<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD with MathML3 v1.3 20210610//EN" "JATS-journalpublishing1-3-mathml3.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:ali="http://www.niso.org/schemas/ali/1.0/" article-type="research-article" dtd-version="1.3" xml:lang="uz">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">research-focus</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Research Focus International Scientific Journal</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Research Focus</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="epub" publication-format="electronic">2181-3833</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi</publisher-name>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="doi">10.66073/researchfocus.v4i12.1923</article-id>
      <article-id pub-id-type="other" assigning-authority="relibrary.uz">REL-A-013234</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="oak">
          <subject>14.00.00</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="uz">PROTRUZIYA: ETIOLOGIYASI, KLINIKASI VA PROFILAKTIK CHORA-TADBIRLAR</article-title>
        <trans-title-group xml:lang="en">
          <trans-title>PROTRUSION: ETIOLOGY, CLINICAL PRESENTATION AND PREVENTIVE MEASURES</trans-title>
        </trans-title-group>
        <trans-title-group xml:lang="ru">
          <trans-title>ПРОТРУЗИЯ: ЭТИОЛОГИЯ, КЛИНИКА И ПРОФИЛАКТИЧЕСКИЕ МЕРОПРИЯТИЯ</trans-title>
        </trans-title-group>
      </title-group>
      <contrib-group content-type="author">
        <contrib contrib-type="author">
          <string-name>Dilrabo Tadjibayeva Salijanovna</string-name>
          <aff>Central Asian Medical University xalqaro tibbiyot universiteti</aff>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <string-name>Sodiq Madaminov Madaminovich</string-name>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub" iso-8601-date="2026-01-05">
        <day>05</day>
        <month>01</month>
        <year>2026</year>
      </pub-date>
      <pub-date date-type="collection">
        <year>2025</year>
      </pub-date>
      <volume>4</volume>
      <issue>12</issue>
      <fpage>165</fpage>
      <lpage>170</lpage>
      <permissions>
        <license xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0">
          <ali:license_ref>https://creativecommons.org/licenses/by/4.0</ali:license_ref>
          <license-p>Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 International litsenziyasi asosida litsenziyalangan.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <self-uri xlink:href="https://relibrary.uz/REL-A-013234/"/>
      <abstract xml:lang="uz">
        <p>Protruziya — umurtqalararo diskning patologik anatomik holati bo‘lib, unda ichki kollagenli yadro fibroz halqani surib chiqadi, lekin halqa butun qoladi. Asosan degenerativ jarayonlar, mexanik shikastlanishlar, genetik moyillik va metabolik o‘zgarishlar ta‘sirida rivojlanadi. Bu holat diskning biomexanik funksiyalarini buzadi va umurtqa pog‘onasida ortiqcha bosim hosil qiladi. Epidemiologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, kattalar populatsiyasida protruziya keng tarqalgan va ko‘pincha klinik belgilar bo‘lmasdan ham aniqlanadi. Profilaktika choralari — ergonomik harakatlar, mushaklarni mustahkamlash, mashqlar va og‘ir yuklarni to‘g‘ri ko‘tarish — protruziya xavfini kamaytiradi. Shu bilan birga, degenerativ jarayonlar, umurtqa pog‘onasi biomexanik shikastlanishi va genetik omillar protruziya rivojlanishida asosiy rol o‘ynaydi. Kalit so‘lar: protruziya, umurtqalararo disk, etiologiya, degeneratsiya, fibroz halqa, nucleus pulposus, profilaktika. ВЫПЯЧИВАНИЕ: ЭТИОЛОГИЯ, КЛИНИЧЕСКАЯ ПРАКТИ КА И ПРОФИЛАКТИЧЕСКИЕ МЕРЫ.</p>
      </abstract>
      <trans-abstract xml:lang="en">
        <p>Protrusion is a pathological anatomical condition of the intervertebral disc in which the inner collagenous nucleus pushes out the fibrous ring while the ring itself remains intact. It develops mainly under the influence of degenerative processes, mechanical injuries, genetic predisposition and metabolic changes. This condition disrupts the biomechanical functions of the disc and creates excessive pressure on the spinal column. Epidemiological studies show that protrusion is widespread in the adult population and is often detected even in the absence of clinical signs. Preventive measures - ergonomic movements, strengthening of the muscles, exercises and the correct lifting of heavy loads - reduce the risk of protrusion. At the same time, degenerative processes, biomechanical damage to the spinal column and genetic factors play the principal role in the development of protrusion.</p>
      </trans-abstract>
      <trans-abstract xml:lang="ru">
        <p>Протрузия — это патологическое анатомическое состояние межпозвоночного диска, при котором внутреннее коллагеновое ядро выступает через фиброзное кольцо, при этом кольцо остаётся целым. В основном развивается под воздействием дегенеративных процессов, механических повреждений, генетической предрасположенности и метаболических изменений. Это состояние нарушает биомеханические функции диска и создаёт избыточное давление на позвоночник. Эпидемиологические исследования показывают, что протрузия широко распространена среди взрослого населения и часто выявляется даже без клинических симптомов. Меры профилактики — эргономичные движения, укрепление мышц, упражнения и правильное поднятие тяжестей — снижают риск протрузии. При этом дегенеративные процессы, биомеханическое повреждение позвоночника и генетические факторы играют ключевую роль в развитии протрузии.</p>
      </trans-abstract>
      <kwd-group xml:lang="uz">
        <kwd>protruziya</kwd>
        <kwd>umurtqalararo disk</kwd>
        <kwd>etiologiya</kwd>
        <kwd>degeneratsiya</kwd>
        <kwd>fibroz halqa</kwd>
        <kwd>nucleus pulposus</kwd>
        <kwd>profilaktika</kwd>
      </kwd-group>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>protrusion</kwd>
        <kwd>intervertebral disc</kwd>
        <kwd>etiology</kwd>
