<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD with MathML3 v1.3 20210610//EN" "JATS-journalpublishing1-3-mathml3.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:ali="http://www.niso.org/schemas/ali/1.0/" article-type="research-article" dtd-version="1.3" xml:lang="uz">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">research-focus</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Research Focus International Scientific Journal</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Research Focus</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="epub" publication-format="electronic">2181-3833</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi</publisher-name>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="doi">10.66073/refocus.v5i9.0912</article-id>
      <article-id pub-id-type="other" assigning-authority="relibrary.uz">REL-A-014143</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="oak">
          <subject>16.00.00</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="uz">Karp baliqlarida yuqumsiz branxionekrozining patomorfologik o‘zgarishlari, etiopatogenezi va veterinariya-sanitariya choralari</article-title>
        <trans-title-group xml:lang="en">
          <trans-title>Pathomorphological changes, etiopathogenesis, and veterinary-sanitary measures of non-infectious branchionecrosis in carp</trans-title>
        </trans-title-group>
        <trans-title-group xml:lang="ru">
          <trans-title>Патоморфологические изменения, этиопатогенез и ветеринарно-санитарные мероприятия при неинфекционном бранхионекрозе карповых рыб</trans-title>
        </trans-title-group>
      </title-group>
      <contrib-group content-type="author">
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>YULDASHEV</surname>
            <given-names>Xojiakbar Toshpo‘latovich</given-names>
          </name>
          <aff>Veterinariya ilmiy-tadqiqot instituti, Samarqand, O‘zbekiston</aff>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>SULAYMANOVA</surname>
            <given-names>Nafisa Abdimuminovna</given-names>
          </name>
          <aff>Veterinariya ilmiy-tadqiqot instituti, Samarqand, O‘zbekiston</aff>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>IKROMOVA</surname>
            <given-names>Sarvinoz Orifjon qizi</given-names>
          </name>
          <aff>Veterinariya ilmiy-tadqiqot instituti, Samarqand, O‘zbekiston</aff>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub" iso-8601-date="2026-10-05">
        <day>05</day>
        <month>10</month>
        <year>2026</year>
      </pub-date>
      <pub-date date-type="collection">
        <year>2026</year>
      </pub-date>
      <volume>5</volume>
      <issue>9</issue>
      <fpage>96</fpage>
      <lpage>100</lpage>
      <permissions>
        <license xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/">
          <ali:license_ref>https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/</ali:license_ref>
          <license-p>Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 International litsenziyasi asosida litsenziyalangan.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <self-uri xlink:href="https://relibrary.uz/REL-A-014143/"/>
      <abstract xml:lang="uz">
        <p>Ushbu ilmiy maqolada karp baliqlari (Cyprinus carpio) akvakulturasida ko‘p uchraydigan va jiddiy iqtisodiy zarar keltiradigan yuqumsiz jabra nekrozi (branchionecrosis) kasalligining kelib chiqish sabablari, to‘qimaviy patogenezi hamda organ darajasidagi patomorfologik o‘zgarishlari adabiyotlar tahlili asosida o‘rganilgan. Sun‘iy havzalardagi gidrokimyoviy muvozanatning buzilishi, erkin ammoniy hamda vodorod ko‘rsatkichi (pH) ko‘tarilishining jabra respirator epiteliysiga ko‘rsatadigan salbiy ta‘siri tahlil qilingan. Patogistologik tahlillar yordamida jabra lamellalarida sodir bo‘ladigan proliferativ giperplaziya, epiteliy shishi kabi patologik jarayonlarning tizimli morfogenezi yoritilgan. Shuningdek, maqolada havza ekotizimini o‘rganish hamda baliq to‘qimalarini tiklashga qaratilgan kompleks veterinariya-sanitariya choralari ilmiy jihatdan asoslab berilgan.</p>
      </abstract>
      <trans-abstract xml:lang="en">
        <p>Based on literature analysis, this scientific article investigates the causal factors, tissue-level pathogenesis, and organ-level pathomorphological changes of non-infectious gill necrosis (branchionecrosis), a disease frequently encountered in common carp (Cyprinus carpio) aquaculture that inflicts severe economic losses. The negative impacts of hydrochemical imbalance in artificial ponds, as well as elevated levels of free (un-ionized) ammonia and pH, on the gill respiratory epithelium are analyzed. Through pathohistological analysis, the systemic morphogenesis of pathological processes occurring in gill lamellae, such as proliferative hyperplasia and epithelial edema, is elucidated. Furthermore, the article scientifically substantiates a comprehensive set of veterinary and sanitary measures aimed at managing the pond ecosystem and promoting fish tissue recovery.</p>
