<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD with MathML3 v1.3 20210610//EN" "JATS-journalpublishing1-3-mathml3.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:ali="http://www.niso.org/schemas/ali/1.0/" article-type="research-article" dtd-version="1.3" xml:lang="uz">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">research-focus</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Research Focus International Scientific Journal</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Research Focus</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="epub" publication-format="electronic">2181-3833</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi</publisher-name>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="doi">10.66073/refocus.v5i8.0801</article-id>
      <article-id pub-id-type="other" assigning-authority="relibrary.uz">REL-A-013556</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="oak">
          <subject>06.00.00</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="uz">Morfologik belgilarning mosh navlari va F1 duragay kombinatsiyalarida irsiylanish xususiyatlari</article-title>
        <trans-title-group xml:lang="en">
          <trans-title>Inheritance characteristics of morphological traits in mungbean cultivars and F1 hybrid combinations</trans-title>
        </trans-title-group>
        <trans-title-group xml:lang="ru">
          <trans-title>Характер наследования морфологических признаков у сортов маша и в гибридных комбинациях F1</trans-title>
        </trans-title-group>
      </title-group>
      <contrib-group content-type="author">
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>DJARASOV</surname>
            <given-names>Aydos Djarasovich</given-names>
          </name>
          <aff>Qoraqalpog‘iston qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyalar instituti, Nukus, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, O‘zbekiston</aff>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>ALLAMBERGENOV</surname>
            <given-names>Tanjarbay Dauletmuratovich</given-names>
          </name>
          <aff>Qoraqalpog‘iston qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyalar instituti, Nukus, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, O‘zbekiston</aff>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <name>
            <surname>JAŃABAEVA</surname>
            <given-names>Sevara Axmetovna</given-names>
          </name>
          <aff>Qoraqalpog‘iston qishloq xo‘jaligi va agrotexnologiyalar instituti, Nukus, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, O‘zbekiston</aff>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub" iso-8601-date="2026-09-05">
        <day>05</day>
        <month>09</month>
        <year>2026</year>
      </pub-date>
      <pub-date date-type="collection">
        <year>2026</year>
      </pub-date>
      <volume>5</volume>
      <issue>8</issue>
      <fpage>15</fpage>
      <lpage>19</lpage>
      <permissions>
        <license xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0">
          <ali:license_ref>https://creativecommons.org/licenses/by/4.0</ali:license_ref>
          <license-p>Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 International litsenziyasi asosida litsenziyalangan.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <self-uri xlink:href="https://relibrary.uz/REL-A-013556/"/>
      <abstract xml:lang="uz">
        <p>Mazkur maqolada mosh navlari va ulardan olingan F1 duragaylarda morfologik belgilari va irsiylanish xususiyatlari aniqlangan. Tadqiqotlarda moshning 2 ta mahalliy hamda 2 ta xorijiy tizmalari o‘rtasida diallel chatishtirish ishlari olib borilgan hamda duragay kombinatsiyalar olingan. Ota-ona shakllaridan olingan F1 duragaylarda o‘simlik bo‘yi, hosil shoxlari hamda dukkak uzinligi kabi morfologik belgilarida fenologik farqlanishlar o‘rganilgan. F1 duragaylarning ota-ona nav va tizmalariga nisbatan ijobiy yoki salbiy geterozis hosil qilishi S. Wright formulasi yordamida aniqlandi. Tadqiqot na‘tijalariga asoslanib har bir morfologik belgilari bo‘yicha ota-ona namunlariga nisbatan yuqori ko‘rsatkishga ega bo‘lgan duragay kombinatsiyalari istiqbolli namunalar sipatida keyingi selektsiya tadqiqotlari ushun tanlab olingan.</p>
      </abstract>
      <trans-abstract xml:lang="en">
        <p>This article identifies the morphological traits and inheritance characteristics of mungbean cultivars and their F1 hybrids. Diallel crosses were performed between two local and two foreign mung bean lines to produce hybrid combinations. Phenotypic variations in morphological traits—such as plant height, productive branches, and pod length—were examined in the F1 hybrids derived from these parental forms. S. Wright‘s formula was used to determine whether the F1 hybrids exhibited positive or negative heterosis relative to the parental cultivars and lines. Based on the research results, hybrid combinations demonstrating superior performance in specific morphological traits compared to the parental samples were selected as promising candidates for further breeding research.</p>
      </trans-abstract>
      <trans-abstract xml:lang="ru">
        <p>В данной статье определены морфологические признаки и особенности наследования у сортов маша и их гибридов F1. Для получения гибридных комбинаций были проведены диаллельные скрещивания между двумя местными и двумя зарубежными линиями маша. У полученных гибридов F1 анализировалась фенотипическая изменчивость таких морфологических признаков, как высота растения, количество продуктивных ветвей и длина боба. Для определения наличия положительного или отрицательного гетерозиса у гибридов F1 по сравнению с родительскими сортами и линиями использовалась формула С. Райта. На основании результатов исследования гибридные комбинации, продемонстрировавшие превосходные показатели по определенным морфологическим признакам по сравнению с родительскими образцами, были отобраны в качестве перспективных кандидатов для дальнейшей селекционной работы.</p>