        <kwd>degeneration</kwd>
        <kwd>fibrous ring</kwd>
        <kwd>nucleus pulposus</kwd>
        <kwd>prevention</kwd>
      </kwd-group>
      <kwd-group xml:lang="ru">
        <kwd>протрузия</kwd>
        <kwd>межпозвоночный диск</kwd>
        <kwd>этиология</kwd>
        <kwd>дегенерация</kwd>
        <kwd>фиброзное кольцо</kwd>
        <kwd>nucleus pulposus</kwd>
        <kwd>профилактика</kwd>
      </kwd-group>
    </article-meta>
  </front>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="r1">
        <label>1</label>
        <mixed-citation>Mirzayeva G. Parodontologiya asoslari. – Toshkent: Tibbiyot nashriyoti, 2021.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r2">
        <label>2</label>
        <mixed-citation>Ashurov I., Karimov A. Stomatologiyada diagnostika. – Toshkent, 2020.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r3">
        <label>3</label>
        <mixed-citation>Newman M. G., Takei H. H., Klokkevold P. R. Carranza’s Clinical Periodontology. – Elsevier, 2021.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r4">
        <label>4</label>
        <mixed-citation>Ergashev, B. (2025). Pulpitning etiologiyasi, patogenezi, morfologiyasi va klinik simptomlari. Modern Science and Research, 4(3), 829–838.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r5">
        <label>5</label>
        <mixed-citation>Ergashev, B. (2025). Stomatologiyada tish kariesi: Etiologiyasi, diagnostika va davolash usullari. Modern Science and Research, 4(3), 821–828.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r6">
        <label>6</label>
        <mixed-citation>Ergashev, B. (2025). Tish emal prizmalariga yopishib olgan tish blyashka matrixning mikrobiologiyasi va tarkibi. Modern Science and Research, 4(3), 815–820.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r7">
        <label>7</label>
        <mixed-citation>Ergashev, B. (2025). Advances in oral health: Prevention, treatment, and systemic implications. American Journal of Education and Learning, 3(3), 1108–1114.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r8">
        <label>8</label>
        <mixed-citation>Tursunaliyev, Z., &amp; Ergashev, B. (2025). Bolalarda tish kariesini oldini olish usullari. Modern Science and Research, 4(4), 686–691.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r9">
        <label>9</label>
        <mixed-citation>Ergashev, B. (2025). Karies va paradont kasalliklari profilaktikasi. Modern Science and Research, 4(4), 732–741.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r10">
        <label>10</label>
        <mixed-citation>Ergashev, B. (2025). Psychological support for cancer patients. ИКРО журнал, 15(1), 164–</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r11">
        <label>11</label>
        <mixed-citation>Lumbar disk segmentlarining xavf zonalari. Anatomiya tadqiqotlari, 2020.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r12">
        <label>12</label>
        <mixed-citation>Cervical disk protruziyasi mexanizmi. Tibbiy anatomiya jurnali, 2019.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r13">
        <label>13</label>
        <mixed-citation>Diskdagi mikro-fasiyalar va stress kontsentratsiyasi. Biomechanics Letters, 2018.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r14">
        <label>14</label>
        <mixed-citation>Genetik va metabolik omillarning disk strukturasiga ta’siri. Molekulyar tibbiyot, 2017.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r15">
        <label>15</label>
        <mixed-citation>Protruziya epidemiologiyasi va asimptomatik topilmalar. Radiologiya va diagnostika, 2022.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r16">
        <label>16</label>
        <mixed-citation>Umurtqa pog‘onasi yukini boshqarish va profilaktika. Ortopediya jurnali, 2021.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r17">
        <label>17</label>
        <mixed-citation>Disk degeneratsiyasi va patofiziologik jarayonlar. Anatomiya va fiziologiya, 2020.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r18">
        <label>18</label>
        <mixed-citation>Degenerativ jarayonlarni baholash usullari. Tibbiyot tadqiqotlari, 2019.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r19">
        <label>19</label>
        <mixed-citation>Protruziya va mushak-quvvat tizimi. Fizioterapiya va reabilitatsiya, 2018.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r20">
        <label>20</label>
        <mixed-citation>Anatomiya va biomexanik nazariyalar asosida protruziya tahlili. Ortopediya va tibbiyot, 2017.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r21">
        <label>21</label>
        <mixed-citation>Ergashev, B., &amp; Raxmonov, Sh. (2025). Oral trichomoniasis: Epidemiology, pathogenesis, and clinical significance. Kazakh Journal of Ecosystem Restoration and Biodiversity, 1(1), 19–27.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r22">
        <label>22</label>
        <mixed-citation>Ergashev, B., &amp; Raxmonov, Sh. (2025). Transmission dynamics of tuberculosis: An epidemiological and biological perspective. Kazakh Journal of Ecosystem Restoration and Biodiversity, 1(1), 28–35.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r23">
        <label>23</label>
        <mixed-citation>Ergashev, B. J. O‘g‘li. (2025). Uch shoxli nervning yallig‘lanishi: Klinikasi, etiologiyasi va davolash usullari. Research Focus, 4(3), 162–169.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r24">
        <label>24</label>
        <mixed-citation>Ergashev, B. J. (2025). Tish kariesi tarqalishining ijtimoiy va biologik omillari: Tahliliy yondashuv. Журнал научных исследований и их решений, 4(2), 427–430.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r25">
        <label>25</label>
        <mixed-citation>Raxmanov, Sh., Baxadirov, M., &amp; Ergashev, B. (2025). Skin diseases laboratory diagnosis. Международный мультидисциплинарный журнал исследований и разработок, 1(3), 130–</mixed-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
</article>
