<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD with MathML3 v1.3 20210610//EN" "JATS-journalpublishing1-3-mathml3.dtd">
<article xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink" xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML" xmlns:ali="http://www.niso.org/schemas/ali/1.0/" article-type="research-article" dtd-version="1.3" xml:lang="uz">
  <front>
    <journal-meta>
      <journal-id journal-id-type="publisher-id">research-focus</journal-id>
      <journal-title-group>
        <journal-title>Research Focus International Scientific Journal</journal-title>
        <abbrev-journal-title abbrev-type="publisher">Research Focus</abbrev-journal-title>
      </journal-title-group>
      <issn pub-type="epub" publication-format="electronic">2181-3833</issn>
      <publisher>
        <publisher-name>Ilm-fan va innovatsiyalar akademiyasi</publisher-name>
      </publisher>
    </journal-meta>
    <article-meta>
      <article-id pub-id-type="doi">10.66073/researchfocus.v4i8.1750</article-id>
      <article-id pub-id-type="other" assigning-authority="relibrary.uz">REL-A-013070</article-id>
      <article-categories>
        <subj-group subj-group-type="oak">
          <subject>14.00.00</subject>
        </subj-group>
      </article-categories>
      <title-group>
        <article-title xml:lang="uz">НЯК ЭКСТРАИНТЕСТИНАЛ БЕЛГИЛАРИ, ПАТОГЕНЕЗИ ВА ГЕНЕТИК ПРЕДИКТОРЛАР</article-title>
        <trans-title-group xml:lang="en">
          <trans-title>EXTRAINTESTINAL SIGNS, PATHOGENESIS AND GENETIC PREDICTORS OF ULCERATIVE COLITIS</trans-title>
        </trans-title-group>
        <trans-title-group xml:lang="ru">
          <trans-title>ЭКСТРАИНТЕСТИНАЛЬНЫЕ ПРИЗНАКИ, ПАТОГЕНЕЗ И ГЕНЕТИЧЕСКИЕ ПРЕДИКТОРЫ НЕСПЕЦИФИЧЕСКОГО ЯЗВЕННОГО КОЛИТА</trans-title>
        </trans-title-group>
      </title-group>
      <contrib-group content-type="author">
        <contrib contrib-type="author">
          <string-name>Maxkamov Mansurjon Maxmudjonovich</string-name>
          <aff>Namangan shahar 1-son shifoxonasi gastroenterologiya bo‘limi mudiri</aff>
        </contrib>
        <contrib contrib-type="author">
          <string-name>Zakirova Umida Irkinovna</string-name>
          <aff>t.f.n., dotsent, Toshkent tibbiyot akademiyasi</aff>
        </contrib>
      </contrib-group>
      <pub-date publication-format="electronic" date-type="pub" iso-8601-date="2025-09-05">
        <day>05</day>
        <month>09</month>
        <year>2025</year>
      </pub-date>
      <pub-date date-type="collection">
        <year>2025</year>
      </pub-date>
      <volume>4</volume>
      <issue>8</issue>
      <fpage>61</fpage>
      <lpage>66</lpage>
      <permissions>
        <license xlink:href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0">
          <ali:license_ref>https://creativecommons.org/licenses/by/4.0</ali:license_ref>
          <license-p>Ushbu asar Creative Commons Attribution 4.0 International litsenziyasi asosida litsenziyalangan.</license-p>
        </license>
      </permissions>
      <self-uri xlink:href="https://relibrary.uz/REL-A-013070/"/>
      <abstract xml:lang="uz">
        <p>Носпецифик ярали колит (НЯК) — фақат ичак эмас, балки бутун организмни қамраб олувчи системали касаллик бўлиб, унда экстраинтестинал белгилар (ЭИБ) кўп учрайди ва айрим ҳолатларда ичак симптомларидан олдин намоён бўлади. Ушбу мақолада НЯКдаги ЭИБлар спектри (мушак-буғим тизими, кўз, тери, гепатобилиар тизим) ва уларнинг патогенези ҳақидаги замонавий қарашлар ёритилган. Иммунологик механизмлар — Т-ҳужайралар дисрегуляцияси, молекуляр мимикрия, цитокинлар оқими (TNF-α, IL-1, IL-6) ва ичак тўсигининг бузилишига боғлиқ бактериал транслокация — ЭИБ ривожланишида етакчи ўрин тутади. Генетик предикторлар сифатида HLA-комплекси (жумладан HLA-B27, HLA-DRB10103, HLA-B8/DR3) ва HLA-мустақил локуслар, шунингдек GWAS тадқиқотларида қайд этилган оилавий мувофиқликлар таъкидланади. Клиник жиҳатдан НЯКда периферик ва аксиал артрит, энтезит, остеопения/остеопороз ва стероид-индукцияланган миопатия; офтальмологик асоратлар (эписклерит, увеит); тери ўзгаришлари (тугунли эритема, гангренозли пиодермия, Свит синдроми) ҳамда гепатобилиар зарарланиш (бирламчи склерозловчи холангит, аутоиммун гепатит) учраши қайд этилади. ЭИБлар баъзан ичак фаоллигига боғлиқ бўлмаслиги диагностика ва даволашни қийинлаштиради. Мақола мултидисциплинар ҳушёрлик, эрта скрининг, генетик ва клиник фенотипга таянилган индивидуал терапия (биологик препаратлар танлови) аҳамиятини кўрсатади. Бу ёндашув асоратларни камайтириш ва беморнинг узоқ муддатли натижаларини яхшилашга хизмат қилади.</p>
