<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD with MathML3 v1.3 20210610//EN" "JATS-journalpublishing1-3-mathml3.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:ali="http://www.niso.org/schemas/ali/1.0/" article-type="research-article" dtd-version="1.3" xml:lang="uz">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">uzbekhydroenergetics</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>“O‘ZBEKGIDROENERGETIKA” ilmiy-texnik jurnal</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">O‘zbekgidroenergetika</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="ppub" publication-format="print">3060-4672</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>O‘zbekgidroenergetika</publisher-name>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="doi">10.5281/zenodo.15044653</article-id>
      <article-id pub-id-type="other" assigning-authority="relibrary.uz">REL-A-014077</article-id>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="uz">БЕТОННИНГ ХОССАЛАРИ ВА ТАРКИБИНИ БОШҚАРИШ АСОСЛАРИ</article-title>
        <trans-title-group xml:lang="en">
          <trans-title>FUNDAMENTALS OF MANAGING THE PROPERTIES AND COMPOSITION OF CONCRETE</trans-title>
        </trans-title-group>
        <trans-title-group xml:lang="ru">
          <trans-title>ОСНОВЫ УПРАВЛЕНИЯ СВОЙСТВАМИ И СОСТАВОМ БЕТОНА</trans-title>
        </trans-title-group>
      </title-group>
      <contrib-group content-type="author">
        <contrib contrib-type="author">
          <string-name>Бахриддин ҲАСАНОВ</string-name>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <string-name>Галина ФЫРЛИНА</string-name>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <string-name>Сарвар МЕЛИҚЎЗИЕВ</string-name>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <string-name>Мирзоҳид РАДЖАБОВ</string-name>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <string-name>Исомиддин УМАРОВ</string-name>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <string-name>Ислом АБДУРАХМОНОВ</string-name>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub" iso-8601-date="2024-01-01">
        <day>01</day>
        <month>01</month>
        <year>2024</year>
      </pub-date>
      <pub-date date-type="collection">
        <year>2024</year>
      </pub-date>
      <volume>6</volume>
      <issue>4</issue>
      <fpage>28</fpage>
      <lpage>39</lpage>
      <permissions>
        <license xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0">
          <ali:license_ref>https://creativecommons.org/licenses/by/4.0</ali:license_ref>
        </license>
      </permissions>
      <self-uri xlink:href="https://relibrary.uz/REL-A-014077/"/>
      <abstract xml:lang="uz">
        <p>Тадқиқот мақсадларига мувофиқ бетон қоришмаси ва бетонтаркиби қуйидаги талабларни қаноатлантириши лозим:– белгиланган бошланғич материалларда максимал даражадаги мустаҳкамлик таъминланиши;– қабул қилинган, “титратиб­уриб­перистальтик зичлаш” технологиясига мосқолипланиши;– бетон қоришмасини белгиланган даражада сувсизлантириш натижасидасув­цемент нисбатининг (С/Ц) қолдиқ миқдори, цемент хамирининг меъёрийқуюқлигидаги миқдори [С/Ц] га яқин бўлиши таъминланиши.Қабул қилинган зарурий шартлар бетон таркибини лойиҳалашнинг физиканалитик усулидан фойдаланганда етарли ҳисобланади [1,2].Усулнинг ўзига хос хусусиятлари қуйидагилардан иборат: катта ҳажмдагимаълумотлардан фойдаланиш; ихтиёрий коэффициентларнинг йўқлиги; технологик константалар ёки параметрларнинг қатнашмаслиги. Бетон таркибинибелгилашда зарур маълумотлар дастлабки лаборатория тажрибалари, ускунава жиҳозларнинг технологик параметрлари ҳамда бетоннинг ва тайёрланадиганконструкциянинг хусусиятлари бўйича аниқланади [3,4].Экспериментал тадқиқотларда дастлабки олтита мустақил маълумотлароқимидан фойдаланилади:бетон таркибий қисмларининг физик­механик хоссалари бетон қоришмаси ва бетон таркибидаги хом­ашёнинг лаборатория синовлари маълумотлари ( а, b, с, Ку, А, Б);бетон қоришмаси ва бетоннинг лойиҳавий хусусиятлари(Rб, F, W, КЧ, Қ);бетонланадиган маҳсулотнинг хусусиятлари (V, h, l, μ );ускуналар, механизмлар ва қурилмаларнинг технологик хусусиятлари(th, tb, TО, t0); хом­ашёнинг бирлик ҳажмдаги нархи ( Сц, Сқ, Сщ, Сэ, Сг).Кўриниб турибдики, санаб ўтилган дастлабки маълумотлар ҳажми нафақатишлатилган материалларни, балки маҳсулотни шакллантириш шартларини ҳамҳар томонлама тавсифлайди.Марказий ўқига нисбатан симметрик бўлган конструкцияларни шакллантириш учун илгари ишлаб чиқилган технологик шароитлар, юқорида айтилганларга қўшимча равишда, бетон таркибини белгилашда бетон қоришмаси вазичлаб ўзгартирилган бетонда масса мувозанатига риоя қилиш лозимлиги талабэтилади [5,6]. Бу бошланғич ва зичланган (сувсизлантирилган) бетон учун мутлақҳажм тенгламасини текширишда намоён бўлиши лозим</p>
      </abstract>
      <trans-abstract xml:lang="en">
