajarish zarurligini istisno etmaydi. Talablarni asta-sekinlk bilan oshirish tamoyili bosqichma-bosqich murakkab vazifalarni shakllantirish va hal qilishni, tegishli yuklarning hajmi va intensivligini oshirishni ta'minlaydi. Amaldagi mashgʻulotlar vositalarini maqsadga muvofiq ravishda kengaytirish, yanada murakkab yangi vazifalarni amalga oshirish zarur texnika va taktik harakatlarni rivojlantirish va takomillashtirishga yordam beradi. MUHOKAMA Mashgʻulotlar payti, ayniqsa, yosh sportchilar bilan yoshni, jismoniy sifatlarning rivojlanish darajasini hisobga olgan holda tuzilishi kerak. Ushbu bosqichning asosiy vazifalaridan biri bu texnik va taktik tayyorgarlik darajasini oshirishdir. Jismoniy sifatlarning rivojlanish xususiyatlarini inobatga olgan holda, yoshlarning rivojlanishi notekis va geteroxron tarzda sodir

boʻlishini ta’kidlash lozim. Turli xil sifatlar turli davrlarda rivojlanadi. Yoshlarda aniqlik, tezkorlik va sezgirlik, shuningdek oʻrgatish texnikasidagi maxsus epchillik, operativ fikrlash tezligi, e’tiborni almashtirish va taqsimlash tez rivojlanadi. Sekin oʻsish sur’atlari kuch, chidamlilik va kineztetik sezgirliklarda namoyon boʻladi. Yosh futbolchilarni tayyorgarlik jarayonini rejalashtirishda nazariy, umumiy jismoniy, maxsus jismoniy, texnik, taktik va integral tayyorgarliklarga taqsimlash qoʻllaniladi. Futbolchilarning sport tayyorgarligi - bu barcha zarur vositalar, usullar, shart-sharoitlar toʻplamidan foydalanish bilan bogʻliq boʻlgan va yuqori sport mahoratiga erishishga qaratilgan uzoq yillik maxsus tashkil etilgan pedagogik jarayon hisoblanadi. XULOSA Xulosa qilib aytganda, yosh futbolchilarni katta sportga tayyorlashda ularning jismoniy holatiga, ruhiyatiga, qobiliyatiga, shuningdek, texnik-taktik tayyorgarligiga, mashg‘ulot davridagi harakatlariga e’tibor qaratmoq joizdir.