      </abstract>
      <trans-abstract xml:lang="en">
        <p>Ulcerative colitis (UC) is a systemic disease that involves not only the intestine but the whole organism, in which extraintestinal manifestations (EIM) are frequent and in some cases appear before the intestinal symptoms. This article covers the spectrum of EIM in UC (musculoskeletal system, eyes, skin, hepatobiliary system) and modern views on their pathogenesis. Immunological mechanisms - T-cell dysregulation, molecular mimicry, the cytokine flow (TNF-α, IL-1, IL-6) and bacterial translocation associated with disruption of the intestinal barrier - play a leading role in the development of EIM. Genetic predictors include the HLA complex (among them HLA-B27, HLA-DRB10103, HLA-B8/DR3) and HLA-independent loci, as well as the familial concordances reported in GWAS studies. Clinically, UC is noted to be accompanied by peripheral and axial arthritis, enthesitis, osteopenia/osteoporosis and steroid-induced myopathy; ophthalmological complications (episcleritis, uveitis); skin changes (erythema nodosum, pyoderma gangrenosum, Sweet‘s syndrome), as well as hepatobiliary lesions (primary sclerosing cholangitis, autoimmune hepatitis). The fact that EIM are sometimes independent of intestinal activity complicates diagnosis and treatment. The article demonstrates the importance of multidisciplinary vigilance, early screening, and individualized therapy based on the genetic and clinical phenotype (choice of biological agents). This approach serves to reduce complications and to improve the patient‘s long-term outcomes.</p>
      </trans-abstract>
      <trans-abstract xml:lang="ru">
        <p>Неспецифический язвенный колит (НЯК) - системное заболевание, охватывающее не только кишечник, но и весь организм, при котором часто встречаются экстраинтестинальные признаки (ЭИП), в ряде случаев проявляющиеся раньше кишечных симптомов. В статье освещены спектр ЭИП при НЯК (костно-мышечная система, глаза, кожа, гепатобилиарная система) и современные представления об их патогенезе. Ведущую роль в развитии ЭИП играют иммунологические механизмы - дисрегуляция Т-клеток, молекулярная мимикрия, поток цитокинов (TNF-α, IL-1, IL-6) и бактериальная транслокация, связанная с нарушением кишечного барьера. В качестве генетических предикторов отмечаются HLA-комплекс (в том числе HLA-B27, HLA-DRB10103, HLA-B8/DR3) и HLA-независимые локусы, а также семейные соответствия, зафиксированные в исследованиях GWAS. Клинически при НЯК отмечаются периферический и аксиальный артрит, энтезит, остеопения/остеопороз и стероид-индуцированная миопатия; офтальмологические осложнения (эписклерит, увеит); кожные изменения (узловатая эритема, гангренозная пиодермия, синдром Свита), а также гепатобилиарные поражения (первичный склерозирующий холангит, аутоиммунный гепатит). То, что ЭИП иногда не зависят от активности кишечного процесса, затрудняет диагностику и лечение. Статья показывает значимость мультидисциплинарной настороженности, раннего скрининга и индивидуальной терапии, опирающейся на генетический и клинический фенотип (выбор биологических препаратов). Такой подход служит уменьшению осложнений и улучшению отдалённых результатов у пациента.</p>
      </trans-abstract>
      <kwd-group xml:lang="uz">
        <kwd>NYaK</kwd>
        <kwd>ekstraintestinal belgilar</kwd>
        <kwd>ichak yallig‘lanish kasalliklari</kwd>
        <kwd>immunopatogenez</kwd>
        <kwd>sitokinlar</kwd>
        <kwd>molekulyar mimikriya</kwd>