        <p>The selection of the concretecomposition in accordance with the research tasksmust satisfy the following requirements:­ achieving maximum possible strength withthe specifed initial materials;­ required workability corresponding to theaccepted vibro­impact peristaltic pressing;­ the specifed level of dewatering of theconcrete mixture, ensuring a residual watercement ratio close to the normal consistency ofcement paste.The accepted conditions are necessary andsuffcient when using the physical­analyticalmethod of concrete mix design [1,2].Distinctive features of the method include:the use of a large amount of information and theabsence of arbitrary coeffcients, technologicalconstants, or parameters. Necessary data forthe designation of concrete compositions aredetermined based on preliminary laboratoryexperiments, specifed technological parametersof mechanisms and equipment, as well as designcharacteristics of the concrete and the formedstructure [3,4]. For experimental research, sixindependent information ﬂows of initial data areused:physical and mechanical properties of concretecomponents.</p>
        <p>In addition to the information provided above,previously developed technological conditionsfor the preparation of concrete pipes requirecompliance with the proportions of the concretemixture and quantities in compacted, modifedconcrete when determining the compositionof concrete [5,6]. This should manifest itselfwhen considering the equation of the absolutevolumes of the initial and compacted dehydratedconcrete.</p>
      </trans-abstract>
      <trans-abstract xml:lang="ru">
        <p>Выбор состава бетона всоответствии с поставленными задачамиисследования должен удовлетворять следующимтребованиям:­ максимально достижимой прочности назаданных исходных материалах;­ требуемой формуемости, соответствущейпринятому виброударно – перистальтическомупрессованию;­ заданному уровню обезвоживания бетоннойсмеси, обеспечивающим остаточное В/Ц, близкоек нормальной густоте цементного теста.Принятые условия являются необходимымии достаточными, при использовании физикоаналитического метода проектирования составабетона [1,2].Отличительными особенностями методаявляются: использование большого объемаинформации и отсутствие произвольныхкоэффициентов, технологических постоянныхили параметров. Необходимые данные дляназначения составов бетона определяютсяпо данным предварительных лабораторныхопытов, заданных технологических параметровмеханизмов и оборудования, а также проектныххарактеристик бетона и формуемой конструкции[3,4]. Для экспериментальных исследованыйвсего используется шесть независимых информационных потоков исходных данных:­ физико­механические свойства составляющих бетона.</p>
        <p>Очевидно, что перечисленный объем исходнойинформации всесторонне характеризует нетолько используемые материалы, но и условияформования изделия.Разработанные ранее технологическиеусловия формования бетонных труб, помимоизложенного выше, требуют, при назначениисостава бетона учитывать соблюдениебаланса масс в бетонной смеси и уплотненном,модифицированном бетоне [5,6]. Это должнопроявляться в проверке уравнения абсолютныхобъемов для исходного и уплотненного(обезвоженного) бетона</p>
      </trans-abstract>
      <kwd-group xml:lang="uz">
        <kwd>бетон таркиби</kwd>
        <kwd>бошланғич материаллар</kwd>
        <kwd>талаб этиладиган қолипланиш</kwd>
        <kwd>титратиб­уриб­перистальтик зичлаш</kwd>
        <kwd>бетон қоришмасини сувсизлантириш</kwd>
        <kwd>қолдиқ С/Ц миқдори</kwd>
        <kwd>цемент хамирининг меъёрий қуюқлиги [С/Ц]</kwd>
        <kwd>физик­аналитик усул</kwd>
        <kwd>технологик параметрлар</kwd>
        <kwd>қолипланадиган конструкция</kwd>
        <kwd>модификацияланган бетон</kwd>
        <kwd>кам ҳаракатли­ярим қуруқ бетон қоришмаси</kwd>
        <kwd>бетон таркибининг шаклланиши</kwd>
        <kwd>бетоннинг мустаҳкамлиги</kwd>
      </kwd-group>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>composition of the concrete mixture</kwd>
        <kwd>physico­analytical method</kwd>
        <kwd>starting materials</kwd>
        <kwd>required molding</kwd>
        <kwd>vibration­whippingperistaltic sealing</kwd>
        <kwd>dewatering of the concrete mixture</kwd>
        <kwd>the amount of residual water­cement ratio (W/C)</kwd>
        <kwd>normal consistency of cement paste ­ (W/C)</kwd>
        <kwd>technological properties</kwd>
        <kwd>molding structure</kwd>
        <kwd>low­temperature</kwd>
        <kwd>semi­fnished product­dry concrete mixture</kwd>
        <kwd>formation of the concrete structure</kwd>
        <kwd>modifed concrete</kwd>
        <kwd>concrete strength</kwd>
      </kwd-group>
      <kwd-group xml:lang="ru">
        <kwd>состав бетонной смеси</kwd>
        <kwd>физико­аналитический метод</kwd>
        <kwd>исходные материалы</kwd>
        <kwd>требуемое уплотнение</kwd>
        <kwd>виброударноперистальтическое прессование</kwd>
        <kwd>обезвоживание бетонной смеси</kwd>
        <kwd>количество остаточного В/Ц</kwd>
        <kwd>нормальная густота цементного теста­[В/Ц]</kwd>
        <kwd>технологические свойства</kwd>
        <kwd>малоподвижнаяполусухая бетонная смесь структура образование бетона</kwd>
        <kwd>модифицированный бетон</kwd>
        <kwd>прочность бетона</kwd>
      </kwd-group>
    </article-meta>
  </front>
</article>