      </trans-abstract>
      <trans-abstract xml:lang="ru">
        <p>В данной научной статье на основе анализа литературы изучены причины возникновения, тканевый патогенез и патоморфологические изменения на органном уровне неинфекционного некроза жабр (branchionecrosis) - заболевания, часто встречающегося в аквакультуре карповых рыб (Cyprinus carpio) и наносящего серьезный экономический ущерб. Проанализировано негативное влияние нарушения гидрохимического баланса в искусственных водоемах, повышения уровня свободного аммония и водородного показателя (pH) на респираторный эпителий жабр. С помощью патогистологических анализов освещен системный морфогенез таких патологических процессов, происходящих в жаберных ламеллах, как пролиферативная гиперплазия и отёк эпителия. Также в статье научно обоснован комплекс ветеринарно-санитарных мероприятий, направленных на оптимизацию экосистемы водоемов и восстановление тканей рыб.</p>
      </trans-abstract>
      <kwd-group xml:lang="uz">
        <kwd>Hayvonlar patologiyasi</kwd>
        <kwd>patomorfologiya</kwd>
        <kwd>gistologiya</kwd>
        <kwd>karp</kwd>
        <kwd>jabra nekrozi</kwd>
        <kwd>ammoniy toksikozi</kwd>
        <kwd>avtotoksikatsiya</kwd>
        <kwd>respirator epiteliy</kwd>
        <kwd>giperplaziya</kwd>
      </kwd-group>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>Animal pathology</kwd>
        <kwd>pathomorphology</kwd>
        <kwd>histology</kwd>
        <kwd>carp</kwd>
        <kwd>gill necrosis</kwd>
        <kwd>ammonium toxicosis</kwd>
        <kwd>autointoxication</kwd>
        <kwd>respiratory epithelium</kwd>
        <kwd>hyperplasia</kwd>
      </kwd-group>
      <kwd-group xml:lang="ru">
        <kwd>Патология животных</kwd>
        <kwd>патоморфология</kwd>
        <kwd>гистология</kwd>
        <kwd>карп</kwd>
        <kwd>некроз жабр</kwd>
        <kwd>аммонийный токсикоз</kwd>
        <kwd>автотоксикация</kwd>
        <kwd>респираторный эпителий</kwd>
        <kwd>гиперплазия</kwd>
      </kwd-group>
    </article-meta>
  </front>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="r1">
        <label>1</label>
        <mixed-citation>Ro‘ziqulov R.F. Baliqlar Fiziologiyasi va Toksikologiyasi: Oliy o‘quv yurtlari uchun darslik. - Toshkent: Ideal Press, 2023. – 255 b.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r2">
        <label>2</label>
        <mixed-citation>Jumanov M.A., Mahammadiyev Z.N. Sun’iy havzalardagi gidrokimyoviy disbalans va uning karpsimon baliqlar sog‘lig‘iga ta’siri. // O‘zbekiston veterinariya tibbiyoti jurnali, №2, 2025. - B. 14-</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r3">
        <label>3</label>
        <mixed-citation>Farkas J., Oláh J. Gill necrosis — a complex disease of carp. // Aquaculture, vol. 58, no. 1-2, 1986, pp. 17-29. doi:10.1016/0044- 8486(86)90153-5. <pub-id pub-id-type="doi">10.1016/0044-8486(86)90153-5</pub-id></mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r4">
        <label>4</label>
        <mixed-citation>Svobodova Z., Lloyd R., Machova J., Vykusova B. Water Quality and Fish Health. // EIFAC Technical Paper, no. 54. Rome: FAO, 1993.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r5">
        <label>5</label>
        <mixed-citation>Zawisza A., Szwaczkowski T. Gill disorders in intensive aquaculture: environmental and infectious factors. // Reviews in Aquaculture, vol. 16, no. 3, 2024, pp. 1102-1119.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r6">
        <label>6</label>
        <mixed-citation>Ro‘ziqulov R.F. Baliqlar Fiziologiyasi va Toksikologiyasi: Oliy o‘quv yurtlari uchun darslik [Physiology and toxicology of fish: a textbook for higher education institutions]. - Toshkent: Ideal Press, 2023. – 255 b. (in Uzbek)</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r7">
        <label>7</label>
        <mixed-citation>Jumanov M.A., Mahammadiyev Z.N. Sun’iy havzalardagi gidrokimyoviy disbalans va uning karpsimon baliqlar sog‘lig‘iga ta’siri [Hydrochemical imbalance in artificial ponds and its effect on the health of cyprinid fish]. // O‘zbekiston veterinariya tibbiyoti jurnali, №2, 2025. - B. 14-18. (in Uzbek)</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r8">
        <label>8</label>
        <mixed-citation>Farkas J., Oláh J. Gill necrosis — a complex disease of carp. // Aquaculture, vol. 58, no. 1-2, 1986, pp. 17-29. doi:10.1016/0044- 8486(86)90153-5. <pub-id pub-id-type="doi">10.1016/0044-8486(86)90153-5</pub-id></mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r9">
        <label>9</label>
        <mixed-citation>Svobodova Z., Lloyd R., Machova J., Vykusova B. Water Quality and Fish Health. // EIFAC Technical Paper, no. 54. Rome: FAO, 1993.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r10">
        <label>10</label>
        <mixed-citation>Zawisza A., Szwaczkowski T. Gill disorders in intensive aquaculture: environmental and infectious factors. // Reviews in Aquaculture, vol. 16, no. 3, 2024, pp. 1102-1119.</mixed-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
</article>