        <kwd>HLA-B27</kwd>
        <kwd>HLA-DRB10103</kwd>
        <kwd>birlamchi sklerozlovchi xolangit</kwd>
        <kwd>uveit</kwd>
        <kwd>gangrenozli piodermiya</kwd>
        <kwd>tugunli eritema</kwd>
        <kwd>genetik prediktorlar</kwd>
        <kwd>personallashtirilgan terapiya</kwd>
      </kwd-group>
      <kwd-group xml:lang="en">
        <kwd>UC</kwd>
        <kwd>extraintestinal manifestations</kwd>
        <kwd>inflammatory bowel disease</kwd>
        <kwd>immunopathogenesis</kwd>
        <kwd>cytokines</kwd>
        <kwd>molecular mimicry</kwd>
        <kwd>HLA-B27</kwd>
        <kwd>HLA-DRB10103</kwd>
        <kwd>primary sclerosing cholangitis</kwd>
        <kwd>uveitis</kwd>
        <kwd>pyoderma gangrenosum</kwd>
        <kwd>erythema nodosum</kwd>
        <kwd>genetic predictors</kwd>
        <kwd>personalized therapy</kwd>
      </kwd-group>
      <kwd-group xml:lang="ru">
        <kwd>НАК</kwd>
        <kwd>внекишечные проявления</kwd>
        <kwd>воспалительное заболевание кишечника</kwd>
        <kwd>иммунопатогенез</kwd>
        <kwd>цитокины</kwd>
        <kwd>молекулярная мимикрия</kwd>
        <kwd>HLA-B27</kwd>
        <kwd>HLA- DRB10103</kwd>
        <kwd>первичный склерозирующий холангит</kwd>
        <kwd>увеит</kwd>
        <kwd>гангренозная пиодермия</kwd>
        <kwd>узловатая эритема</kwd>
        <kwd>генетические предикторы</kwd>
        <kwd>персонализированная терапия</kwd>
      </kwd-group>
    </article-meta>
  </front>
  <back>
    <ref-list>
      <ref id="r1">
        <label>1</label>
        <mixed-citation>Danese S, Fiocchi C. Ulcerative colitis. N Engl Med. 2011. <pub-id pub-id-type="doi">10.1056/nejmra1102942</pub-id></mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r2">
        <label>2</label>
        <mixed-citation>Жахон гастроэнтерология журнали, 2024, №3.</mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r3">
        <label>3</label>
        <mixed-citation>Geng X., Biancone L., Dai H.H. et al. Tropomyosin isoforms in intestinal mucosa: production of autoantibodies to tropomyosin isoforms in ulcerative colits. Gastroenterology. 1998; 114; 912-922 <pub-id pub-id-type="doi">10.1016/s0016-5085(98)70310-5</pub-id></mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r4">
        <label>4</label>
        <mixed-citation>Biancone L., Mandal A., Yang H. et al. Production of immunoglobulin G and G1 antibodies to cytoskeletal protein by lamina propria cells in ulcerative colits. Gastroenterology. 1995; 109; 3-12 <pub-id pub-id-type="doi">10.1016/0016-5085(95)90263-5</pub-id></mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r5">
        <label>5</label>
        <mixed-citation>Van Sommeren S., Janse M., Karjalainen J. et al. Extraintestinal manifestation and complications in inflammatory bowel disease: From shared genetics to shared biological pathways. Inflamm. Bowel Dis. 2014; 20: 987-994. <pub-id pub-id-type="doi">10.1097/mib.0000000000000032</pub-id></mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r6">
        <label>6</label>
        <mixed-citation>Danese S., Semeraro S., Papa A. et al. Extraintestinal manifestation in inflammatory bowel disease. World J. Gastroenterol. 2005; 11: 7227-7236. <pub-id pub-id-type="doi">10.3748/wjg.v11.i46.7227</pub-id></mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r7">
        <label>7</label>
        <mixed-citation>Su C.G., Judge T.A., Lichtenstein G.R. Extraintestinal manifestation in inflammatory bowel disease. World J. Gastroenterol. Clin. North Am. 2002; 31: 307-327. <pub-id pub-id-type="doi">10.1016/s0889-8553(01)00019-x</pub-id></mixed-citation>
      </ref>
      <ref id="r8">
        <label>8</label>
        <mixed-citation>Roussomoustakaki M., Satsangi J., Welsh K. et al. Genetic markers may predict disease behavior in patients with ulcerative colitis. Gastroenterol. Clin. North Am. 1997; 112: 1845-341. <pub-id pub-id-type="doi">10.1053/gast.1997.v112.pm9178675</pub-id></mixed-citation>
      </ref>
    </ref-list>
  </back>
</article>