      </trans-abstract>
      <kwd-group xml:lang="uz">
        <kwd>mosh</kwd>
        <kwd>duragay</kwd>
        <kwd>morfologik belgilar</kwd>
        <kwd>irsiylanish</kwd>
        <kwd>dominatlik</kwd>
        <kwd>geterozis</kwd>
        <kwd>seleksiya</kwd>
        <kwd>chatishtirish</kwd>
      </kwd-group>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>mungbean</kwd>
        <kwd>hybrid</kwd>
        <kwd>morphological traits</kwd>
        <kwd>inheritance</kwd>
        <kwd>dominance</kwd>
        <kwd>heterosis</kwd>
        <kwd>breeding</kwd>
        <kwd>crossing</kwd>
      </kwd-group>
      <kwd-group xml:lang="ru">
        <kwd>маш</kwd>
        <kwd>гибрид</kwd>
        <kwd>морфологические признаки</kwd>
        <kwd>наследование</kwd>
        <kwd>доминирование</kwd>
        <kwd>гетерозис</kwd>
        <kwd>селекция</kwd>
        <kwd>скрещивание</kwd>
      </kwd-group>
    </article-meta>
  </front>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="r1">
        <label>1</label>
        <mixed-citation>References (original language) Adabiyotlar matnda birinchi keltirilish tartibida raqamlanadi. Oltitagacha muallif to‘liq ko‘rsatiladi; DOI mavjud bo‘lsa, albatta beriladi.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r2">
        <label>2</label>
        <mixed-citation>Atabayeva H.N., Idrisov X.A. Mosh (Phaseolus aureus Piper) navlarida barg yuzasi rivojlanishiga ekish me’yori va muddatining ta’siri // Ta’limda yangicha yondashuv – innovatsiyaga qo‘yilgan qadam xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari. – Toshkent, 2024. – B. 422–426</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r3">
        <label>3</label>
        <mixed-citation>Aleuova A.T. Qoraqalpog‘iston sharoitida moshning “durdona” navining ekish muddatlari va oziqlantirishning hosildorlik hamda tuproq unumdorligiga ta’siri // Shimoliy mintaqalarda qishloq xo‘jaligini rivojlantirishning dolzarb masalalari va ularning innovatsion echimlari mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani.- 2026.- B. 171-174.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r4">
        <label>4</label>
        <mixed-citation>Beil G.M., Atkins R.E. Inheritance of quantitative characters sorgum // Iowa State Journal of science. 1965, Vol.39.№3.-pp.35-37.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r5">
        <label>5</label>
        <mixed-citation>Доспехов В. А. Методика полевого опыта.-Москва.: Kolos, 1985.- С. 317.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r6">
        <label>6</label>
        <mixed-citation>Idrisov X. Moshning “Navruz” navi biometrik ko‘rsatkichlariga ekish muddati va meyorlarining ta‘siri. // O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi jurnali ilmiy ilovasi.- 2019.-№4.-B. 30-31.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r7">
        <label>7</label>
        <mixed-citation>Idrisov X.A., Gaziyev M.A., Eshpulatov Sh.Y., Mamatqulov O.O., Igamberdiyev D.X. Sug‘oriladigan tipik bo‘z tuproqlar sharoitida mosh (phaselus aureus piper) navlarini tadqiq etish natijalari // O‘zbekiston zamini.-Toshkent, 2022.-42-45 b.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r8">
        <label>8</label>
        <mixed-citation>Idirisov X.A., Dexqonov O.N. Moshning (Phaseolus aureus Piper) nav tanlov ko‘chatzoridagi namunalarini qimmatli-xo‘jalik belgilarini o‘rganish// International scientific journal science and innovation special issue.- 2024.- B. 855-858 REFERENCES (ROMAN SCRIPT) Transliterated list — required by Scopus and Web of Science Mandatory whenever any reference is in a non-Latin script. Transliterate the author names and the original title, then give the English translation of the title in square brackets, followed by the language tag.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r9">
        <label>9</label>
        <mixed-citation>Atabayeva H.N., Idrisov X.A. Mosh (Phaseolus aureus Piper) navlarida barg yuzasi rivojlanishiga ekish me’yori va muddatining ta’siri [Effect of seeding rate and sowing date on leaf area development in mungbean (Phaseolus aureus Piper) cultivars]. Ta’limda yangicha yondashuv – innovatsiyaga qo‘yilgan qadam, Toshkent, 2020, pp. 422–426. (in Uzbek)</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r10">
        <label>10</label>
        <mixed-citation>Aleuova A.T. Qoraqalpog‘iston sharoitida moshning “Durdona” navining ekish muddatlari va oziqlantirishning hosildorlik hamda tuproq unumdorligiga ta’siri [Effect of sowing dates and fertilisation of the mungbean cultivar “Durdona” on yield and soil fertility under the conditions of Karakalpakstan]. Shimoliy mintaqalarda qishloq xo‘jaligini rivojlantirish, Nukus, 2021. (in Uzbek)</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r11">
        <label>11</label>
        <mixed-citation>Beil G.M., Atkins R.E. Inheritance of quantitative characters in sorghum. Iowa State Journal of Science, 1965, vol. 39, no. 3, pp. 35–</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r12">
        <label>12</label>
        <mixed-citation>Dospekhov V.A. Metodika polevogo opyta [Methods of field experiment]. Moscow, Kolos, 1985, p. 317. (in Russian)</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r13">
        <label>13</label>
        <mixed-citation>Idrisov X. Moshning “Navruz” navi biometrik ko‘rsatkichlariga ekish muddati va me’yorlarining ta’siri [Effect of sowing date and seeding rate on the biometric indicators of the mungbean cultivar “Navruz”]. O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi jurnali ilmiy ilovasi, 2019, no. 4, pp. 30–31. (in Uzbek)</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r14">
        <label>14</label>
        <mixed-citation>Idrisov X.A., Gaziyev M.A., Eshpulatov Sh.Y., Mamatqulov O.O., Igamberdiyev D.X. Sug‘oriladigan tipik bo‘z tuproqlar sharoitida mosh (Phaseolus aureus Piper) navlarini tadqiq etish natijalari [Results of studying mungbean (Phaseolus aureus Piper) cultivars on</mixed-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
</article>
